Osmanlı âlimleri firaseti ilimler tasnifine yerleştirdi, kâtipler Arapça ve Farsça kaynaklardan Türkçe kıyâfetnâmeler derledi, saray tarihçileri padişahların görünüşünü yazıya geçirdi, hattatlar Peygamber'in yüzünü resimle değil sözle betimleyen hilye geleneğini sürdürdü. Bu modül bu metinleri kendi dilinde okur, kaynaklarını izler ve kıyâfetnâmelerin kadın ve köle hakkında söylediklerini dönemin toplumsal düzeniyle birlikte adlandırır.
Gelenek merceği. Bir yüz okuma geleneğinin kendi kaynağında ne söylediği. Aktarılır, doğrulanmaz; her derste yanına bugün ne bilindiği konur.
Bu modülün sonunda
- Osmanlı ilim tasnifinde firasetin yerini ve komşu ilimlerle ilişkisini açıklar.
- Bir kıyâfetnâmenin maddelerini olası kaynaklarıyla eşleştirir ve aktarım zincirini gösterir.
- Hilyeyi bir yüz okuma metni olarak değil sözlü betimleme geleneği olarak tanır.
- Kıyâfetnâmelerdeki kadın ve köle hükümlerini adlandırır ve kaynaklarındaki kalıplarla karşılaştırır.
Dersler
- M12-D01Osmanlı ilim tasnifinde firasetProgramda
Taşköprizâde'nin Miftâhu's-saâde'sinde ilm-i firasetin hangi ilimler arasında sayıldığını aktarır ve bu yerleşimin firasete tıp ve ahlakla komşu bir ilim saygınlığı verdiğini açıklar.
- M12-D02Kıyâfetnâme türü: Türkçe yüz okuma risaleleriProgramda
Türkçe kıyâfetnâmelerin baştan ayağa sıralanan madde düzenini ve "kimin alnı geniş olursa" türünden hüküm kalıbını bir örnek metinden betimler ve türün okuyucusunun kim olduğunu yazma nüshaların yaygınlığıyla birlikte tartışır.
- M12-D03Kıyâfetnâmelerin kaynaklarıProgramda
Kıyâfetnâmelerdeki maddeleri Polemon geleneği, Sırrü'l-esrâr ve Râzî gibi olası kaynaklarıyla karşılaştırır ve bir hükmün çeviriden çeviriye geçerken nasıl değiştiğini ya da aynen korunduğunu bir madde üzerinde gösterir.
- M12-D04Saray ve görünüş: seçme anlatıları ve kaynaklarıProgramda
Saraya alınacak gençlerin görünüşlerine bakılarak seçildiğini söyleyen anlatıları kaynaklarıyla birlikte toplar ve bu anlatılarda sağlık ve beden yeterliliği ölçütünü fizyonomik karakter okumasından ayırarak değerlendirir.
- M12-D05Seyyid Lokman ve padişah şemâiliProgramda
Seyyid Lokman'ın Kıyâfetü'l-insâniyye fî şemâili'l-Osmâniyye'sinde padişahların görünüşünün nasıl betimlendiğini tanıtır ve bu betimlemelerin hanedanı övme amacıyla fizyonomi dilini nasıl birleştirdiğini açıklar.
- M12-D06Hilye: sözle çizilen yüzProgramda
Hakânî Mehmed Bey'in Hilye'sini ve hat levhası olarak yazılan hilyeleri Peygamber'in görünüşünü resim yerine sözle aktaran bir gelenek olarak tanır ve bu betimlemenin karakter çıkarımı değil sevgi ve hatıra dili olduğunu açıklar.
- M12-D07Kıyâfetnâmelerde kadın ve köle yüzüProgramda
Kıyâfetnâmelerde kadın seçimine ve köle alımına ayrılan maddeleri aktarır ve bu maddelerin kadını ve köleyi bir alıcının değerlendirdiği nesneye indirgeyen bakışını cinsiyet ve kölelik düzeniyle bağlantısı içinde adlandırır.
- M12-D08Türkçede yüz deyimleri ve halk fizyonomisiProgramda
"Yüzü kızarmak", "kaşla göz arasında" ve "alnının akıyla" gibi deyimleri halk fizyonomisinin izleri olarak toplar ve hangilerinin ifade gözlemine, hangilerinin karakter yargısına dayandığını sınıflandırır.