Anadolu'da masal kış gecelerinde köy odasında, beşik başında, düğünlerde ve kahvehanelerde anlatıldı; anlatıcı çoğu zaman bir nine, bazen de adı bölgede bilinen usta bir masalcıydı. Bu modül bu anlatma ortamlarını, kadın anlatıcıların dünyasını, meddah ve kahvehane hikâyeciliğini ve yöreden yöreye değişen masal dilini tanıtır. Anadolu köy odasını Linda Dégh'in Macar köyünde, Grimm'lerin Hessen'de gözlediği anlatma ortamlarıyla karşılaştırır ve geleneğin bugünkü durumunu sorar.
Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.
Bu modülün sonunda
- Anadolu'daki masal anlatma ortamlarını sıralar ve her birinde anlatıcıyı ve dinleyiciyi betimler.
- Kadın anlatıcıların ve usta masalcıların repertuvarını derleme kayıtlarından çıkarır.
- Meddah hikâyesini masaldan anlatıcı, ortam ve konu yönünden ayırır.
- Bir masal derlemesinde ağız özelliklerinin korunup korunmadığını değerlendirir.
Dersler
- M07-D01Kış geceleri ve köy odasıProgramda
Uzun kış gecelerinde köy odasında ve ev içinde yapılan masal anlatımını betimler ve anlatma ortamının hangi masalların, kime ve ne uzunlukta anlatıldığını nasıl belirlediğini derleme kayıtlarından örneklerle gösterir.
- M07-D02Beşik başında: nineler ve annelerProgramda
Ninelerin ve annelerin çocuğa anlattığı masalları ninni, tekerleme ve korkutma anlatılarından ayırır ve beşik başı repertuvarının yetişkin ortamındaki repertuvardan nasıl farklılaştığını açıklar.
- M07-D03Kadın anlatıcının dünyasıProgramda
Kına gecesi, düğün ve kadınlar arası komşuluk ortamlarında anlatılan masalları tanıtır ve kadın anlatıcıların masallarında öne çıkan akıllı kız ve gelin kahramanlarını derleme kayıtlarından örneklerle gösterir.
- M07-D04Usta anlatıcı ve repertuvarProgramda
Usta masalcıyı uzun ve çok hamleli masalları formelleriyle anlatabilen anlatıcı olarak tanımlar ve bir derlemenin kaynak kişi bilgisinden bir anlatıcının repertuvarını çıkarır.
- M07-D05Meddah ve kahvehane hikâyeciliğiProgramda
Elinde mendil ve değnekle kahvehanede ve ramazan gecelerinde anlatan meddahı tanıtır ve meddah hikâyesini kent hayatına, taklide ve gerçekçi konulara yönelişiyle masaldan ayırır.
- M07-D06Yöreden yöreye masalProgramda
Aynı masal tipinin Karadeniz, Doğu Anadolu, Ege ve Trakya'dan derlenmiş varyantlarını karşılaştırır ve kişi adlarında, mekânlarda ve ayrıntılarda yöresel renkleri işaretler.
- M07-D07Masalda Anadolu dili ve ağızProgramda
Ağız özelliklerini koruyan bir derleme metniyle yazı diline aktarılmış bir baskıyı karşılaştırır ve derleyicinin dili düzeltmesiyle masalın sesinden neyin kaybolduğunu gösterir.
- M07-D08Geleneğin bugünüProgramda
Anadolu'da masal anlatma ortamlarının yirminci yüzyılda nasıl daraldığını Dégh'in Macar ve Grimm'lerin Hessen gözlemleriyle karşılaştırır ve masalın bugün Türkiye'de hangi ortamlarda yaşadığını kanıt etiketleriyle değerlendirir.