Başvuru nedeni ve sorun öyküsü

Açılış sahnesi

Aynı kişiye, aynı hafta, üç ayrı yerde neden geldiği soruluyor.

Randevu formunda bir kutu var ve üstünde "yakınmanız" yazıyor. Kişi kutuyu dolduruyor: uyku sorunu. Kutu küçük, tek satırlık.

Telefonda bir görevli soruyor: acil bir durum var mı. Kişi "hayır, acil değil" diyor ve başka bir şey söylemiyor, çünkü sorulan şey buydu.

Odada bir uygulayıcı soruyor: sizi buraya getiren ne oldu. Kişi bu kez üç dakika konuşuyor ve anlattığı şeyin içinde uyku da var ama başında değil; başında geçen ay iş yerinde olmuş bir şey var.

Üç cevap da aynı kişiden geldi ve üçü de dürüst. Ama üçü aynı şeyi anlatmıyor, ve aralarındaki farkı kişinin kendisi üretmedi. Formdaki kutu "yakınma" istedi, bir yakınma geldi. Telefondaki soru evet-hayır istedi, evet-hayır geldi. Odadaki soru bir başlangıç istedi, bir başlangıç geldi.

Bu programın ilk dersi buradan başlıyor. Odaya giren cümle bir tarif gibi okunuyor ve öyle kayda geçiyor, oysa bir karşılaşmanın ürünü: bir tarafta soran, bir tarafta cevaplayan, ve cevabın bir kısmı sorandan geliyor. Kayıtta yalnız cevap kalıyor; soru kalmıyor. Bu dersin işi o eksik yarıyı geri koymak.

Bu derste ne olacak

Ders, bir cevabın ne kadarının soruya ait olduğunu ele alıp bunu ayırmanın somut bir yolunu kurarak açılıyor. Ardından odaya gelen cümlenin kaçıncı anlatım olduğunu soruyor: kişi buraya varmadan önce aynı şeyi birkaç kez anlatmış oluyor ve her anlatım biraz daha sıkıştırıyor. Sonra kişinin kullandığı sözcüklerin bir kısmının başka bir yerden geldiğini ve beraberinde bir iddia taşıdığını gösteriyor. Kalan iki başlıktan biri bu ayırma işinin nerede kendi amacını yediğine, öteki de bu alanda köklü bir alışkanlığa ayrıldı: ilk cümlenin altında gizli bir sebep aramaya.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Bir cevabın ne kadarının soruya ait olduğunu görmek için küçük bir deneme yeter: aynı şeyi farklı biçimde sorup gelen cevapları yan yana bırakmak. Klinik hiçbir şey gerekmiyor.

Üç örnekte de cevabın bir kısmı soruya ait. Bu gündelik hayatta bir maliyet üretmiyor; şikâyet formunda üretiyor ama kimse fark etmiyor. Klinik bir görüşmede üretiyor ve fark edilmediğinde bütün bir değerlendirmenin başlangıç noktası oluyor.

Mekanizma

Soru payı

Ayırmanın yolu bir çıkarma işlemi. Elde bir ilk cümle var; sorulan sorunun getirdiği her şeyi ondan çıkar, geriye kalan kişinin kendi getirdiği. Soru "uyku sorununuz ne zamandır var" idiyse, cevaptaki "uyku" ve "sorun" sözcükleri soruya ait; geriye kalan tarih kişiye ait. Çıkarmanın kendisi bir sonuç üretmiyor; yaptığı iş neyin hiç sorulmadığını görünür kılmak.

Kaçıncı anlatım

Ödünç sözcük

Usta katmanı

Sıfıra inen cümle

Asıl sebep arayışı

Sınır ve güvenlik

Bu dersin aracı ters çevrilmeye elverişli ve bölüm buradan başlamak zorunda. Çıkarma işlemi, uygulayıcının kendi sorusunu kendi kaydından ayırması için var. Aynı işlem kişiye doğru çevrildiğinde — "sen bunu aslında şuradan duymuşsun", "bu senin kelimen değil" — yaptığı şey bir ayırma değil, kişinin kendi anlatısını elinden almak oluyor. Epistemik adaletsizlik bunun adını zaten koyuyor ve burada özellikle kolay işliyor, çünkü her sözcüğün bir kaynağı vardır ve her sözcük bu yolla sorgulanabilir. Ayırma kişiye değil kayda uygulanıyor.

Görüşme tekniği de burada öğretilmiyor. Hangi sorunun ne zaman sorulacağı, sıranın nasıl kurulacağı ve neyin bekletileceği ayrı bir iş ve ayrı bir hazırlık istiyor. Burada kurulan şey bir soru listesi değil, elde bulunan cevabın nasıl okunacağı. İkisi karıştırıldığında ortaya, kişinin karşısında sorgu gibi duran bir görüşme çıkıyor.

Sırası değişmeyen son sınır: Risk taraması S02-P01-D04'te açıkça ertelenebilecek bir bölüm olmadığı söylenerek kuruldu. Bu derste anlatılanların hiçbiri onun önüne geçmiyor. Bir ilk cümlenin nasıl kurulduğunu merak etmek, o cümlede güvenlikle ilgili bir şey varsa onun beklemesi anlamına gelmiyor.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Soru payı, bir cevabın soruyu soran tarafından belirlenmiş kısmıdır; tarafsız bir soru biçimi yok, ve yapılabilecek şey payı silmek değil onu da kayda geçirmek.

Kaçıncı anlatım, odaya gelen cümlenin kaçıncı kez anlatılıyor olduğudur; her anlatım kısaltıyor ve düzeltiyor, akıcılık bir bilgi kazancı değil tekrarın ürünü.

Ödünç sözcük, kişinin kullandığı ama başka bir yerden almış olduğu sözcüktür; beraberinde bir iddia getiriyor, ve iddianın benimsendiğinin her zaman farkına varılmıyor.

Sıfıra inen cümle, çıkarma işleminin geriye hiçbir şey kalmayana kadar sürdürülmesidir; amaç saf bir çekirdek bulmak değil, üzerinde karar dönen sözcüğün kaynağını bilmek.

Asıl sebep arayışı, ilk cümlenin altında gerçek bir sebep bulunduğunun varsayılmasıdır; ısrarla arandığında bir cevap çıkıyor ama artık sorudan mı kişiden mi geldiği ayrılamıyor.

Bu dersin başında duran cümle şuydu: ilk cümle bir tarif değil, bir cevap. Buradan çıkan sonuç ilk cümleyi değersizleştirmiyor — tersine, nasıl kurulduğu bilindiğinde tek bir cümle üç ayrı şeyi birden söylüyor: hangi soru soruldu, hangi kelimeler nereden geldi, ve bu kaçıncı anlatım.

Sonraki derse köprü

Bu derste elde tek bir cümle vardı ve sorulan her şey o cümlenin nasıl kurulduğuyla ilgiliydi: hangi soru, kaçıncı anlatım, hangi kelime nereden. Cümlenin anlattığı şeyin kendisi hiç konuşulmadı.

S06-P01-D02 «Yaşam, aile, ilişki, eğitim ve çalışma öyküsü» o cümlenin çevresini almaya geçiyor. Orada toplanan şey bir yakınma değil, kişinin hayatının başka alanlarına ait bilgi — ve toplandığı anda yeni bir soru doğuyor: hangi bilgi bu görüşmeye ait, hangisi yalnızca sorulduğu için geliyor. Bu dersin Soru payı, orada tek bir cümlede değil bütün bir öykünün üzerinde işleyecek.