Psikoeğitim ve davranış değişikliği

Açılış sahnesi

Uygulayıcı masaya boş bir kâğıt koyuyor ve ortasına tek bir kelime yazıyor: utanç. Sonra danışana kalemi uzatıyor. "Çarşamba akşamı, telefon kapandıktan sonra ne oldu? Oklarla çizelim."

Danışan kısa bir tereddütten sonra yazıyor: utanç, ok, buzdolabı, ok, ilk kadeh, ok, rahatlama. Uygulayıcı "sonra?" diye soruyor. Danışan kalemi rahatlamanın yanından alıp kâğıdın altına götürüyor: sabah, baş ağrısı, kızının bakışı, daha büyük bir utanç. Oku en başa, ilk kelimeye çiziyor.

Kâğıda uzun uzun bakıyor. "Bunu biliyordum," diyor, "ama hiç böyle görmemiştim. Bir daire bu."

Bu derste ne olacak

S02-P03-D09'da tanımlanan Psikoeğitim, kişiye kendi durumu hakkında yapılandırılmış bilgi vermekti ve orada bilginin nasıl verileceği üzerinde durulmuştu. Bu ders, bilginin davranışı değiştiren bir çalışmaya nasıl bağlandığına bakıyor.

İlk bölüm, genel bilgiyi kişinin kendi döngüsüne çevirmeyi ve bir tepkinin anlaşılır olduğunu göstermeyi ele alıyor. İkinci bölüm, tek bir akşamın dakika dakika incelendiği bir çözümleme tekniğini tanıtıyor.

Usta katmanında davranışı değiştirmenin iki aracı yer alıyor: eski davranışın yerine konan yeni bir davranış ve yeni davranışın alışkanlığa dönüşmesinin koşulları. Kanıtın durumu ve yaygın bir yanlış inanç da burada.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Bir davranışı değiştirmek isteyen kişinin sık sık bilgisi eksik değil. Sigara içen biri sigaranın zararını, geceleri telefonda saatlerce kalan biri uykusuzluğun bedelini biliyor. Eksik olan, bu bilginin davranışın gerçekleştiği anda nasıl işleyeceği.

Bu örneklerde bilgi var, değişim yok. Aradaki boşluğu dolduran şey, bilginin kişinin kendi hayatına, kendi saatine ve kendi döngüsüne çevrilmesi.

Mekanizma

Kişinin kendi döngüsü

Tek bir akşamı çözmek

Usta katmanı

Eski davranışın yerine

Bir davranışı yalnızca durdurmaya çalışmak, o davranışın gördüğü işi ortada bırakıyor. S03-P02-D03'te tanımlanan Davranışın işlevi, bir davranışın kişi için gördüğü ve çoğu zaman adlandırılamayan işti. İşlevi karşılanmayan bir davranış, bir süre sonra geri dönüyor.

Yeni davranışın yerleşmesi

Sınır ve güvenlik

Bu ders psikoeğitim ve davranış değişikliğinin genel ilkelerini tanıtıyor; bir bağımlılık tedavisi, bir tik müdahalesi ya da yapılandırılmış bir davranışçı tedavi yürütme yetkisi vermiyor.

Bir davranışın gördüğü işlev bazen hayati olabiliyor. Kendine zarar verme gibi davranışlarda zincir çözümlemesi ve yerine geçen davranış çalışmaları, ancak bir güvenlik planıyla ve bu alanda eğitimli bir uzmanla birlikte yürütülüyor.

İçmeyi azaltmak ya da bırakmak isteyen, uzun süredir her gün içen biri için değişimin hızı bir hekimle birlikte belirleniyor; ani kesilmenin bedende yol açabileceği tepkiler bir tıbbi değerlendirme gerektiriyor.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Kişiselleştirilmiş döngü, bir güçlüğün genel işleyişine dair bilginin kişinin kendi olaylarıyla, onunla birlikte çizilmesidir.

Olağanlaştırma, bir tepkinin koşullara bağlı, anlaşılır bir tepki olduğunun gösterilmesidir; küçümsemek değil, tepkiyi karakterden alıp işleyişe bağlamaktır.

Zincir çözümlemesi, tek bir olayın ilk işaretten sonuçlara kadar halka halka yeniden kurulması ve değişebilecek halkaların bulunmasıdır.

Yerine geçen davranış, eski davranışın işlevini karşılayan ve onunla aynı anda yapılamayan yeni bir davranıştır.

Bağlama bağlı tekrar, yeni bir davranışın aynı bağlamda tekrarlanarak alışkanlığa dönüşmesidir; tek bir gün sayısı yoktur.

Kâğıdın ortasındaki daire bir yerden kırıldı: bir akşam yemeği, kapının önünde ayakkabılar ve parkta bir yürüyüş. Ama dairenin ilk kelimesi, utanç, hâlâ yerinde duruyor.

Sonraki derse köprü

Danışan artık çarşamba akşamlarını başka türlü geçirmenin yollarını biliyor. Ama zincirin ilk halkasında, telefon kapandığında gelen utanç ve aklından geçen "Benden başka herkes bir işe yarıyor" cümlesi değişmeden duruyor.

S08-P01-D03 «Duygu düzenleme ve bilişsel yeniden değerlendirme» bu halkaya bakıyor: yoğun bir duygu geldiğinde onunla ne yapılabileceği ve duyguyu doğuran anlamın, yani o tek cümlenin, nasıl yeniden ele alınabileceği.