Vyāsa-bhāṣya: sūtrayı açan ilk yorum

Açılış sahnesi

Bir öğrenci tanım cümlesini, birinci bölümün ikinci sūtrasını, önce yalnız başına okuyor ve defterine bir cümle yazıyor: yoga, zihin hâllerinin durdurulmasıdır. Sonra sūtranın açıklamasını okuyor ve defterine ikinci bir cümle yazıyor. Açıklama sūtrada olmayan bir şeye dikkat çekiyor: sūtra «bütün» zihin hâllerinin durdurulmasından söz etmiyor. İki cümle yan yana durduğunda öğrenci bir şey fark ediyor: ilk cümlesi sūtranın söylediğini, ikincisi sūtranın söylemediğini okuyordu.

Öğretmen öğrenciden üçüncü bir sütun açmasını istiyor: açıklama bu sūtraya ne yaptı? Bir şeyi mi tamamladı, bir sınırı mı çizdi, bir benzetme mi verdi? Öğrenci üçüncü sütuna «sınırı çizdi» yazıyor. O günden sonra her sūtrayı üç sütunla okuyor.

Bu derste ne olacak

Y7.02 Pātañjalayogaśāstra'nın iki katmanını ayırdı ve ikinci katmanın iki ayrı adla, yaygın anlatımda Vyāsa'ya atfedilen bir yorum olarak ve Maas'ın tezinde Patañjali'nin eserinin bir katmanı olarak anıldığını gördü. Bu ders o katmanın kendisine bakıyor: Vyāsa-bhāṣya bir sūtrayı nasıl açıyor? Y4.41 bu katmanın neden önemli olduğunu, Y4.46 tanım cümlesinde neler eklediğini gösterdi. Bu ders açmanın türlerini adlandırıyor. Önce sūtrayı açıklamadan ayırarak okumayı göreceğiz. Sonra açmanın beş türüne bakacağız: tamamlama, sınırı çizme, sınıflama, benzetme ve boşluk. Ardından bir açıklamanın bir sūtraya ne kattığını nasıl yazacağımızı ve onu sūtranın kendisiyle nasıl karıştırmayacağımızı göreceğiz.

Sıfır noktası

Açıklama katmanının neden önemli olduğu, kanonlaşması, tamamlayıcı yorum ve yorum birliği Y4.41'deydi. Y4.46 tanım cümlesini, zihnin beş evresini ve tanımda «hepsi»nin yokluğunu aktardı. Y7.01 satır okumasını ve okuma künyesini, Y7.02 iki katmanı, tek eser tezini ve katman künyesini kurdu.

Bu ders ikinci katmanın bir sūtrayı açma biçimlerini sınıflıyor.

Mekanizma

Ayırma okuması

Bir açıklamayı okumanın ilk adımı onu bir süre okumamak. Önce sūtra yalnız başına okunuyor: kelimelerine ayrılıyor ve okurun kendi anladığı bir cümleyle yazılıyor. Sonra açıklama okunuyor. İki okuma arasındaki fark açıklamanın sūtraya kattığı şey. Bu sıra ters çevrildiğinde, yani önce açıklama okunduğunda, açıklamanın söyledikleri sūtranın söyledikleri gibi okunuyor.

Tamamlama

Y4.41 tamamlayıcı yorumu tanımladı: sūtranın andığı ama içeriğini vermediği bir şeyi, örneğin bir listenin üyelerini, açıkça dolduran yorum. Y4.41'in örneğinde ikinci bölümün yirmi yedinci sūtrasının andığı yedi aşamanın içeriği sūtradan değil açıklamadan geliyor. Tamamlama açmanın en kolay görülen türü, çünkü sūtrada bir boşluk bırakıyor ve açıklama o boşluğu dolduruyor.

Sınırı çizme

Açıklama bazen bir sūtranın söylemediğini okuyor. Y4.46'nın aktardığı gözlemde açıklama, tanım cümlesinde «bütün» ya da «hepsi» kelimesinin bulunmadığına dikkat çekiyor ve bundan bir sonuç çıkarıyor: zihin hâlleri tamamen değil kısmen durdurulduğunda, bir nesneye yönelen yoğunlaşma da tanımın içinde kalıyor. Açıklama burada bir şey eklemiyor; sūtranın sınırını çiziyor.

Sınıflama

Açıklama bazen bir sūtrayı açmak için bir sınıflama kuruyor. Y4.46'nın aktardığı gibi birinci sūtranın açıklaması zihnin beş evresini sayıyor ve yogayı yalnız son ikisinde tanıyor. Sūtra böyle bir sınıflama vermiyor; açıklama tanımı yerleştirebileceği bir çerçeve kuruyor.

Benzetme

Açıklama bazen bir benzetmeyle açıyor. Y4.41'in aktardığı örnekte açıklama ahiṃsā'yı öbür yamaların kökü sayıyor ve bir benzetme kuruyor: bir filin ayak izinin öbür bütün canlıların ayak izlerini örtmesi gibi. Benzetme bir kavramın sistemdeki yerini bir imgeyle gösteriyor; ama bir imge olarak kalıyor, bir tanım olarak değil.

Boşluk

Açıklama bazen hiç yok. Y7.02'nin aktardığı gibi Maas'ın notuna göre birinci bölümün altıncı sūtrasının yanında bir açıklama bölümü bulunmuyor. Bir boşluk da bir okuma bilgisi: o sūtra açıklama katmanının ona bir şey eklemeden bıraktığı bir sūtra ve okur onu yalnız ve komşularıyla okuyor.

Birinci bölüm: hazırlık

Bir sūtra ve onun açıklama katmanı, iki katmanı ayrı veren bir baskıda. Y4.41 ve Y4.46. Üç sütunlu bir defter: sūtra yalnız, açıklama, açma türü.

İkinci bölüm: kurulum

Sūtrayı yalnız oku, kelimelerine ayır ve kendi cümlenle yaz. Sonra açıklamayı oku. Açıklamanın sūtraya kattığı her şeyi bir açma türüyle kaydet: tamamlama, sınırı çizme, sınıflama, benzetme ya da boşluk. Katman künyesini yaz. Kendi çevirine geçerken hangi kelimenin sūtradan, hangisinin açıklamadan geldiğini işaretle.

Üçüncü bölüm: seçenekler

Sanskritçe bilmeyen bir okur açıklama katmanını bir çeviriden okuyabilir; ama bir çevirinin iki katmanı ayırıp ayırmadığına bakar. Bazı çeviriler açıklamayı kısaltıyor ya da çevirmenin kendi açıklamalarıyla birleştiriyor. Bir okur açma türlerini yalnız bir sūtrada değil bir bölüm boyunca da sayabilir: hangi tür en sık geçiyor?

Dördüncü bölüm: uygun olmayan bağlam

Bu dersin yapmaması gerekenler: açıklamanın bir benzetmesini sūtranın bir tanımı gibi sunmak; bir sınıflamayı bir kişiyi değerlendirme ölçeğine çevirmek; daha sonraki bir yorumcunun okumasını açıklama katmanı sanmak; açıklama katmanını kaynağını okumadan, bir ikinci el özetten alıntılamak. Bir açıklamadan yapılan alıntının yanında katman künyesi ve okunan çeviri durur.

Örneklerden okuma

Bir grup örnek ayırma okumasıyla ilgiliydi. Açılıştaki öğrenci kendi okumasının da «bütün» kelimesini eklediğini gördü; listenin üyeleri sūtrada değil açıklamada çıktı; beş evre sūtranın değil açıklamanın çerçevesiydi; üç sütunlu defterin boş sütunu açma türleriyle doldu.

İkinci grup açma türleriyle ilgiliydi. Yedi aşama bir tamamlama oldu; iki çeviri açıklamanın çizdiği sınırı «bütün» kelimesiyle sildi; fil izi bir tanım değil kimin olduğu söylenen bir imge oldu; bir benzetmenin her ayrıntısı bir öğreti sayılmadı; altıncı sūtranın boşluğu bir sonraki yorumcunun okumasıyla doldurulmadı.

Son grup kurulum, sayım ve sınırlarla ilgiliydi. İki açma türü ayrı satırlara yazıldı ve çeviriye yalnız biri girdi; ilk on bir sūtrada sınırı çizme ve sınıflama öne çıktı; web sitesindeki «Vyāsa der ki» başka bir yorumcuya ait çıktı.

Usta katmanı

Açıklama katmanı bir okura bir sūtrayı anlamak için vazgeçilmez; Y7.02'nin aktardığı Maas uyarısı bunu söylüyordu. Ama vazgeçilmez olan bir katmanın sesi, okurun farkında olmadan sūtranın sesine karışabiliyor. Ayırma okuması o iki sesi ayırıyor ve açma türleri açıklamanın ne yaptığını adlandırıyor. Bir okur bir sūtrayı açıklamasıyla okumayı bırakmıyor; ama hangi cümlenin kime ait olduğunu biliyor.

İkinci incelik okurun kendi eklemesi. Açılıştaki öğrencinin gördüğü gibi ayırma okuması yalnız açıklamanın değil okurun kendi zihninin de sūtraya bir şey eklediğini gösteriyor. «Bütün» kelimesini sūtraya ekleyen yalnız iki çeviri değildi; okurun kendisiydi. Satır okuması bir metne olduğu kadar okurun kendi okumasına da dikkat istiyor.

Üçüncüsü bölümün yönü. Bu ders açıklama katmanını okudu. Bir sonraki ders açıklamanın da açıklandığı yere geçiyor: açıklama katmanını yorumlayan bir yorum, yorumun yorumu.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Açıklama katmanı bir sūtrayı açar ve bu açma beş türle adlandırılır: tamamlama, sınırı çizme, sınıflama, benzetme ve boşluk.

Ayırma okuması önce sūtrayı yalnız okur, sonra açıklamayı; aradaki fark açıklamanın katkısıdır. Sessizlik okuması sūtrayı bir kelimenin yokluğuyla da okur; benzetme bir imgedir, bir tanım değil; katman boşluğu eserin yapısıdır.

Bir açıklamadan yapılan alıntının yanında katman künyesi ve okunan çeviri durur; daha sonraki bir yorumcunun okuması açıklama katmanı sanılmaz.

Sonraki derse köprü

Bu ders açıklama katmanının bir sūtrayı nasıl açtığını beş türle adlandırdı.

Bölümün bir sonraki dersi açıklamanın da açıklandığı yere geçiyor: Vācaspati Miśra ve Tattvavaiśāradī. Orada bir yorumcu sūtrayı değil açıklama katmanını açıyor. Sonraki ders yorumun yorumunu okumanın bir okura neyi açtığını ve neyi gizleyebileceğini soruyor.