Anadolu masalı geniş bir Türk dünyası masal geleneğinin bir koludur: Kazak Tazşa bala, Azerbaycan Keçəl'i ve Anadolu Keloğlan'ı aynı kel kahraman ailesinin üyeleridir. Bu modül Kazak, Kırgız, Özbek, Uygur, Tatar, Başkurt, Saha (Yakut), Azerbaycan ve Türkmen masallarını, ayrıca Balkan ve Kıbrıs Türk masalını tanıtır. Her geleneği kendi destan ve anlatı ortamı içinde konumlar ve ortak tiplerle ayrışmaları bir sentez dersinde karşılaştırır.
Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.
Bu modülün sonunda
- Türk dünyasının başlıca masal geleneklerini ve öne çıkan kahramanlarını sıralar.
- Bir Türk dünyası masalını bir Anadolu varyantıyla karşılaştırır.
- Masal ile aynı topluluğun destan geleneğini anlatıcı ve biçim yönünden ayırır.
- Türk dünyası masallarında ortak tipleri ve ayrışmaları bir tabloda gösterir.
Dersler
- M13-D01Kazak masalıProgramda
Kazak masalının sakalsız hilecisi Aldar Köse'yi ve kel kahramanı Tazşa bala'yı tanıtır ve bu iki kahramanı Anadolu masalının Köse'si ve Keloğlan'ı ile karşılaştırır.
- M13-D02Kırgız masalıProgramda
Kırgız anlatı geleneğinde masalı Manas destanından anlatıcı, uzunluk ve icra ortamı yönünden ayırır ve bir Kırgız masalını bir Anadolu varyantıyla karşılaştırır.
- M13-D03Özbek ve Uygur masallarıProgramda
Özbek ve Uygur anlatılarında Nasreddin Hoca'nın Afandi adıyla yaşayan fıkralarını ve sihirli masalları tanıtır ve Afandi ile Anadolu Nasreddin Hoca'sını karşılaştırır.
- M13-D04Tatar ve Başkurt masallarıProgramda
Tatar ve Başkurt masallarındaki orman ruhu Şüräle gibi varlıkları tanıtır ve Abdullah Tukay'ın Şüräle şiirinin bir halk anlatısını edebiyata nasıl taşıdığını gösterir.
- M13-D05Saha (Yakut) masalıProgramda
Saha masalını aynı topluluğun olonkho destan geleneğinden ayırır ve kuzey Sibirya doğasının masal kişilerine ve mekânlarına nasıl yansıdığını örneklerle gösterir.
- M13-D06Azerbaycan ve Türkmen masallarıProgramda
Kuyuya inen kahramanın Azerbaycan masalı Məlikməmməd'i, devi yenen küçük Cırtdan'ı ve kel Keçəl'i tanıtır ve Məlikməmməd'i Anadolu'nun kuyuya inen kahraman masallarıyla karşılaştırır, Türkmen masalından bir örneği de aynı karşılaştırmaya ekler.
- M13-D07Balkan ve Kıbrıs Türk masalıProgramda
Rumeli ve Kıbrıs Türklerinden derlenen masalları tanıtır, Kúnos'un Tuna'daki Adakale adasında yaptığı derlemeyi örnek alır ve bu masallarda komşu Balkan geleneklerinden geçen öğeleri işaretler.
- M13-D08Ortak tipler, ayrışan yollarProgramda
Kel kahraman, sakalsız hileci, kuyuya inen kahraman ve dev ile yarışma tiplerinin Türk dünyasındaki varyantlarını bir tabloda karşılaştırır ve ortaklığın kaynağını ortak geçmiş, komşuluk ve basılı kitap ihtimalleriyle tartışır.