Masal, mitin, efsanenin, destanın, fıkranın ve fablın yanında duran bir anlatı türüdür ve sınırları anlatanın ve dinleyenin inancıyla çizilir. Bu modül William Bascom'un mit, efsane ve masal ayrımından başlayarak her komşu türü hem Türk hem dünya örneğiyle tanıtır: Kız Kulesi ile Hamelin'in kavalcısı, Nasreddin Hoca ile Till Eulenspiegel, Vilâyetnâme ile Legenda Aurea. Son ders tür sınırlarının neden bulanık olduğunu ve bir konunun türden türe nasıl geçtiğini gösterir.
Kuram merceği. Dersin merkezinde bir kavram, yöntem ya da yorum okulu durur; somut bir masal üzerinde gösterilir. Bir yorum masalı görmenin yollarından biridir, onun tek anlamı değildir.
Bu modülün sonunda
- Mit, efsane ve masalı inanç, zaman, mekân ve kişi ölçütleriyle ayırır.
- Bir anlatıyı destan, halk hikâyesi, fıkra, menkıbe, fabl ya da formül masalı olarak tipler ve gerekçesini yazar.
- Aynı konunun iki farklı türde işlenişini karşılaştırır ve türü belirleyen ögeyi gösterir.
Dersler
- M02-D01Masal ve mitProgramda
William Bascom'un 1965 tarihli düzyazı anlatı sınıflamasını kullanarak miti kutsal ve gerçek sayılan, masalı kurmaca olarak dinlenen anlatı olarak ayırır ve bir yaratılış anlatısıyla bir Anadolu masalını bu ölçütlerle karşılaştırır.
- M02-D02Efsane (legend): inanılan anlatıProgramda
Efsanenin belirli bir yere, zamana ve kişiye bağlanıp gerçek olarak anlatıldığını Kız Kulesi efsanesi ve Grimm'lerin Deutsche Sagen'indeki Hamelin çocukları anlatısı üzerinde gösterir ve aynı motifin masalda nasıl yersiz ve zamansız hale geldiğini açıklar.
- M02-D03Destan ve halk hikâyesiProgramda
Destanı bir topluluğun kahramanlık belleği, halk hikâyesini âşığın nazım-nesir karışık anlatısı olarak tanımlar ve Dede Korkut ile Köroğlu anlatılarını masaldan ayıran kahraman, mekân ve anlatıcı özelliklerini sıralar.
- M02-D04Fıkra: kısa, tek olaylı, güldürenProgramda
Fıkrayı tek olay, tek nükte ve tanınmış bir tip etrafında kurulan kısa anlatı olarak tanımlar ve bir Nasreddin Hoca fıkrasıyla bir Till Eulenspiegel hikâyesini bir masalla uzunluk, yapı ve kahraman yönünden karşılaştırır.
- M02-D05Menkıbe ve kutsal kişi anlatısıProgramda
Menkıbeyi bir ermişin kerametini doğrulamak için anlatılan anlatı olarak tanımlar ve Hacı Bektaş Velî Vilâyetnâmesi ile Jacobus de Voragine'nin Legenda Aurea'sından birer örneği masal motifleriyle karşılaştırır.
- M02-D06Fabl: açık ahlâk dersiProgramda
Fablı ahlâk dersini açıkça söyleyen kısa hayvan anlatısı olarak tanımlar ve bir Ezop fablıyla bir Anadolu hayvan masalını dersin açık ya da örtük oluşuna göre karşılaştırır.
- M02-D07Tekerleme ve formül masalıProgramda
Zincirleme (cumulative) masalı ve sonu gelmeyen masalı biçimi içerikten önemli olan formül masalları olarak tanır ve kuyruğu kesilen tilkinin Anadolu masalı ile İngiliz «The Old Woman and Her Pig» masalının zincir yapısını karşılaştırır.
- M02-D08Sınırlar bulanıktırProgramda
Simurg'un Şehname'deki mitik kuş ile Anadolu masalındaki Zümrüdüanka biçimlerini yan yana koyar ve tür etiketini anlatının içeriğinden çok anlatanın ve dinleyenin ona yüklediği inancın belirlediğini gösterir.