Düşey yükü taşımak yetmez; bir bina rüzgâra ve depreme karşı da yatayda dimdik durmalıdır. Bunun üç ana yolu vardır: rijit çerçeve, perde duvar ve çapraz. Bu modül bu sistemleri, birlikte nasıl çalıştıklarını, plan içinde nereye konacaklarını ve çok katlı yapılarda çekirdeğin rolünü kurar; depremin ayrıntısı MM06’ya bırakılır.
Bu modülün sonunda
- Rijit çerçeve, perde ve çapraz sistemlerini yatay yük taşıma biçimlerine göre ayırır.
- Bir planda perdelerin ve çekirdeğin yerini burulma bakımından değerlendirir.
- Bir çok katlı yapı için yatay yük sistemini mimari kararla birlikte önerir.
Dersler
- M05-D01Yatayda dimdik durmakProgramda
Bir kutu maketin yatay itişte nasıl çöktüğünü gösterir ve rijitliği sağlamanın üç yolunu adlandırır.
Dayanak: Usta görüşü: Salvadori (1980); Allen ve Zalewski (2010)
- M05-D02Rijit çerçeveProgramda
Kolon ve kirişin rijit birleşimle bir çerçeve kurduğunu gösterir ve çerçevenin yatay yükte nasıl şekil değiştirdiğini açıklar.
Dayanak: Usta görüşü: Schodek (1980)
- M05-D03Perde duvarProgramda
Perde duvarın yatay yükü nasıl taşıdığını açıklar ve perdenin plan içindeki yerinin ve uzunluğunun etkisini gösterir.
Dayanak: Mevzuat: Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018, perde tanımları (madde yazımda doğrulanır)
- M05-D04Çapraz ve kafes çerçeveProgramda
Çelik bir yapıda çaprazların yatay yükü nasıl taşıdığını gösterir ve çaprazın cepheye ve iç mekâna mimari etkisini tartışır.
Dayanak: Usta görüşü: Schodek (1980); Standart: Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik (yürürlükteki metin yazımda doğrulanır)
- M05-D05Rijitlik merkezi ve burulmaProgramda
Perdeleri plan içinde simetrik ve dengesiz yerleştirerek rijitlik merkezini bulur ve burulmanın neden tehlikeli olduğunu açıklar.
Dayanak: Usta görüşü: Arnold ve Reitherman, «Building Configuration and Seismic Design» (1982)
- M05-D06Çekirdek ve çok katlı yapıProgramda
Merdiven ve asansör çekirdeğinin çok katlı bir yapıda taşıyıcı rolünü açıklar ve çekirdeğin yerinin planı nasıl belirlediğini gösterir.
Dayanak: Usta görüşü: Ali ve Moon (2007), «Structural Developments in Tall Buildings», Architectural Science Review
- M05-D07Döşeme bir diyaframdırProgramda
Döşemenin yatay yükü perdelere ve çerçevelere dağıttığını açıklar ve döşemedeki büyük boşlukların bu işlevi nasıl bozduğunu gösterir.
Dayanak: Usta görüşü: Arnold ve Reitherman (1982)
- M05-D08Sistemleri birleştirmekProgramda
Bir yapı için çerçeve ve perdeyi birlikte kullanan bir sistem önerir ve iki sistemin birlikte çalışmasının mimari sonucunu tartışır.
Dayanak: Usta görüşü: Allen ve Zalewski (2010)