Masal yüzyıllar boyunca yazıdan çok anlatıcının belleğinde ve dinleyicinin karşısında yaşadı; her anlatım yeni bir varyanttır. Bu modül anlatıcı ile dinleyici ilişkisini, anlatıcının ezber yerine iskelet ve formülle çalışmasını ve masalın anlatıldığı ortamları Anadolu köy odasından Linda Dégh'in incelediği Macar köyüne kadar örnekler. Masalın yazıyla alışverişini Grimm'lerin kaynak kişilerinden Osmanlı taş baskı halk kitaplarına izler ve masalın bugün nerede yaşadığını sorar.
Kuram merceği. Dersin merkezinde bir kavram, yöntem ya da yorum okulu durur; somut bir masal üzerinde gösterilir. Bir yorum masalı görmenin yollarından biridir, onun tek anlamı değildir.
Bu modülün sonunda
- Bir masal anlatımını anlatıcı, dinleyici ve ortam bileşenleriyle betimler.
- Sözlü anlatıcının ezber değil iskelet ve formülle çalıştığını iki varyant üzerinde gösterir.
- Bir masalın sözlüden yazılıya ve yazılıdan sözlüye geçişini bir örnekle izler.
- Çevresindeki bir masal anlatımını gözlemler ve derleme kaydı biçiminde not eder.
Dersler
- M06-D01Anlatıcı ve dinleyiciProgramda
Bir masal anlatımını dinleyicinin sorduğu, araya girdiği ve anlatıcıyı yönlendirdiği bir karşılıklı olay olarak betimler ve aynı masalın çocuklara ve yetişkinlere anlatılışındaki farkları sıralar.
- M06-D02Varyant ve gelenekProgramda
Geleneği tek bir metin değil varyantların toplamı olarak tanımlar ve aynı masalın iki Anadolu varyantını karşılaştırarak değişen ve değişmeyen öğeleri ayırır.
- M06-D03Bellek ve formülProgramda
Sözlü anlatıcının masalı kelimesi kelimesine değil iskeleti ve kalıp sözleriyle hatırladığını açıklar ve Parry ile Lord'un sözlü kompozisyon çalışmalarının bu tespite katkısını kısaca tanıtır.
- M06-D04Anlatma ortamlarıProgramda
Anadolu'da kış geceleri, düğün, kahvehane ve beşik başı ortamlarını, Linda Dégh'in Macar köyü Kakasd'da incelediği anlatma ortamlarıyla karşılaştırır ve ortamın anlatılan masalı ve anlatıcıyı nasıl seçtiğini gösterir.
- M06-D05Masal ve yazıProgramda
Grimm'lerin kaynak kişilerinden Hassenpflug ailesinin anlattıklarında Perrault'nun izlerini ve Osmanlı taş baskı halk kitaplarının sözlü anlatıya dönüşünü örnekler ve sözlü ile yazılı geleneğin iki yönlü alışverişini açıklar.
- M06-D06Bir masalın göçüProgramda
Bir masal tipinin ticaret yolları, göç, çeviri ve basılı kitaplarla kültürden kültüre geçişini bir örnek üzerinde izler ve benzerliğin göçle mi yoksa bağımsız doğuşla mı açıklanacağı sorusunu kanıt etiketleriyle tartışır.
- M06-D07Yaşayan anlatıcı ve gelenek kaybıProgramda
Kentleşme, okullaşma ve radyo ile televizyonun masal anlatma ortamlarını nasıl değiştirdiğini Türkiye ve Avrupa örnekleriyle açıklar ve «masal öldü» iddiasını kanıtının türüne göre değerlendirir.
- M06-D08Masal bugün nerede yaşıyorProgramda
Masalın bugün beşik başında, okulda, kütüphanede, sahne anlatıcılığında ve sesli kitapta yaşadığı yerleri sıralar ve kendi çevresindeki bir masal anlatımını derleyen, yer, tarih ve anlatıcı bilgisiyle bir derleme kaydı olarak yazar.