Keşmir recensiyonu ve metin farkları

Açılış sahnesi

Bir öğrenci Gītā üzerine bir ödev hazırlıyor ve iki yorumcunun aynı beyit hakkında söylediklerini karşılaştırmak istiyor: Śaṅkara ve Abhinavagupta. İki yorumun İngilizce çevirilerini buluyor, beytin numarasını ikisinde de arıyor. Birinde beyit beklediği yerde duruyor; öbüründe numara bir kayıyor gibi ve beytin bir kelimesi farklı.

Öğrenci önce çevirmenlerden birinin hata yaptığını düşünüyor. Çevirinin girişini okuyunca başka bir açıklamayla karşılaşıyor: Abhinavagupta'nın yorumladığı Gītā, Śaṅkara'nın yorumladığı Gītā ile tam olarak aynı metin değil. İki yorumcu iki ayrı okuma geleneğinin metnini açıyor. Öğrenci ödevine bir soru ekliyor: iki yorumu karşılaştırırken aynı beyti mi karşılaştırıyorum?

Bu derste ne olacak

Bu ders Y9.02'nin çizdiği standart metnin yanında duran bir başka okuma geleneğine bakıyor. Önce recensiyon kavramını, bir metnin bölgesel ya da geleneksel olarak ayrışmış bir biçimini tanımlayacağız. Sonra Gītā'nın Keşmir recensiyonunu ve onu yorumlayan Abhinavagupta'yı tanıyacağız. Bir şerhi okurken o şerhin hangi metni açtığını sormayı, yorumcunun metnini künyeye yazmayı öğreneceğiz. Abhinavagupta'nın andığı ama bugüne ulaşmayan eski yorumcuları, kayıp tanıkları, konuşacağız. Hangi recensiyonun daha eski olduğu üzerine araştırmacıların ayrıştığını göreceğiz. Son olarak farkların ölçeğini okuyacağız: Gītā'nın recensiyonları ne kadar ayrışıyor ve bu bir okur için ne anlama geliyor? Ders bittiğinde açılıştaki öğrencinin sorusuna bir cevap verebileceksin.

Sıfır noktası

Y9.02 Gītā'nın yedi yüz beyitlik standart metnini ve bu sayının Śaṅkara'nın beyanından geldiğini gösterdi; Gītā el yazmalarının destanın geri kalanına göre küçük farklar gösterdiğini aktardı. Y9.01 Abhinavagupta'nın Śaṅkara'nınkinden biraz farklı bir recensiyonu yorumladığını not etmişti. Y8.03 metin tanığı, okuma farkı ve eleştirel edisyon kavramlarını Haṭha metinleri üzerinden kurdu; o kavramlar burada Gītā'ya uygulanıyor.

Recensiyon ve yorumcu bilgileri iki ansiklopedi maddesinden geliyor: Wikipedia'da Bhagavad Gita ve Abhinavagupta.

Mekanizma

Recensiyon

Bir metin yüzyıllar boyunca farklı bölgelerde kopyalandığında, her bölgenin kâtipleri kendi önlerindeki nüshaları izliyor ve zamanla bölgeye özgü bir metin biçimi oluşuyor. Bu biçimlerin her birine bir recensiyon deniyor. Bir recensiyon tek bir el yazması değil, birbirine benzeyen ve ortak okuma farklarını paylaşan bir el yazmaları ailesi. Y9.02'de gördüğümüz destan numaralarının iki ayrı aralığı, 6.25–42 ile 6.23–40, de madde tarafından recensiyon farklarına bağlanıyor.

Keşmir recensiyonu

Bhagavad Gita maddesi Gītā'nın alternatif biçimlerinin bulunduğunu, bunlardan birinin Keşmir'de bulunan biçim olduğunu söylüyor. Abhinavagupta maddesine göre Abhinavagupta yaklaşık dokuz yüz elli ile bin on altı arasında Keşmir'de yaşamış bir düşünür, mistik ve estetik kuramcısı; Keşmir Śaivizmi geleneğinin büyük adlarından. Gītā maddesi onun Gītārthasaṃgraha adlı yorumunun bugüne ulaştığını ve yorumladığı Gītā metninin Śaṅkara'nınkinden biraz farklı bir recensiyon olduğunu aktarıyor.

Yorumcunun metni

Bir şerh bir beyti açarken önündeki beyti açıyor ve önündeki beyit yorumcunun elindeki recensiyondan geliyor. İki yorumcunun aynı beyit hakkında söylediklerini karşılaştıran biri önce iki yorumcunun aynı metni okuyup okumadığını sormalı. Gītā maddesi Abhinavagupta'nın Gītā'yı Śaṅkara'ya oldukça yakın bir Śaiva tekçiliği içinde okuduğunu, ama Benlik'i ve maddeyi metafizik olarak gerçek ve ezeli saydığını ve iki yorumcunun bilgi yolu okumalarının da biraz farklı olduğunu aktarıyor. Bu farkların bir kısmı yorumdan, bir kısmı metinden gelebilir.

Kayıp tanıklar

Gītā maddesi Abhinavagupta'nın yorumunun, Śaṅkara'nınkine benzer bir üslupla, daha eski bilginlerden alıntılar yapmasıyla dikkat çektiğini, ama alıntıladığı metinlerin bugüne ulaşmadığını söylüyor. Bir yorum böylece yalnız bir metni açmıyor; kendinden önceki ve artık elimizde olmayan bir okuma dünyasının izlerini de taşıyor.

Öncelik tartışması

Hangi recensiyon daha eski? Gītā maddesinin bir dipnotu Robert Minor'ın Keşmir recensiyonunu Gītā'nın daha sonraki bir okuması saydığını aktarıyor ve bu konuda F. Otto Schrader'ın görüşlerinin S. K. Belvalkar'ınkilerden ve J. A. B. van Buitenen'inkilerden farklı olduğunu not ediyor. Araştırmacılar bu soruda ayrışıyor; bir okur için önemli olan ayrışmanın varlığını ve kimin hangi görüşü taşıdığını bir kaynağa dayanarak yazabilmek.

Farkların ölçeği

Recensiyonlar ne kadar ayrışıyor? Gītā maddesi alternatif biçimlerin, Keşmir'deki biçim dahil, temel öğretiyi bozmadığını söylüyor. Y9.02'nin aktardığı gibi madde bazı el yazmalarında bölümlerin beyit sayısının değiştiğini, ama Gītā'nın okuma farklarının destanın geri kalanına göre az olduğunu da yazıyor. Bir okur için bu iki şey birlikte geçerli: farklar küçük ve farklar var.

Örneklerden okuma

Recensiyon örneklerinde kavram bir çeviri türünden bir el yazmaları ailesine taşındı ve «bozuk metin» yerine «ayrışmış metin» denmeye başlandı. Keşmir recensiyonu örneklerinde bir yorumcunun bölgesinin metnini açtığı görüldü ve bir bölgede korunmakla bir mezhepçe değiştirilmek ayrıldı.

Yorumcunun metni örneklerinde bir ödeve bir sütun eklendi ve iki yorumcunun her yerde aynı beyti tartışmadığı ortaya çıktı; bir başka okur farkın bu kez gerçekten yorumdan geldiğini iki adımda gösterdi; bir öğretmen bir «hatalı çeviri»nin yorumcunun kendi metnini verdiğini buldu. Kayıp tanık örneklerinde eski bilginler yalnız Abhinavagupta'nın gözünden tanınabildi ve bir recensiyonun önündeki görünmeyen zincir konuşuldu.

Öncelik tartışması örneklerinde bir olgu cümlesi bir görüşe çevrildi ve bir öğretmen tartışmayı bir sonuca bağlamadan anlattı. Farkların ölçeği örneklerinde bir grup her beyitte fark aramayı bıraktı, bir öğrenci de farkın bir yorum için büyük olabileceğini gördü.

Usta katmanı

Gītā'yı uzun süre şerhleriyle okuyan biri bir şerhi açtığında önce yorumcunun adını değil yorumcunun metnini soruyor. Bu soru çoğu zaman kısa bir cevapla kapanıyor: metin standart metin, fark yok. Ama soru bir kez sorulmuşsa bir okurun iki yorumcu arasında gördüğü her farkı yanlış yere koyma olasılığı azalıyor.

İkinci incelik bir bölgenin sesi. Keşmir recensiyonu ve Abhinavagupta'nın yorumu bir bölgenin Gītā'yı nasıl koruduğunu ve nasıl okuduğunu gösteriyor. Standart metin bir okura ortak bir zemin veriyor; bölgesel bir recensiyon o zeminin tek olmadığını hatırlatıyor. Usta okur ikisini birbirine karşı değil yan yana okuyor.

Üçüncüsü bilmediğini yazmak. Öncelik tartışması gibi açık sorular bir okuru bir tarafı seçmeye zorlamıyor. Usta okur bir soruyu açık bıraktığında bunu bir eksik olarak değil bir bulgu olarak kaydediyor: araştırmacılar bu konuda ayrışıyor ve ayrışmanın kendisi metnin tarihinin bir parçası.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Recensiyon bir metnin bir bölgede ya da bir okuma geleneğinde oluşmuş, ortak okuma farklarını paylaşan biçimidir. Keşmir recensiyonu Gītā'nın Abhinavagupta'nın yorumladığı ve standart metinden biraz ayrışan biçimi.

Bir şerh yorumcunun elindeki metni açar; iki yorumcu karşılaştırılırken önce iki metin yan yana konur. Abhinavagupta'nın andığı eski yorumcular bugün yalnız onun gözünden tanınır.

Hangi recensiyonun daha eski olduğu üzerine araştırmacılar ayrışıyor. Farklar metnin bütünü için küçük, tek bir kelimeye dayanan bir yorum için büyük olabilir.

Sonraki derse köprü

Bu ders bir recensiyonun bir yorumcunun metnini nasıl belirlediğini gösterdi.

Bir metnin farkları yalnız kelimelerde değil sesinde de var. Sonraki ders Gītā'nın ölçüsüne dönüyor: śloka ile triṣṭubh'u ayırmayı, bir beytin hangi ölçüde yazıldığını kulakla tanımayı ve ölçünün değiştiği anların metinde neyi işaret ettiğini soruyor.