Çok farklı görünen masallar benzer bir iskelet üzerine kurulur: bir eksiklik doğar, kahraman yola çıkar, sınavdan geçer ve dönüşte eksiklik giderilir. Bu modül bu iskeleti çocuksuz padişahın Anadolu masalından ve Grimm masallarından örneklerle çıkarır, Vladimir Propp'un işlev kavramına ve tip ile motif ayrımına ilk bir bakış atar. Propp'un tam sistemi Bölüm VIII'de (M51) işlenir; burada amaç okura bir masalı sahnelere bölmeyi, çok hamleli masalı ve Binbir Gece ile Kelile ve Dimne'nin çerçeve masal yapısını tanıtmaktır.
Kuram merceği. Dersin merkezinde bir kavram, yöntem ya da yorum okulu durur; somut bir masal üzerinde gösterilir. Bir yorum masalı görmenin yollarından biridir, onun tek anlamı değildir.
Bu modülün sonunda
- Bir masalı eksiklik, yolculuk, sınav ve dönüş aşamalarına böler.
- Bir masal olayını Propp'un işlev kavramıyla olay örgüsündeki görevine göre adlandırır.
- Tip ile motifi ayırır ve bir masaldan birer örnek gösterir.
- Çerçeve masalı ve çok hamleli masalı yapısal bir şemayla gösterir.
Dersler
- M05-D01Eksiklik ve istekProgramda
Çocuğu olmayan padişahın dervişten elma aldığı Anadolu masal açılışını ve bir Grimm masalının başındaki yoksunluğu inceler ve masalın bir eksiklik ya da zararla başlayan yapısını gösterir.
- M05-D02Yolculuk, sınav ve dönüşProgramda
Bir Anadolu masalının ve bir Grimm masalının olaylarını yola çıkış, sınav, kazanım ve dönüş aşamalarına yerleştirir ve iki masalın aynı yayı izlediğini bir tabloyla gösterir.
- M05-D03Propp'a ilk bakış: işlevProgramda
Propp'un 1928 tarihli Masalın Biçimbilimi'ndeki işlev kavramını, bir kişinin eyleminin olay örgüsündeki anlamı olarak tanımlar ve farklı kişilerin aynı işlevi yerine getirdiği iki örneği gösterir.
- M05-D04Tip ve motif: ilk ayrımProgramda
Stith Thompson'ın tanımıyla tipi kendi başına anlatılabilen bütün bir masal, motifi masalın en küçük akılda kalan öğesi olarak ayırır ve bir masal metninde bir tip ile üç motifi işaretler.
- M05-D05Bir masalı sahnelere bölmekProgramda
Grimm'in «Hänsel ve Gretel»ini ve bir Anadolu masalını mekân ve kişi değişimine göre sahnelere böler ve her sahnenin olay örgüsündeki görevini tek cümleyle yazar.
- M05-D06Çok hamleli masalProgramda
Kuyuya inen kahramanın yeraltından prensesleri kurtardıktan sonra kardeşlerince ihanete uğradığı Anadolu masalında iki ayrı hamleyi (move) ayırır ve ikinci hamlenin nasıl ilkinin sonucundan doğduğunu gösterir.
- M05-D07Çerçeve masal: Binbir Gece ve KelileProgramda
Şehrazat'ın çerçevesini ve Kelile ve Dimne'nin iç içe hikâyelerini çerçeve masal yapısı olarak şemalar ve çerçevenin içteki masalları nasıl anlamlandırdığını açıklar.
- M05-D08Aynı iskelet, farklı masallarProgramda
Bir Anadolu masalı ile bir Grimm masalının iskeletlerini yan yana çıkarır, ortak ve ayrışan aşamaları karşılaştırır ve iskelet benzerliğinin iki masalın aynı tipten olduğunu tek başına kanıtlamadığını açıklar.