Taş ve tuğla çekmeye dayanmaz; binlerce yıl boyunca ustalar büyük açıklıkları yalnız basınçla geçmenin yolunu buldu: kemer, tonoz ve kubbe. Bu modül basınç çizgisini, kemer biçiminin mantığını, itkiyi ve onu karşılayan payandayı, Anadolu ve Akdeniz yapılarındaki örnekleriyle kurar ve bugün bu bilginin neden hâlâ geçerli olduğunu gösterir.
Bu modülün sonunda
- Bir kemerin basınç çizgisini ve itkisini açıklar ve çizimle gösterir.
- Tonoz ve kubbe türlerini yük aktarımı bakımından ayırır.
- Bir kubbeli yapıda itkinin nasıl karşılandığını bir örnek üzerinden çözümler.
Dersler
- M04-D01Kemer: yalnız basınçla geçmekProgramda
Bir kemerin yükü yalnız basınçla taşıdığını taş blok maketiyle gösterir ve kilit taşının rolünü açıklar.
Dayanak: Usta görüşü: Heyman, «The Stone Skeleton» (1995)
- M04-D02Basınç çizgisi ve asılı zincirProgramda
Asılı bir zincirin biçimini ters çevirerek ideal kemer biçimini bulur ve basınç çizgisinin kemer kesitinde kalması gerektiğini açıklar.
Dayanak: Belgelenmiş olgu: Hooke’un asılı zincir ilkesi (1675); Usta görüşü: Heyman (1995)
- M04-D03İtki ve payandaProgramda
Bir kemerin yanlara ittiğini gösterir ve itkinin duvar, payanda ve gergi ile nasıl karşılandığını karşılaştırır.
Dayanak: Usta görüşü: Heyman (1995); Salvadori (1980)
- M04-D04Tonoz türleriProgramda
Beşik, çapraz ve kaburgalı tonozları ayırır ve her birinin yükü nereye ilettiğini plan ve kesitte gösterir.
Dayanak: Usta görüşü: Heyman (1995)
- M04-D05Kubbe ve geçiş öğeleriProgramda
Bir kubbenin kare bir mekâna pandantif, tromp ve Türk üçgeni ile nasıl oturtulduğunu açıklar.
Dayanak: Usta görüşü: Kuban, «Osmanlı Mimarisi» (2007); kaynak yazımda doğrulanır
- M04-D06Sinan ve merkezî kubbeProgramda
Bir Sinan camisinde ana kubbenin itkisinin yarım kubbe, ağırlık kulesi ve payanda ile nasıl karşılandığını çözümler.
Dayanak: Usta görüşü: Kuban, «Sinan’ın Sanatı ve Selimiye» (1997); Necipoğlu, «The Age of Sinan» (2005)
- M04-D07Ayasofya: bir kubbenin yeniden yapımıProgramda
Ayasofya kubbesinin ilk çöküşünü ve yeniden yapımını taşıyıcı sistem bakımından anlatır ve itkinin bugün de nasıl izlendiğini açıklar.
Dayanak: Belgelenmiş olgu: Mark ve Çakmak (ed.), «Hagia Sophia from the Age of Justinian to the Present» (1992)
- M04-D08Bugünün kemeri ve kubbesiProgramda
Kemer ve kubbenin betonarme, çelik ve ince kabuk olarak bugün nasıl kullanıldığını bir örnekle gösterir ve basınç biçiminin malzeme tasarrufunu açıklar.
Dayanak: Usta görüşü: Nervi, «Aesthetics and Technology in Building» (1965)