Süreklilik ve yaşlanma

Açılış sahnesi

Yapım yöneticisi çekim takvimini masaya koyuyor. Dükkân setinde dokuz çekim günü var; ama sahneler hikâye sırasıyla çekilmeyecek. İlk gün otuz üçüncü sahne çekilecek, çünkü o gün Necati Usta'yı oynayan oyuncunun başka bir işi yok. İkinci gün dördüncü sahne, üçüncü gün altmış birinci.

Suna takvime bakıp bir sorun görüyor. Otuz üçüncü sahnede duvarda on iki saat kalmış ve otuz saatin bıraktığı izler var: saatlerin yıllarca güneşten koruduğu, çevresinden koyu kalmış daireler ve dikdörtgenler. Dördüncü sahnede ise duvarda kırk iki saat asılı ve hiçbir iz görünmüyor. Bu izler duvar kâğıdına bir kez boyanırsa, ertesi gün geri alınamaz. Hikâyenin başını çekmek için, duvarın ortasından iz bırakmadan geri dönülmesi gerekiyor.

Değişen bir mekân, hikâye sırasının dışında çekildiğinde bir bulmacaya dönüşür. Bu derste zamanla dönüşen mekânları ve eşyaları aşamalara bölmeyi, bu aşamaları bir çizelgeye dökmeyi ve geri alınamayan değişiklikleri çekim sırasına göre planlamayı ele alıyoruz.

Bu derste ne olacak

Bir önceki derste senaryodaki zaman işaretlerini okuduk ve hikâyenin kendi takvimini kurduk. Bu derste o takvim boyunca değişen şeyleri takip ediyoruz: bir mekânın boşalması, bir nesnenin eskimesi, bir duvarın kirlenmesi, bir kutunun açılması.

Önce bir değişimi birkaç ayrı aşamaya bölmeyi ve her aşamayı tanımlamayı kuracağız. Ardından değişen nesnelerin her aşama için ayrı kopyalarını hazırlamayı ele alacağız. Sonra en zor soruya geçeceğiz: çekim, hikâye sırasıyla yapılmadığında, geri alınamayan bir değişiklik nasıl planlanır? Son olarak bütün bunları tek bir çizelgede toplamayı göreceğiz.

Suna'nın dükkân duvarı için hazırladığı sökülüp takılabilen iz parçalarını ve hikâye boyunca değişen beş nesnenin çizelgesini izleyeceğiz. Yıllar önce durmuş saatlerin ve çürüyen bir düğün pastasının içinde yaşayan bir kadının filmine ve tersine yaşlanan bir adamın hayatı boyunca değişen evlerin filmine bakacağız. Bir mekân film boyunca kirlenip karardıkça, bir yüzün arkasındaki yüzeyin değerinin de değiştiğini ve çizelgenin bu değeri de takip etmesi gerektiğini göreceğiz.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Filmler neredeyse hiçbir zaman hikâye sırasıyla çekilmez. Aynı mekânda geçen sahneler bir araya toplanır, oyuncuların takvimleri, ışık koşulları ve bütçe çekim sırasını belirler. Bu yüzden bir mekânın hikâyenin farklı anlarındaki hâlleri, çoğu zaman karışık bir sırayla, bazen aynı gün içinde birbiri ardına kurulmak zorundadır.

Süreklilik, bir filmin bu karışık çekim sırasına rağmen tutarlı görünmesidir: bir sahnede masada duran bardak, bir sonraki planda da aynı yerde ve aynı dolulukta olmalı; ikinci haftada eskimiş bir duvar, dördüncü haftada yeniden yeni görünmemeli. Tasarımcı için sürekliliğin en zor bölümü, bilerek değişen şeylerdir: hikâye boyunca yaşlanan, kirlenen, kırılan, boşalan ya da dolan mekânlar ve nesneler.

Mekanizma

Değişimi aşamalara bölmek

Bir mekânın ya da nesnenin film boyunca değişimi çoğunlukla süreklidir; ama sette onu sürekli bir değişim olarak kurmak mümkün değildir. Tasarımcı değişimi, seyircinin fark edeceği birkaç ayrı aşamaya böler. Genellikle üç ile beş aşama yeterlidir; seyirci aradaki geçişleri kendisi tamamlar.

Aşamalı kopyalar

Bir nesne hikâye boyunca eskiyor, kırılıyor ya da tükeniyorsa, onun her aşaması için ayrı bir kopya hazırlanır. Bir kopyayı aşama aşama eskitmek, çekim sırası karışık olduğunda işe yaramaz; eskitilmiş bir nesne yeniye döndürülemez.

Geri alınamayan değişiklikler ve çekim sırası

Bazı değişiklikler geri alınamaz: boyanan bir duvar, yanan bir oda, kırılan bir cam. Böyle bir değişiklik setin kendisine yapılacaksa, tasarımcının iki seçeneği vardır. Ya çekim takvimi, o mekânın sahnelerini değişiklikten önceki ve sonraki hâline göre sıralar; ya da değişiklik sökülüp takılabilen bir parça olarak tasarlanır.

Tasarım masasında

Suna dükkânın süreklilik çizelgesini beş satırla kuruyor: saat duvarı, yaprak takvim, vitrin, tezgâhın üstü ve tezgâhın arkasındaki duvar bölümü. Sütunlar, dükkânın yirmi üç sahnesi; ama çizelgenin dört ana durağı var: dördüncü, on dokuzuncu, otuz üçüncü ve altmış birinci sahneler.

Saat duvarının sorunu açılıştaki sorun: izler geri alınamaz. Suna izleri duvara boyatmıyor. Her saatin ardına, saatin boyutundan her yanda beşer santimetre büyük, duvar kâğıdının saatlerin altında kalmış, solmamış hâlini taşıyan, sökülüp takılabilen bir kâğıt parçası yaptırıyor; kırk iki saat, kırk iki parça. Parçalar mıknatısla duvara tutunuyor. Bir saat kaldırıldığında, ardındaki koyu parça yerinde kalıyor ve bir iz gibi görünüyor; saat yeniden asıldığında parça saatin arkasında görünmez oluyor. Dördüncü sahnede hiç iz yok; on dokuzuncu sahnede on iki iz; otuz üçüncü sahnede otuz; son sahnede kırk bir. Çekim sırası ne olursa olsun, duvar bir saatten kısa sürede istenen aşamaya getirilebiliyor.

Diğer satırlar daha basit. Yaprak takvimin her hikâye günü için, kalınlığıyla birlikte ayrı bir bloğu hazırlanıyor. Vitrine hikâyenin ortasında, yirmi sekizinci sahneden itibaren, el yazısıyla bir "Devren satılık" kâğıdı yapışıyor; kâğıdın üç aşamalı kopyası var: yeni, güneşte sararmış ve köşesi kalkmış. Tezgâhın üstünde ise aletler hikâye ilerledikçe azalıyor; Rıza bir kısmını satıyor, bir kısmını kutulara koyuyor.

Beşinci satır, önceki derslerde Elif için kurulan zeminle ilgili. Dükkân hikâye boyunca bakımsızlaşıyor: Rıza artık toz almıyor, raflarda toz birikiyor, kutular açılıp karışıyor. Suna yaşlanmayı bütün yüzeylere aynı ölçüde yayarsa, tezgâhın arkasındaki duvar bölümü ve rafları, Elif'in yakın planlarının arkasında duran yüzeyler de kararacak. Başta beşinci ile altıncı basamaklar arasındaki yüzeyler, son sahnelerde dördüncü basamağa inebilir; Elif'in yüzünden yalnızca bir basamak uzakta. Çizelgeye bu yüzden bir değer sütunu ekleniyor: o bölümün her aşamadaki değeri. Kural yazılıyor: bakımsızlık o bölümde tozla, dağınıklıkla ve boşalan raflarla anlatılacak, ama yüzeylerin değeri beşinci basamağın altına düşmeyecek. Toz, rafların kenarlarında ve üst yüzeylerinde birikiyor; Kızın başının ardında kalan dikey yüzeyler açık kalıyor.

Usta katmanı

Deneyimli tasarımcılar süreklilik çizelgesini, sette görev yapan süreklilik sorumlusuyla ve aksesuar ekibiyle paylaşır. Çizelge yalnızca bir planlama belgesi değil, çekim günü kullanılan bir kontrol listesidir: her sahnenin başında, değişen her öğenin doğru aşamada olup olmadığı çizelgeyle karşılaştırılır.

İkinci incelik, yaşlanmanın tekdüze olmamasıdır. Gerçek mekânlar her yerde aynı hızda eskimez: insanların dokunduğu yerler aşınır, güneş gören yüzeyler solar, nemli köşeler küflenir, dokunulmayan yerler tozlanır. Bir mekânın yaşlanmasını aşamalara bölerken, tasarımcı her aşamada yaşlanmanın nereye gittiğini de belirler.

Kendin dene

Aklında kalsın

Filmler neredeyse hiçbir zaman hikâye sırasıyla çekilmez; bu yüzden film boyunca değişen mekânlar ve nesneler, karışık bir sırayla, doğru aşamada kurulabilmelidir. Tasarımcı her değişimi birkaç ayrı aşamaya böler ve bunları bir süreklilik çizelgesinde, öğeler ve sahneler olarak gösterir.

Değişen nesneler için her aşamanın ayrı kopyası hazırlanır; eskitilmiş bir nesne yeniye döndürülemez. Setin kendisine yapılacak geri alınamayan değişiklikler ya çekim sırasını belirler ya da sökülüp takılabilen parçalar olarak tasarlanır. Yaşlanma tekdüze değildir; dokunulan yerler aşınır, güneş gören yerler solar, dokunulmayan yerler tozlanır.

Bir mekân yaşlandıkça yüzeyleri kararır ve bir yüzün arkasındaki yüzeyin değeri de değişir. Koyu tenli bir karakterin arkasında duracak yüzeyler için çizelgeye bir değer sütunu eklenir ve bir alt sınır yazılır; bakımsızlık o yüzeylerde değeri düşürmeyen yollarla, toz, dağınıklık ve boşlukla anlatılır.

Sonraki derse köprü

Suna'nın çizelgesinde kırk iki sökülüp takılabilen iz parçası, yaprak takvimin her hikâye günü için ayrı bir bloğu, devren satılık kâğıdının üç kopyası ve dört aşamalı bir saat duvarı var. Bunların her biri bir maliyet ve bir iş günü demek. Döküm tablosundan, mekân listesinden, aksesuar listesinden ve süreklilik çizelgesinden kaç set, kaç mekân, kaç aksesuar ve kaç kopya çıktığını toplamak ve ilk bütçe tahmini için bir özet hazırlamak, M03-D07 "Dökümden sayılara" dersinin konusu.