Türk anlatı geleneğinde masal, destan ve halk hikâyesi birbirinden motif, kahraman ve anlatıcı alır. Bu modül Dede Korkut'taki masal motiflerinden Tepegöz ile Homeros'un Polifemos'u arasındaki benzerliğe, Kerem ile Aslı, Âşık Garip ve Köroğlu halk hikâyelerinden Şahmeran efsanesine ve Battalname'ye kadar bu alışverişi izler. Amaç türleri birbirine karıştırmak değil, aynı motifin her türde nasıl başka bir işe koşulduğunu görmektir.
Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.
Bu modülün sonunda
- Dede Korkut anlatılarındaki masal motiflerini bulur ve destan bağlamındaki işlevlerini açıklar.
- Tepegöz anlatısını Polifemos anlatısıyla karşılaştırır ve tip ilişkisini değerlendirir.
- Bir halk hikâyesindeki masal motiflerini ayırır ve âşık geleneğinin anlatıyı nasıl biçimlendirdiğini gösterir.
- Bir motifin masal, efsane, destan ve menkıbe arasındaki yolculuğunu izler.
Dersler
- M14-D01Dede Korkut'ta masal motifleriProgramda
Dede Korkut anlatılarının Dresden ve Vatikan nüshalarını tanıtır ve boylardaki peri ile birleşme, dev ile savaş ve ölümün kapıya gelmesi gibi motifleri masal motifleri olarak işaretler.
- M14-D02Tepegöz ve PolifemosProgramda
Basat'ın Tepegöz'ü öldürdüğü boyu Homeros'un Odysseia'sındaki Polifemos bölümüyle karşılaştırır, iki anlatıyı ATU 1137 tipiyle (gözü kör edilen dev) ilişkilendirir ve benzerliğin kaynağına dair görüşleri kanıt etiketleriyle ayırır.
- M14-D03Halk hikâyesi nedirProgramda
Halk hikâyesini âşığın nazım ve nesri karıştırarak anlattığı, aşk ya da kahramanlık konulu uzun anlatı olarak tanımlar ve Boratav'ın halk hikâyesi ve hikâyecilik çalışmasına dayanarak masaldan ayıran özellikleri sıralar.
- M14-D04Kerem ile Aslı ve Âşık GaripProgramda
Kerem ile Aslı ve Âşık Garip hikâyelerinde rüyada bade içme, sınav ve yolculuk gibi masal motiflerini bulur ve bu motiflerin halk hikâyesinde aşk anlatısına nasıl hizmet ettiğini açıklar.
- M14-D05KöroğluProgramda
Köroğlu anlatısının Anadolu, Azerbaycan ve Türkmen varyantlarını tanıtır, Kırat ve kahramanın intikamı gibi öğeleri izler ve Köroğlu'nun destan, halk hikâyesi ve masal arasındaki yerini tartışır.
- M14-D06Şahmeran: efsane ile masal arasındaProgramda
Şahmeran anlatısının Câmasbnâme'deki yazılı biçimini, belirli yerlere bağlanan efsane biçimini ve yersiz zamansız masal biçimini karşılaştırır ve aynı konunun tür değiştirirken neyi koruyup neyi bıraktığını gösterir.
- M14-D07Battalname, menkıbe ve türler arası alışverişProgramda
Battalname'deki Seyyid Battal Gazi anlatılarında masal motiflerini bulur ve bu modülde incelenen örneklerden yola çıkarak masal, destan, halk hikâyesi ve menkıbe arasındaki motif alışverişini bir şemayla özetler.