Uyum yeteneği

Açılış sahnesi

Gaziantep'teki dokuma salonunda üç yeni tezgâh, eski tezgâhların sırasının sonuna kurulmuş. Ekranlarında tanıdık bir düğme yok; atkı sıklığı, desen ve hız bir menüden seçiliyor. Üretim müdürü Gülşen Hanım ilk haftanın sonunda iki ustabaşını izliyor.

Nuran Usta ilk günden yeni tezgâhlardan birinin başına geçmiş. Üç deneme kumaşı bozmuş, dördüncüsünde deseni oturtmuş; şimdi ekranın yanına kendi el yazısıyla bir ayar kâğıdı yapıştırıyor. Zeki Usta ise eski tezgâhının yanından ayrılmıyor. Salonun en hızlı dokumacısı o; bu ay ihracat siparişinin kalan kısmının çoğu onun tezgâhından çıkıyor. Gülşen Hanım'ın masasında ise bir soru bekliyor: bu iki ustadan hangisi daha iyi çalışıyor?

Bu derste ne olacak

Önceki iki derste dayanıklılığa bir aksilikten sonra toparlanmak olarak baktık. İş yerinin istediği şey bununla bitmiyor: ortada bir aksilik yokken de iş değişir ve ona ayak uydurmak gerekir. Salona gelen bir tezgâh, kasaya eklenen bir ekran, yeniden çizilen bir rol. Araştırma buna uyum performansı diyor ve onu, bir işi iyi yapmaktan ayrı bir performans boyutu olarak ele alıyor. Bu ders üç şeyi ayırıyor: bilinen bir işi iyi yapmak, değişen bir işe uyum sağlamak ve değişikliği kendiliğinden başlatmak. Gülşen Hanım'ın sorusunun neden tek bir cevabı olmadığını, ve bir performans formunun bu ayrımı nasıl görünmez kılabileceğini göreceğiz.

Kanıt ne diyor

Uyum performansı üzerine üç çalışmaya dayanıyoruz. İlki kritik olaylardan bir sınıflama çıkarıyor, ikincisi performansı üç yüze ayırıyor, üçüncüsü alanın bugünkü bilgisini ve boşluklarını derliyor.

Sahada

Üç ayrı performans

Belirsiz rol, ortaya çıkan rol

Gri alan

Uyum performansının ne olduğu konusunda bile alan henüz bir uzlaşmaya varmadı. Jundt ve arkadaşları araştırmanın dağınık yöntemlerle geliştiğini ve bilginin parçalı kaldığını söylüyor. Pulakos ve arkadaşlarının sekiz boyutu ile Griffin ve arkadaşlarının dokuz alt boyutu aynı alanı farklı biçimlerde bölüyor; hangisinin bir iş yerine daha uygun olduğu belirsiz. Ölçme de tartışmalı: Griffin ve arkadaşlarının verisinin bir kısmı öz değerlendirmeye dayanıyor ve çalışanın kendini değerlendirmesi yöneticinin değerlendirmesiyle her zaman örtüşmüyor. Formuna «yeni tezgâhta tamamlanan iş» sütununu ekleyen Gülşen Hanım da bir şey kaybediyor olabilir: sipariş gecikebilir ve müşteri bunu bir uyum sorunu diye değil, bir teslimat sorunu diye görür. Zeki Usta'nın hesabı da tamamen yanlış değil; bir siparişin sonunu taşıyan ustanın aynı anda yeni bir tezgâh öğrenmesini beklemek, işin yükünü ona bırakmak olabilir. Uyumu teşvik etmek ile işi aksatmamak arasındaki denge her kurumda başka bir yerde kurulur.

Senin işinde

İşinde bir değişiklik geldiğinde, kendini ya da bir başkasını «uyum sağlıyor» ya da «sağlamıyor» diye yargılamadan önce üç şeyi ayır: bilinen işi iyi yapmak, değişen işe ayak uydurmak ve değişikliği kendiliğinden başlatmak. Bunların üçü ayrı güçlerdir ve aynı kişide aynı anda en yüksek olmayabilir. Değişime yavaş geçen bir meslektaşa bakarken, onun neden yavaş geçtiğini sor; çoğu zaman bir hesap, bir yük ya da bir korku vardır. Kendi rolün değiştiğinde ve sınırları yazılmamışsa, tahmin etmek yerine sor: hangi iş önce, kim karar verir, neyi bırakabilirim? Bu bir zayıflık değil, belirsiz bir rolde uyumun en kısa yoludur. Bir yöneticiysen, ekibinin performans formuna bak: yalnız bilinen işin çıktısını mı sayıyor? Öyleyse değişikliğe ilk geçeni o dönem cezalandırıyorsun. Uyum için zaman ayır, öğrenme döneminde hedefi geçici olarak düşür ve değişikliğe ilk geçenlerin bilgisini başkalarına taşıyacak bir yol kur.

Kendin dene

Aklında kalsın

Uyum performansı, yeni ya da değişmiş görev taleplerine davranışı ayarlayarak ayak uydurmaktır ve bilinen bir işi iyi yapmaktan ayrı bir performans boyutudur. İş rolü performansı üç yüzle okunabilir: yeterlilik, uyum ve öncü davranış. İş belirsizleştikçe rol önceden yazılamaz, uyumlu ve öncü davranışla ortaya çıkar. Yalnız bilinen işin çıktısını sayan bir form uyumu görünmez kılar ve hatta cezalandırır. Kurumların uyumu nasıl destekleyeceği araştırmanın en az bildiği konulardan biridir.

Sonraki derse köprü

Gülşen Hanım'ın korunan öğrenme haftasından habersiz olan merkez ofis, aynı ay bütün birimlere bir afiş gönderiyor: «Değişime ayak uydur, dayanıklı ol.» Afiş dokuma salonunun girişine asılıyor. Zeki Usta afişin önünde duruyor: «Metre hedefi yerinde, sipariş yerinde, bir de dayanıklı olacağız.» M01-D04 «daha dayanıklı ol» çağrısının, değiştirilmesi gereken koşulları nasıl görünmez kılabileceğini ele alıyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Griffin, Neal ve Parker'ın modeline göre iş rolü performansının üç yüzü hangileridir?

• A) Hız, kalite ve maliyet.
• B) Bilgi, beceri ve tutum.
• C) Yeterlilik, uyum ve öncü davranış.
• D) Devam, dakiklik ve itaat.

Cevap: C. Bilinen işi iyi yapmak, değişen işe ayak uydurmak ve değişikliği kendiliğinden başlatmak ayrı boyutlardır; model bunları görev, ekip ve kurum düzeyinde çaprazlayarak dokuz alt boyut elde ediyor.

Soru 2 · Senaryo

Bir fabrikanın performans formu yalnız dokunan metreyi sayıyor. Yeni bir tezgâha ilk geçen usta bu ay deneme kumaşları yüzünden ortalamanın altında kalıyor. Bu durumda formun yarattığı sorun nedir?

• A) Değişikliğe ilk geçeni o dönem düşük gösteriyor ve uyumu cezalandırıyor; ustaların yeni tezgâha geçmesini zorlaştırıyor.
• B) Form doğru çalışıyor; usta daha dikkatli olmalıydı.
• C) Metre ölçülmemeli.
• D) Yeni tezgâhlar geri gönderilmeli.

Cevap: A. Yalnız yeterliliği sayan bir form uyum performansını görünmez kılar; yeni işe geçen kişi öğrenme döneminde kaçınılmaz olarak çıktı kaybeder.

Soru 3 · Kanıt

Jundt, Shoss ve Huang'ın derlemesine göre uyum performansı araştırmasında en az bilinen konulardan biri hangisidir?

• A) Uyum performansının var olup olmadığı.
• B) Kurumların çalışanlarda uyumu desteklemek için atabileceği adımlar.
• C) Uyum performansının adı.
• D) Hangi mesleklerin daha iyi olduğu.

Cevap: B. Derleme, birçok yordayıcının belirlendiğini ama ölçme yöntemlerinin etkisi, uyumun süreci ve kurumların atabileceği adımlar konusunda çok şeyin bilinmediğini söylüyor.

Soru 4 · Tuzak

Salonun en hızlı ustası yeni tezgâha geçmiyor. Yönetici «bu usta değişime kapalı» diyor. Bu yorumun gözden kaçırdığı şey nedir?

• A) Yorum yerindedir; usta değişime kapalıdır.
• B) Ustanın daha genç olması gerektiği.
• C) Yeni tezgâhların daha hızlı olduğu.
• D) Ustanın bir siparişin sonunu taşıdığı ve formun yalnız metreyi saydığı; uyum yalnız kişinin değil, işin taleplerinin ve neyin ölçüldüğünün de bir sonucudur.

Cevap: D. Değişime yavaş geçen biri çoğu zaman işin ondan istediğine akılcı bir cevap veriyordur; bir kişilik hükmü vermeden önce yük ve ölçüt sorulmalıdır.