Motif ve tekrar · Yapım Tasarımı Akademisi

Açılış sahnesi

Filmin ilk planında Rıza'nın parmakları bir saatin kurma kolunu çeviriyor. Kamera yakında; saatin kadranı, pirinç kasası ve Rıza'nın yaşlı elleri kadrajı dolduruyor. Saat tik takla çalışmaya başlıyor ve Rıza başını kaldırıp dükkânının kırk iki durmuş saatine bakıyor.

Filmin son planında bir başka el, Elif'in eli, bir başka saatin kurma kolunu çeviriyor. Saat, kanepenin yanındaki beyaz duvarda, iki yıldır kutusunda bekledikten sonra ilk kez asılı. Tik tak yeniden başlıyor. Arada, filmin ortasında, bir başka sahne var: Rıza dükkânın çalışan tek saatini elleriyle durduruyor ve dükkânda ilk kez tam bir sessizlik oluyor.

Bir saat, üç kez, üç ayrı anlamla. Suna bu üç anı bir kâğıda alt alta yazıyor ve aralarına oklar çiziyor. Bu derste tek bir nesneyi film boyunca birkaç kez sahneye çıkarmayı ve her çıkışında ona başka bir şey söyletmeyi ele alıyoruz.

Bu derste ne olacak

Bu modülde şimdiye kadar tez, renk eğrisi ve mekân yayı üzerinde çalıştık. Bu derste daha küçük bir ölçeğe iniyoruz: bir filmin içinde tekrar tekrar görünen tek bir nesne, bir biçim ya da bir renk. Tekrar, bir filmin seyircinin hafızasında iz bırakmasının en güçlü yollarından biridir.

Önce bir motifin ne olduğunu ve bir dekor parçasından ya da bir aksesuardan nasıl ayrıldığını kuracağız. Ardından bir motife her çıkışında yeni bir anlam yüklemeyi, durumunu, yerini ve bağlamını değiştirerek planlamayı ele alacağız. Sonra iki ayrı anı birbirine bağlayan görsel kafiyeye ve bir motifin hangi sıklıkta görünmesi gerektiğine bakacağız.

Suna'nın saat motifi için hazırladığı tabloyu ölçüleri ve kadraj içindeki yerleriyle izleyeceğiz. Bir adamın ölürken söylediği tek bir kelimenin peşine düşülen bir filme ve bir banliyö ailesinin çöküşünü kırmızı güllerle izleyen bir filme bakacağız. Filmin ilk ve son planı arasında kurulan bir kafiyede, tenleri farklı iki yüzün aynı motifle eşit ağırlıkta nasıl dengelenebileceğini de göreceğiz.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Bir filmde yüzlerce nesne görünür ve çoğu yalnızca bir kez görünür. Ama bazı nesneler, biçimler ya da renkler, film boyunca tekrar tekrar ortaya çıkar. Seyirci ilk görünüşte onu fark etmeyebilir; ikincisinde tanır; üçüncüsünde onun bir anlam taşıdığını hisseder. Tekrar, bir nesneyi bir dekor parçasından bir anlam taşıyıcısına dönüştürür.

Motifler farklı biçimlerde olabilir. Bir nesne olabilir: bir saat, bir anahtar, bir fotoğraf. Bir biçim olabilir: daireler, kemerler, merdivenler. Bir renk olabilir: filmin belirli anlarında beliren tek bir renk. Ya da bir düzen olabilir: tekrarlanan bir çerçeveleme, hep aynı kapıdan bakış.

Motiflerin bir akrabası, iki ayrı anı birbirine bağlayan tekrar biçimidir.

Mekanizma

Motifi seçmek ve sınırlamak

Bir motif, filmin tezine bağlı olmalıdır. Rastgele seçilmiş bir nesneyi tekrar etmek, seyircinin onu bir anlam taşıyıcısı olarak okumasını sağlamaz; seyirci yalnızca aynı nesneyi birkaç kez gördüğünü fark eder. Tasarımcı motifini, filmin tezinin bir nesneye ya da bir biçime dönüştüğü yerde arar.

Bir motif ayrıca sınırlanmalıdır. Her sahnede görünen bir motif, seyircinin gözünde bir dekora dönüşür ve anlamını yitirir. Bir motif, hikâyenin belirli anlarında, dönüm noktalarında ve bir değişimin gösterilmesi gereken yerlerde görünür.

Her görünüşte değişen anlam

Bir motifin anlamı, her görünüşünde onun durumu, yeri ya da bağlamı değiştirilerek dönüştürülür. Bir pencere ilk sahnede kapalı, ortada çatlak, sonda açık olabilir. Bir gelinlik ilk sahnede bir umut, son sahnede bir kayıp olabilir. Tasarımcı her görünüş için motifin hangi durumda, nerede ve neyin yanında duracağını planlar.

Biçim ve renk motifleri

Bir motif her zaman bir nesne değildir. Bir biçim, film boyunca farklı nesnelerde ve mekânlarda tekrar ederek bir motife dönüşebilir: yuvarlak pencereler, yuvarlak tabaklar, yuvarlak lambalar. Bir renk de motif olabilir: yalnızca belirli anlarda beliren tek bir renk. Biçim ve renk motifleri, nesne motiflerinden daha az göze batar, ama birikerek güçlü bir etki yaratır.

Tasarım masasında

Suna saat motifi için bir tablo hazırlıyor; her satır bir görünüş, sütunlar sahne, saatin durumu, kadrajdaki yeri, yanındaki yüz ve anlamı.

Birinci görünüş, birinci sahne: tezgâhtaki, dükkânın çalışan tek saati, otuz iki santimetre çapında, pirinç kasalı ve krem kadranlı. Rıza onu kuruyor; saat çalışıyor. Kadrajda saat, Rıza'nın yüzünün sağında, yaklaşık kırk santimetre uzakta. Anlam: direnen zaman. İkinci görünüş, otuz yedinci sahne: aynı saat, ama bu kez Rıza onu elleriyle durduruyor. Kadrajda saat yine Rıza'nın yüzünün sağında, ama Rıza ona değil, boş duvara bakıyor. Anlam: teslim olan zaman. Üçüncü görünüş, Elif'in dairesinde, filmin ortasındaki sahnelerde: Rıza'nın Elif'e iki yıl önce verdiği saat, kırka kırka on iki santimetrelik bir kutuda, kanepenin yanında yerde. Anlam: bekleyen zaman. Dördüncü görünüş, son sahne: aynı saat kutusundan çıkmış, Elif'in duvarında; Elif onu kuruyor ve çalışıyor. Anlam: el değiştiren zaman.

Birinci ve dördüncü görünüş bir görsel kafiye kuruyor: aynı hareket, bir elin bir kurma kolunu çevirmesi, filmin ilk ve son planında. Suna kafiyeyi güçlendirmek için iki saati aynı aileden seçiyor; Elif'in saati de pirinç kasalı ve krem kadranlı, otuz santimetre çapında, Rıza'nınkinden yalnızca iki santimetre küçük. Ve iki planı birbirinin aynası olarak kuruyor: ilk planda saat Rıza'nın yüzünün sağında, son planda kızın yüzünün solunda; ikisinde de yüze yaklaşık kırk santimetre uzaklıkta, göz hizasının biraz üstünde.

Kafiyenin iki ucu iki ayrı yüz ve bu yüzler aynı motifle farklı ilişkiler kuruyor. Rıza'nın yüzü değer basamağında yedinci; saatin pirinç kasası altıncı, krem kadranı sekizinci. Saat Rıza'nın yüzüne çok yakın değerlerde ve onunla aynı ışık ailesinde; ilk planda saat ile yüz birbirine karışmaya yakın, saat bir parıltı olarak okunuyor. Elif'in yüzü üçüncü basamakta; aynı saat onun yanında beş basamak açık, yüzünden açıkça ayrılan bir daire. Kafiye iki ucunda eşit okunmalı: seyirci ilk planda da saati, son planda da yüzü ayrı ayrı görebilmeli.

Suna ilk plan için Rıza'nın saatinin pirinç kasasını cilalatıyor; kasanın parıltısı, değeri yüze yakın olsa da onu yüzden ayırıyor. Son plan için Elif'in saatinin kasasını mat bırakıyor; parlak bir pirinç, Elif'in yüzünün hemen yanında, yüzden daha çok ışık çekip bakışı yüzden uzaklaştırabilirdi. İki planda saatler aynı aileden, aynı yerde, aynı uzaklıkta; ama her biri, yanındaki yüzün değerine göre ayarlanmış. Kafiye, iki yüzü eşit ağırlıkta taşıyor.

Usta katmanı

Deneyimli tasarımcılar motifi bir tablo olarak planlar ve bu tabloyu yönetmen, görüntü yönetmeni ve aksesuar sorumlusuyla paylaşır. Bir motifin her görünüşü bir kamera kararı da gerektirir: ilk görünüş yakın bir planla tanıtılmalı, sonraki görünüşler bu tanıtımı hatırlatacak kadar açık ama anlamı kendiliğinden belirtecek kadar sessiz olmalıdır. Aksesuar sorumlusu ise motif nesnesinin her görünüşteki durumunu, yerini ve kopyalarını takip eder.

İkinci incelik, motifin hikâye boyunca bir yolculuk yapmasıdır. En güçlü motifler sabit durmaz; el değiştirir, yer değiştirir, durum değiştirir. Bir motifin yolculuğu, filmin hikâyesinin küçük bir özeti gibidir ve seyirci, hikâyenin ana çizgisini bu küçük yolculukta da okur.

Yaygın yanlış"Bir motifin güçlü olması için mümkün olduğunca sık görünmesi gerekir."

Doğrusu

Her sahnede görünen bir motif, seyircinin gözünde bir dekor parçasına dönüşür ve anlamını yitirir. Bir motif, hikâyenin dönüm noktalarında, birkaç seçilmiş anda görünür; azlığı onu güçlü kılar.

Yaygın yanlış"Bir motif, her görünüşünde aynı anlamı taşımalıdır ki seyirci onu tanısın."

Doğrusu

Seyirci bir motifi biçiminden tanır; anlamı ise her görünüşte değişmelidir. Aynı anlamla tekrar eden bir öğe bir alışkanlıktır. Bir motifin durumu, yeri ya da bağlamı her görünüşte değiştirilerek anlamı dönüştürülür ve bu dönüşüm, hikâyenin değişimini taşır.

Kendin dene

Aklında kalsın

Bir nesne, bir biçim ya da bir renk, filmde yeniden ve yeniden göründükçe, bir dekor parçasından bir anlam taşıyıcısına dönüşür. Görsel motif, filmin tezine bağlı olmalı ve sınırlı sayıda, hikâyenin dönüm noktalarında görünmelidir. İlk görünüşü, seyircinin onu sonradan tanıyabileceği kadar açık gösterilir.

Bir motifin anlamı her görünüşte durumu, yeri ya da bağlamı değiştirilerek dönüştürülür; aynı anlamla tekrar eden bir öğe bir alışkanlıktır. Motifler nesne olabileceği gibi biçim, renk ya da çerçeveleme de olabilir. Görsel kafiye iki ayrı anı benzer biçimde kurarak birbirine bağlar ve aradaki değişimi görünür kılar.

Bir kafiyenin iki ucunda farklı ten tonlarında iki yüz duruyorsa, aynı motif nesnesi bu iki yüzün yanında farklı okunur. Kafiyenin eşit ağırlıkta okunması için motif nesnesi her iki planda da aynı ailede ve aynı yerde kalırken, parlaklığı ya da yüzeyi yanındaki yüzün değerine göre ayarlanır; böylece hem nesne hem yüz her iki uçta da ayrı ayrı görülür.

Sonraki derse köprü

Suna'nın motif tablosu, saatin her görünüşünü satır satır anlatıyor; ama bir tabloyu okuyan bir yönetmen, o anların nasıl görüneceğini henüz göremiyor. Son planın kendisini, Elif'in beyaz duvarını, pirinç saati, akşamın ışığını ve kilimin sıcak lekesini tek bir resimde görmek gerekiyor. Bir mekânın ana duygusunu taşıyan bir konsept çizimini ışık ve renk notlarıyla hazırlamak, M05-D05 "Konsept çizimi" dersinin konusu.