Verimlilik

Açılış sahnesi

Defne Hanım'dan gelen ileti iki satır: «Radyo metinlerinin yapay zekâyla birkaç dakikada yazıldığını duydum. O zaman bu kalemin ücreti de birkaç dakikalık olmalı, değil mi?»

Murat Bey iletiyi ekibe okuyor. Ece masanın öbür ucunda gülümsüyor, sonra gülümsemesi kayboluyor. Metinlerin ilk hâli gerçekten birkaç dakikada gelmişti. Ama Ece onları sesli okumak, süresini tutmak, marka diline uydurmak ve bir iddiayı çıkarmak için bir öğleden sonrasını harcamıştı.

«Bir deneyde yüzde kırk hızlandığını okudum,» diyor Murat Bey. «Defne Hanım da okumuş olmalı. Ona ne diyeceğiz?»

Bu derste ne olacak

M01-D01'de yapay zekânın üç rolünü ayırdık ve bir deneyin, yapay zekânın bazı işlerde belirgin biçimde hız ve nitelik kazandırdığını, bazılarında ise yanılgıyı artırdığını gösterdiğini gördük. Bu ders hız sorusunu daha yakından inceliyor. Yapay zekâ destekli yazının ne kadar zaman kazandırdığını ölçen ve Science'ta yayımlanan bir deney var ve Defne Hanım'ın talebi bu deneyin sonucuna dayanıyor. Bu derste o deneyi ve onu tamamlayan bir saha çalışmasını okuyacağız: biri yazı işlerinde, öbürü müşteri destek temsilcilerinde. İki çalışma birlikte hem kazancın büyüklüğünü hem de bu kazancın kime, hangi işte ve hangi koşulda düştüğünü gösteriyor. Dersin asıl sorusu şu: bir deneyde ölçülen hız kazancı, bir reklam ajansının ücret tablosuna olduğu gibi taşınabilir mi?

Kanıt ne diyor

Üretken yapay zekâ yazı işlerinde ne kadar zaman kazandırıyor ve niteliği ne yapıyor? Bir deney bunu yüzlerce profesyonelle ölçtü.

Bir laboratuvar görevinin ötesinde, gerçek bir işyerinde ne oluyor? Bir saha çalışması bunu binlerce temsilcinin verisiyle inceledi.

Kartlar aynı yönü gösteriyor, ama farklı büyüklüklerle: bir deneyde yazı işlerinde süre yüzde 40 kısalıyor, bir saha çalışmasında ortalama kazanç yüzde 15 ve bu kazanç kişiden kişiye ve sorundan soruna değişiyor.

Sahada

Yüzde kırk neyin yüzde kırkı

Nitelik neyle ölçüldü

Kim ne kadar kazanıyor

Kazanılan zaman nereye gidiyor

Hızın unuttuğu adım

Gri alan

Noy ve Zhang'ın deneyi ön kayıtlı ve hakemli bir dergide yayımlandı; ama kısa, çevrimiçi ve tanımı net görevlerle yapıldı. Uzun soluklu, müşteri turlarından geçen ve marka diline bağlı bir reklam metnine sonucun ne kadar taşınabileceği belirsiz. Özet, niteliğin kimin tarafından ve hangi ölçütle değerlendirildiğini ayrıntılı vermiyor. Brynjolfsson ve arkadaşlarının saha çalışması müşteri destek işinde yapıldı; deneyimli metin yazarlarında da nitelik kaybı olup olmadığını göstermiyor, yalnızca benzer bir örüntünün olası olduğunu düşündürüyor. Gül'ün çizelgesi tek bir kampanyanın deneyimi; kazanılan zamanın ne kadarının denetime gittiği işten işe değişebilir. Verimlilik kazancının kime gitmesi gerektiği de tartışmalı: müşteriye mi, ajansa mı, çalışana mı? Kazanılan zaman daha çok iş almaya mı, aynı işi daha iyi yapmaya mı harcanmalı, bu da bir ajansın kendi tercihine kalıyor ve araştırmalar bu soruya cevap vermiyor.

Senin işinde

Biri sana yapay zekânın bir işi yüzde şu kadar hızlandırdığını söylediğinde, önce neyin hızlandığını sor: işin tamamı mı, yalnızca ilk taslak mı? Kendi iş akışını adım adım yaz ve her adımın yapay zekâyla değişip değişmediğini işaretle; yeni eklenen denetim adımlarını da yaz. Nitelik iddialarında kimin neye bakarak puanladığını sor ve kendi işin için bir nitelik ölçütü kur; yapay zekâ destekli ve desteksiz işleri bu ölçütle, mümkünse kimin yazdığını bilmeden puanla. Yapay zekânın her çalışana aynı ölçüde yardım edeceğini varsayma; deneyimli ve deneyimsiz çalışanların sonuçlarını ayrı ayrı izle ve kullanımı herkese aynı biçimde dayatma. Ücret ya da süre konuşurken bir deneyin yüzdesini değil, kendi çizelgendeki gerçek farkı göster. Çizelgeyi sıkıştırırken insanların doğru görünüp görünmediğini denetleyen adımları silme; o adımların süresini ayrı bir satır olarak koru.

Kendin dene

Aklında kalsın

Ön kayıtlı bir deneyde üretken yapay zekâ, orta düzey mesleki yazı görevlerinde süreyi yüzde 40 kısalttı ve niteliği yüzde 18 artırdı; çalışanlar arasındaki eşitsizlik de azaldı. Bir saha çalışmasında müşteri destek temsilcilerinin verimliliği ortalama yüzde 15 arttı, ama kazanç kişiden kişiye değişti: deneyimi az olanlar hem hız hem nitelik kazanırken en deneyimlilerde nitelik hafifçe düştü. Bir deneydeki hız kazancı, ilk taslaktan sonra denetimin, müşteri turlarının ve marka uyumunun geldiği bir iş akışına olduğu gibi taşınmaz. Hız, kimin doğru göründüğünü denetleyen adımı silerek kazanılmamalı.

Sonraki derse köprü

Bu derste yapay zekâ Ece'nin işini hızlandırdı ve onu daha derli toplu bir metne ulaştırdı. Ama ajanstaki herkes aynı aracı kullanırsa, herkesin metni daha iyi olurken metinler birbirine benzemeye başlar mı? Yapay zekânın bireyin yaratıcılığını artırırken üretilen işlerin birbirine benzemesine yol açabileceği bulgusu ne diyor? M01-D03, Bireysel yaratıcılık, ortak çeşitlilik, bu soruyu soruyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Noy ve Zhang'ın deneyinde ChatGPT'ye erişen profesyonellerde ortalama süre ve nitelik nasıl değişti?

• A) Süre yüzde 40 kısaldı, nitelik yüzde 18 arttı.
• B) Süre değişmedi, nitelik düştü.
• C) Süre uzadı, nitelik arttı.
• D) Hiçbir fark bulunmadı.

Cevap: A. Deney ön kayıtlı ve 453 profesyonelle yapıldı; ama görevler kısa, tanımı net ve çevrimiçi yazı işleriydi.

Soru 2 · Tuzak

Bir pazarlama müdürü, yapay zekâ yazı işini yüzde 40 hızlandırdığına göre ajansın metin ücretinin de yüzde 40 düşmesi gerektiğini söylüyor. Murat Bey'in cevabı hangi gerekçeye dayanıyor?

• A) Deneyin yanlış olduğuna.
• B) Yapay zekânın hiç kullanılmadığına.
• C) Deneyde ölçülenin kısa, tanımı net görevlerin süresi olduğuna; bir reklam metninde ilk taslaktan sonra doğrulama, marka uyumu, müşteri turu ve hukuk kontrolü gibi ölçülmeyen adımlar bulunduğuna ve ajansın kendi çizelgesindeki gerçek farkın daha küçük çıktığına.
• D) Ücretlerin hiç değişmemesi gerektiğine.

Cevap: C. Deneyin sonucu güçlü, ama ücret tablosuna olduğu gibi taşınamaz; kendi çizelgendeki gerçek farkı göstermek gerekir.

Soru 3 · Senaryo

İkinci yılındaki bir metin yazarı yapay zekâyla daha hızlı ve derli toplu bir metne ulaşırken, yirmi beş yıllık bir yaratıcı direktör taslağın kendisini yavaşlattığını ve metnini düzleştirdiğini söylüyor. Hangi bulgu bu örüntüye benziyor?

• A) Yapay zekânın herkesi aynı ölçüde hızlandırdığı bulgusu.
• B) Brynjolfsson ve arkadaşlarının, deneyimi az olanların hem hız hem nitelik kazandığı, en deneyimlilerde ise hız kazancının küçük, nitelikte küçük bir düşüş olduğu bulgusu.
• C) Yapay zekânın yalnızca deneyimlilere yardım ettiği bulgusu.
• D) Yapay zekânın hiçbir etkisinin olmadığı bulgusu.

Cevap: B. Bulgu müşteri destek işinden geliyor; ajans bunu bir uyarı olarak alıp kullanımı herkese aynı biçimde dayatmamaya karar verdi.

Soru 4 · Uygulama

Bir yapım çizelgesi sıkıştırılırken «görsellerde her yüzün ışık ve renk kontrolü» satırı, görseller hızlı üretildiği gerekçesiyle silinmiş. Önceki hafta koyu tenli yüzlerin ışığı tutarsız çıkmıştı. Yapımcı ne yaptı?

• A) Satırın silinmesini onayladı.
• B) Görselleri hiç kullanmamaya karar verdi.
• C) Kontrolü yalnızca açık tenli yüzlere uyguladı.
• D) Satırı geri koydu ve süresini kazanılan zamandan ayrı bir satır olarak korudu; hız kazancının kimin doğru görüneceğini denetleyen adım silinerek elde edilmeyeceğini söyledi.

Cevap: D. Hız kazancı gerçek, ama insanların doğru görünüp görünmediğini denetleyen adım o kazancın bedeli olmamalı.