Set dekoru ve aksesuar listesi · Yapım Tasarımı Akademisi

Açılış sahnesi

Suna dükkânın yirmi üç sahnesini önüne açıp her sahnede geçen her ismin altını kırmızı kalemle çiziyor. Saat, tezgâh, tabure, büyüteç, tornavida, zarf, çay bardağı, anahtar, takvim, raf. Kırmızı çizgiler sayfaları dolduruyor. İkinci gün bunları bir listeye dökmeye başlıyor ve liste yüz kırk altı satıra ulaşıyor.

Halit ile Nurhan listenin başına oturuyor. Halit set dekoratörü, Nurhan aksesuar sorumlusu; ikisi de listenin hangi satırlarının kendilerine düştüğünü bilmek istiyor. Kırk iki duvar saati Halit'in, buna kimsenin itirazı yok. Büyüteç Nurhan'ın; Rıza onu gözüne takacak. Ama tabure kimin? Senaryoda Rıza bir sahnede tabureye çıkıyor, birçok sahnede Elif onun üzerinde oturuyor, geri kalan sahnelerde tezgâhın altında duruyor.

Ve bir de mavi zarf var: Rıza'nın bankadan getirdiği, Elif'in açıp okuduğu, kameranın bir yakın planda üzerindeki her kelimeyi göstereceği zarf. Bu zarf ne bir dekor parçası, ne de sıradan bir aksesuar. Bu derste senaryodaki her nesneyi üç sınıfa ayırmayı ve bunun neden yalnızca bir liste meselesi olmadığını ele alıyoruz.

Bu derste ne olacak

Bir önceki derste senaryoyu bir tabloya döktük ve mekânların ağırlığını sayılarla tarttık. Bu derste bir mekânın içine iniyoruz: her sahnede hangi nesneler var ve bu nesneler kimin sorumluluğunda?

Önce birinci modülde tanıştığımız dekor ile aksesuar ayrımına üçüncü bir sınıf ekleyeceğiz: hikâye için özel önem taşıyan, kameranın yakından göreceği nesneler. Ardından senaryoda adı geçmeyen ama sahnelerin gerektirdiği nesneleri satır aralarından çıkarmayı ele alacağız. Sonra aynı nesnenin sahneden sahneye bir sınıftan ötekine nasıl geçebileceğini ve bunun listeye nasıl işleneceğini göreceğiz.

Suna'nın dükkân listesini, sınıflara göre sayılarıyla izleyeceğiz. Bir heykelciğin peşinde koşan dedektiflerin filmine ve bir çocuğu Paris sokaklarında izleyen bir balonun filmine bakacağız. Bir kahraman aksesuarın oyuncunun elindeyken yakın planda çekildiği anlarda, o elin kime ait olduğunun, ve el dublörünün ten tonunun neden oyuncununkiyle aynı olması gerektiğinin de bir liste kararı olduğunu göreceğiz.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Birinci modülde dekor ile aksesuarı oyuncunun elinden geçen sınırla ayırmıştık: oyuncunun dokunmadığı eşyalar dekor, kullandığı eşyalar aksesuardır. Bu ayrım, nesnelerin hangi departmana ait olduğunu belirler. Ama aksesuarların arasında, bu iki sınıftan çok daha fazla özen isteyen bir grup vardır.

Bir nesnenin hangi sınıfa girdiği, onun bütçesini, hazırlanma süresini ve sette kimin elinde olduğunu belirler. Bir dekor parçası çoğunlukla kiralanır ve bir kez yerleştirilir. Bir aksesuar oyuncunun eline uygun olmalı ve çoğu zaman bir yedeği bulunur. Bir kahraman aksesuar ise bazen haftalarca süren bir araştırma ve yapım süreci ister, yönetmenin onayından geçer ve çekim boyunca bir kasada korunur.

Bu sınıflandırma, senaryodaki isimlerin altını çizmekle başlar; ama orada bitmez. Senaryo bir nesnenin adını vermese de, bir eylem onu gerektirebilir. Bir nesne bir sahnede dekor, bir sonrakinde aksesuar olabilir. Liste, bu geçişleri de taşımalıdır.

Mekanizma

Üç sınıf: dekor, aksesuar, kahraman

Bir nesneyi sınıflandırırken tasarımcı üç soru sorar. Oyuncu ona dokunuyor mu? Dokunuyorsa, onu yalnızca kullanıyor mu, yoksa hikâye onun üzerinde mi duruyor? Kamera onu ne kadar yakından görecek? İlk sorunun cevabı hayırsa nesne dekordur. İkinci ve üçüncü soruların cevabı, bir aksesuarın kahraman olup olmadığını belirler.

Satır aralarındaki nesneler

Senaryolar nesnelerin çoğunu adıyla değil, bir eylemle anlatır. "Çay demler" cümlesi bir çaydanlık, bir demlik, bardaklar, tabaklar, kaşıklar, şeker, ocak ve su ister. "Eski fotoğraf albümünü karıştırır" cümlesi bir albüm, ama aynı zamanda o albümün içindeki her fotoğraf demektir. Tasarımcı her eylemi, onu mümkün kılacak bütün nesnelere açar.

Sınıf değiştiren nesneler

Bir nesne bir sahnede dekor, bir başka sahnede aksesuar, bir üçüncüsünde kahraman olabilir. Liste bu yüzden nesneye göre değil, nesnenin her sahnedeki rolüne göre yazılır. Aynı tabure, sahne numarasıyla birlikte üç ayrı satırda, üç ayrı sınıfta görünebilir.

Tasarım masasında

Suna'nın yüz kırk altı satırlık listesi, sınıflara göre ayrıldığında üç gruba bölünüyor: yüz on sekiz dekor, yirmi dört aksesuar ve dört kahraman aksesuar.

Dekorların çoğu Halit'in: kırk iki duvar saati, raflar, takvim, eski fotoğraflar, tezgâhın arkasındaki çekmece dolabı, vitrindeki saatler. Aksesuarlar Nurhan'ın: Rıza'nın tornavidaları, cımbızları, yağdanlığı, Necati Usta'nın getirdiği çay bardakları, Elif'in çantası. Tabure ise listede üç satırda görünüyor. Sahnelerin çoğunda tezgâhın altında duran bir dekor; Elif'in oturduğu yedi sahnede bir aksesuar; otuz birinci sahnede, Rıza'nın üzerine çıktığı anda, ağırlık taşıması gereken bir aksesuar. Suna tabureyi Nurhan'ın listesine alıyor ve onun için bir not düşüyor: kırk beş santimetre yüksekliğinde, yüz kiloya dayanacak, eskimiş görünen ama sağlam bir tabure.

Dört kahraman aksesuar ise ayrı bir sayfada. Birincisi tezgâhın üstündeki çalışan saat; birinci modülde üç kopyası planlanmıştı, otuz iki santimetre çapında. İkincisi Rıza'nın büyüteci; birçok yakın planda Rıza'nın gözüne takılı olacak. Üçüncüsü dükkânın anahtarı; son sahnede Rıza onu Elif'in avucuna bırakacak. Dördüncüsü bankanın mavi zarfı: içindeki mektubun her kelimesi, Elif'in okuduğu yakın planda okunacak.

Kahraman aksesuarların üçü, yakın planlarda bir elin içinde görünecek: büyüteç Rıza'nın parmaklarında, anahtar Elif'in avucunda, zarf Elif'in ellerinde. Bu tür yakın planlar çoğu zaman ayrı bir günde, oyuncular başka sahnelerdeyken, bir el dublörüyle çekilir. Yapımın ilk planı, bütün el yakın planları için tek bir el dublörü, yapım asistanlarından açık tenli bir genç kadın kullanmaktı. Suna listeye bir satır ekliyor: her kahraman aksesuarın yakın planı için, eli kimin elinin yerine geçiyorsa ona ten tonu ve yaş olarak yakın bir el dublörü. Elif'in avucundaki anahtar, açık tenli bir elde görünürse, seyirci o eli Elif'in eli olarak kabul etmeyecek; ya da daha kötüsü, fark etmeyecek ve Elif'in en önemli anında başka birinin eli görünecek.

Zarfın kendisi için de bir karar veriliyor. Bankanın paletinde zarf koyu bir mavi olacaktı, değer basamağında dördüncü basamakta; Elif'in eli üçüncü basamakta. Yakın planda zarf ile el birbirine çok yakın değerde olacak ve parmakların zarfın kenarındaki hattı kaybolacak. Suna zarfı, bankanın mavisini koruyarak ama altıncı basamağa açarak, daha açık bir mavi kâğıtla yeniden tasarlatıyor. Zarfın içinden çıkan mektup ise beyaz değil, hafif kirli bir krem; parlak beyaz bir kâğıt, yakın planda Elif'in parmaklarının ayrıntısını yanındaki parlaklıkla bastıracaktı.

Usta katmanı

Deneyimli tasarımcılar kahraman aksesuarları listenin en başına koyar ve onlar için ayrı bir onay süreci kurar. Bir kahraman aksesuar için genellikle iki üç seçenek hazırlanır ve yönetmene gösterilir; seçilen nesnenin kopyaları ancak onaydan sonra yapılır. Bu süreç zaman alır; bu yüzden kahraman aksesuarlar, listenin ilk günlerinde belirlenmelidir.

İkinci incelik, sınıflandırmanın bütçeye etkisidir. Kahraman aksesuarlar sayıca az olabilir, ama bütçenin önemli bir kısmını tüketebilir: özel üretim, birden fazla kopya, grafik işi, bazen bir zanaatkârın haftalarca emeği. Bir listenin sınıf sayıları, sanat bütçesinin ilk taslağının iskeletidir.

Yaygın yanlış"Senaryoda adı geçmeyen nesne listeye girmez."

Doğrusu

Senaryolar nesnelerin çoğunu bir eylemin içinde gizler. Çay demleyen bir karakter bir çaydanlığa, bir masada yemek yiyen bir aile tabaklara, bir albümü karıştıran bir kadın içindeki fotoğraflara ihtiyaç duyar. Bir liste yalnızca adı geçen isimlerden oluşursa, çekim günü onlarca nesne eksik çıkar.

Yaygın yanlış"Kahraman aksesuar pahalı ya da gösterişli nesne demektir."

Doğrusu

Bir kahraman aksesuar, değerinden ya da görünüşünden değil, hikâyedeki öneminden ve kameranın onu ne kadar yakından göreceğinden belirlenir. Bir anahtar, bir mektup ya da kırık bir kalem kahraman aksesuar olabilir; altın bir avize ise duvarda asılı kalıyorsa yalnızca bir dekordur.

Kendin dene

Aklında kalsın

Senaryodaki her nesne üç sınıftan birine girer: oyuncunun dokunmadığı dekor, oyuncunun kullandığı aksesuar ve hikâyede özel önem taşıyan, kameranın yakından göreceği kahraman aksesuar. Sınıfı nesnenin büyüklüğü ya da değeri değil, oyuncuyla ilişkisi ve hikâyedeki yeri belirler. Kahraman aksesuarlar en yüksek kalitede, birden fazla kopya hâlinde hazırlanır ve yönetmenin onayından geçer.

Senaryolar nesnelerin çoğunu bir eylemin içinde saklar; tasarımcı her eylemi, onu mümkün kılan bütün nesnelere açar. Aynı nesne sahneden sahneye sınıf değiştirebilir; liste bu yüzden nesneye göre değil, her sahnedeki rolüne göre yazılır. Sınıf sayıları, sanat bütçesinin ilk taslağının iskeletidir.

Kahraman aksesuarların yakın planları çoğu zaman bir elin içinde ve bazen bir el dublörüyle çekilir. El dublörünün ten tonu ve yaşı, yerine geçtiği oyuncununkine yakın olmalıdır; aksi hâlde bir karakterin en önemli anında başka birinin eli görünür. Nesnenin değeri de, onu tutan elin değerinden yeterince uzak seçilir ki parmakların hattı kaybolmasın.

Sonraki derse köprü

Suna'nın listesi dükkânın içindeki her nesneyi sınıflandırdı; ama bu nesnelerin neden orada olduğunu tek bir soru belirliyor: bu dükkân kimin? Kırk iki saat, eski takvim, yağdanlık ve büyüteç, bir adamın kırk yılını anlatıyor. Elif'in evinde ise başka nesneler, başka bir hayat olacak. Her başlıca karakter için, yaşadığı mekânın onu nasıl anlatacağını bir paragrafla tasarlamak, M03-D04 "Karakter ve mekân: kim nerede yaşıyor" dersinin konusu.