Bazı masallarda büyü yoktur: padişahın bilmecesini çözen köylü kızı, sözünü tutan kahraman ya da yazgısından kaçamayan delikanlı gündelik dünyanın içinde, zekâ ve kaderle sınanır. Bu modül bu gerçekçi masalları ATU kataloğunun gerçekçi masallar (novelle) bölümüyle ve Avrupa karşılıklarıyla birlikte tanıtır. Masal ile fıkranın sınırını Nasreddin Hoca, Bektaşi ve İncili Çavuş anlatıları üzerinde, şaşırtmaca ve yalan masallarını da kendi kalıplarıyla inceler.
Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.
Bu modülün sonunda
- Gerçekçi masalı sihirli masaldan ve fıkradan ayırır.
- Akıl ve bilmece masallarında kahramanın zekâsını sınayan düğümü çözümler.
- Kader masallarında yazgı ile kahramanın eylemi arasındaki ilişkiyi açıklar.
- Bir anlatıyı masal, fıkra ya da yalan masalı olarak tipler ve gerekçesini yazar.
Dersler
- M11-D01Gerçekçi masal (novelle)Programda
Gerçekçi masalı büyülü varlık ve nesne olmadan zekâ, şans ve kaderle ilerleyen masal olarak tanımlar ve ATU kataloğunun gerçekçi masallar bölümünü bir Anadolu örneğiyle tanıtır.
- M11-D02Akıllı kız ve bilmeceProgramda
Padişahın sorduğu bilmeceleri çözen akıllı köylü kızının Anadolu masallarını derlemelerden örnekler ve bilmecenin masalda bir evlilik ve güç sınavı olarak işlediğini gösterir.
- M11-D03Kader masallarıProgramda
Alnına yazılanın değiştirilemeyeceği inancıyla kurulan Anadolu kader masallarını örnekler ve kahramanın yazgıdan kaçma çabasının yazgıyı nasıl gerçekleştirdiğini olay örgüsü üzerinde gösterir.
- M11-D04Sözünü tutan kahramanProgramda
Verilen söz, yemin ve vefa üzerine kurulan Anadolu masallarını tanıtır ve sözün tutulmasının ya da bozulmasının olay örgüsünü nasıl yönettiğini iki örnekle karşılaştırır.
- M11-D05Nasreddin Hoca: fıkra mı masal mıProgramda
Nasreddin Hoca anlatılarının çoğunu tek olaylı fıkra olarak, bazılarını ise birden çok olayla uzayan masalsı anlatılar olarak ayırır ve fıkra ile masalın sınırını bu örneklerle gösterir.
- M11-D06Bektaşi ve İncili ÇavuşProgramda
Bektaşi fıkralarını ve İncili Çavuş anlatılarını hazırcevaplık ve iktidarla alay etme ekseninde tanıtır ve bu anlatıların masaldan uzunluk, kahraman ve inanç ilişkisi yönünden ayrıldığını gösterir.
- M11-D07Şaşırtmaca ve yalan masallarıProgramda
Olanaksız olayları art arda sıralayan şaşırtmaca ve yalan masallarını tekerlemeyle ilişkisi içinde tanır, bir örneğin kalıbını çıkarır ve bu türün masal, fıkra ve tekerleme arasındaki yerini açıklar.