Masal, dinleyeni gündelik dünyadan çıkaran ve masal bitince geri getiren kalıp bir dille konuşur. Bu modül «Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde» tekerlemesinden «Gökten üç elma düştü» kapanışına kadar Türk masalının formellerini, «Es war einmal» ve «Once upon a time» gibi dünya karşılıklarıyla birlikte inceler. Üçleme, sayıların dili ve abartı gibi kalıpları Axel Olrik'in anlatı yasalarıyla, masalın genel mantığını da Max Lüthi'nin biçim çözümlemesiyle tanıtır.
Kuram merceği. Dersin merkezinde bir kavram, yöntem ya da yorum okulu durur; somut bir masal üzerinde gösterilir. Bir yorum masalı görmenin yollarından biridir, onun tek anlamı değildir.
Bu modülün sonunda
- Bir masalın açılış ve kapanış formellerini bulur ve işlevlerini açıklar.
- Bir masaldaki üçleme, tekrar ve kalıp sayıları işaretler ve anlatıdaki görevlerini gösterir.
- Lüthi'nin tek boyutluluk, yalıtım ve soyut üslup kavramlarını bir Türk ve bir Grimm masalına uygular.
Dersler
- M03-D01Açılış formelleriProgramda
«Bir varmış bir yokmuş», «Es war einmal», «Once upon a time» ve Rus masalının «Bir zamanlar bir ülkede» açılışını karşılaştırır ve açılış formelinin dinleyiciye anlatının kurmaca olduğunu bildiren işlevini açıklar.
- M03-D02Tekerleme: saçmanın kapısıProgramda
«Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, pireler berber iken» tekerlemesindeki olanaksız imgeleri ayıklar ve tekerlemenin dinleyiciyi gündelik mantıktan masal mantığına geçirdiğini gösterir.
- M03-D03Kapanış formelleriProgramda
«Gökten üç elma düştü», «Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine» ve Grimm masallarının «ölmedilerse hâlâ yaşıyorlar» kapanışlarını karşılaştırır ve kapanışın dinleyiciyi gerçek dünyaya geri getirme işlevini açıklar.
- M03-D04Belirsiz zaman ve mekânProgramda
«Az gittik uz gittik, dere tepe düz gittik» formelini ve Kaf Dağı'nın ardı gibi mekânları inceler ve masalın zamanı ve yeri belirsiz bırakmasının efsaneden ayrılan yanını açıklar.
- M03-D05Üçleme ve tekrarProgramda
Axel Olrik'in 1909 tarihli anlatı yasalarındaki üçleme yasasını tanıtır ve üç kardeşli bir Anadolu masalında ve bir Grimm masalında üçüncü denemenin neden başarılı olduğunu gösterir.
- M03-D06Sayıların dili: 3, 7, 40Programda
«Kırk gün kırk gece», «yedi kat yerin dibi» gibi Türk masalı kalıplarını ve Grimm masallarındaki yedi cüce ile yedi kuzgunu sayar ve kalıp sayının hesap değil büyüklük ve tamamlanmışlık bildirdiğini açıklar.
- M03-D07Kalıp sözler ve abartıProgramda
«Ay parçası gibi kız», «kırk gün kırk gece düğün» gibi kalıp sözleri ve abartıları bir masal metninde işaretler ve bu kalıpların sözlü anlatıcıya bellek, dinleyiciye tanıdıklık sağladığını açıklar.
- M03-D08Lüthi'ye göre masalın biçimiProgramda
Max Lüthi'nin 1947 tarihli Das europäische Volksmärchen'deki tek boyutluluk, yüzeysellik, soyut üslup ve yalıtım kavramlarını tanımlar ve bunları bir Anadolu masalı ile bir Grimm masalında birer örnekle gösterir.