Bu akademi nasıl kullanılır? Okunuş, örnekler, alıştırmalar

Kanca

Rusça bir kelimeyi doğru okumak için harfleri bilmek yetmez. "Молоко" (süt) kelimesinde üç tane "о" harfi vardır, ama Rus biri bu kelimeyi söylediğinde yalnızca birini "o" diye duyarsın: [ma-la-KO]. Öteki ikisi "a" gibi çıkar. Hangisinin "o" kalacağını yazı söylemez; vurgu söyler.

Bu yüzden bu akademideki her Rusça cümle üç parçayla gelir: Kiril yazısı, okunuşu ve Türkçe anlamı. Bu derste bu üç parçanın nasıl okunacağını, derslerin hangi sırayla ilerlediğini ve tek bir dersi nasıl çalışırsan kalıcı olacağını göreceksin.

Anlatım

Seviyeler ve sıra

Program Avrupa Dil Çerçevesi'nin altı seviyesini izler: A1 ve A2 temel kullanıcı, B1 ve B2 bağımsız kullanıcı, C1 ve C2 yetkin kullanıcı seviyeleridir. Rusçanın yabancılar için kendi sınav sistemi olan ТРКИ (uluslararası adıyla TORFL) de bu altı basamağa karşılık gelir. Bu Hazırlık seviyesi ise dile girmeden önce haritayı çıkarmak içindir.

Dersler birbirinin üzerine kurulur. Hâlleri öğrenmeden sayılardan sonra ismin nasıl değiştiğini anlamak mümkün değildir. Fiilin iki biçimini öğrenmeden önekli hareket fiillerine geçilemez. Bu yüzden derslerin sırası rastgele değildir ve atlamadan ilerlemen en hızlı yoldur. Her seviyenin son dersi bir tekrar dersi ve seviye sınavıdır; o derste eksik kalan yeri fark edersen geri dönüp ilgili dersi yeniden okuyabilirsin.

Bir dersin bölümleri

Her ders aynı iskeletle ilerler. Önce kısa bir giriş gelir: bir soru, bir şaşırtıcı bilgi ya da gündelik bir sahne. Ardından konu basit bir dille, tablolar ve örneklerle anlatılır.

Sonra her derste Türkçe ile karşılaştırma bölümü gelir. Rusça Türkçe konuşana bazı yerlerde çok tanıdık, bazı yerlerde çok yabancı gelir. Bu bölüm tanıdık yeri bir kaldıraç olarak kullanır, yabancı yeri ise açıkça adlandırır.

Örnekler ve örnek diyalog konuyu canlı kullanımda gösterir. Sık yapılan hatalar bölümü, Türkçe konuşanın o konuda en çok düştüğü yanlışları nedenleriyle birlikte verir. Mini alıştırma ve cevaplar öğrendiğini sınamanı sağlar. Özet kartı dersin özünü tek ekranda toplar. Son olarak kısa bir köprü, sıradaki dersin neyi açacağını söyler.

Örnek kutusu nasıl okunur?

Bütün örnekler aynı biçimdedir. Önce kalın yazılmış Kiril cümle gelir, sonra köşeli parantez içinde okunuş, en sonda Türkçe anlam. Okunuşta kullanılan harfler Türk alfabesindendir; bastırılan hece BÜYÜK yazılır, heceler arasına kısa çizgi konur.

Okunuşta birkaç işaret daha göreceksin. Kesme işareti ('), önündeki sessizin yumuşak okunduğunu gösterir: "мать" (anne) [MAT'] kelimesinde "t", dilin ön kısmı damağa yaklaşarak, ince bir sesle söylenir. "Ы" harfi okunuşta Türkçedeki "ı" ile gösterilir: "ты" [TI]. Büyük harfle yazıldığında bile Türk alfabesinin "I" ve "İ" farkı korunur; bu sayede "мыло" (sabun) [MI-la] ile "мило" (şirin) [Mİ-la] birbirinden ayrılır.

Bir de vurgusuz kısa kelimeler vardır. "Не" (değil), "в" (içinde), "на" (üstünde) gibi kelimeler kendi başlarına vurgu almaz, ardlarındaki kelimeye yaslanır. Okunuşta bunlar küçük harfle yazılır: "не знаю" (bilmiyorum) [ni ZNA-yu].

Okunuş bir köprüdür, son durak değil

Okunuşlar başlangıçta en çok baktığın yer olacak. Bu doğaldır. Ama hedef, bir süre sonra okunuşa bakmadan Kiril yazısını okuyabilmektir. Bunun için her örnekte önce Kiril cümleyi okumayı dene, sonra okunuşla karşılaştır. Okunuşa bakmadan önce kendi tahminini yapmak, alfabeyi çok daha hızlı oturtur.

Bir sınırı da bilmelisin: köşeli parantezdeki yazı sesi tarif eder, kaydını tutmaz. Rusçadaki sert "л" sesi, "х" harfinin gırtlaktan gelen sesi ve yumuşak sessizlerin inceliği Türk harfleriyle tam yazılamaz. Bu sesler A1'in ilk modülünde ayrı ayrı anlatılacak. O zamana kadar okunuşu takip etmek, seni anlaşılır bir söyleyişe götürür.

Alıştırmayı nasıl yapmalı?

Her dersin sonunda üç ile beş arasında kısa soru vardır. Bunları cevaplara bakmadan, yazarak yapmanı öneriyoruz. Rusçada yazmak, harfleri ve kelime sonlarını gözden çok daha iyi yerleştirir. Klavyede Kiril yazmayı A1.9'da öğreneceksin; o zamana kadar el yazısıyla ya da Latin harfli okunuşla cevap verebilirsin.

Cevapları kontrol ederken yalnızca doğru ya da yanlış diye bakma. Her cevabın yanında kısa bir gerekçe vardır. Yanlış yaptığın bir soruda gerekçeyi okumak, aynı hatayı bir daha yapmamanın en kısa yoludur.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe öğrenen bir yabancının en çok rahatladığı nokta, yazının okunuşu söylemesidir. Türkçede bir kelimeyi yazılı görmek, onu doğru söylemek için yeterlidir. Bu yüzden Türkçe ders kitaplarında okunuş yazılmaz; gerek yoktur.

Rusçada durum farklıdır. Harf ile ses arasındaki bağ çoğunlukla düzenli olsa da vurgunun yeri yazıda gösterilmez ve vurgusuz ünlüler değişir. "Окно" (pencere) kelimesi yazıda iki "о" taşır ama [ak-NO] okunur. Rus çocukları için hazırlanan kitaplarda ve yabancılar için yazılan sözlüklerde vurgu bu yüzden çoğu zaman küçük bir işaretle gösterilir. Günlük metinlerde, gazetelerde, tabelalarda ise bu işaret yoktur.

Bu akademideki okunuşlar, Rusçanın bu eksik bilgisini Türkçe konuşan için tamamlar. Türkçe harflerin bir avantajı da var: "ş", "ç", "j" ve "ı" gibi sesleri İngilizce okunuşlarda olduğu gibi harf gruplarıyla değil, tek harfle yazabiliriz. "Шесть" (altı) İngilizce kaynaklarda "shest'" diye yazılır; burada [ŞEST'] diye yazılır ve Türk okur onu ilk denemede doğru söyler.

Örnekler

Her örnekte önce Kiril yazısını okumayı dene, sonra okunuşla karşılaştır.

Birinci ve ikinci örnekte vurgusuz "о" harfinin "a" gibi okunduğuna dikkat et. Üçüncü ve yedinci örnekteki kesme işareti, son sessizin yumuşak söylendiğini gösterir. Sekizinci örnekteki "моё" kelimesinde "ё" harfi vardır; bu harf her zaman vurguludur ve [yo] okunur.

Örnek diyalog

Selin, Kazan'da bir dil kursunda okuyor. Öğretmeni Ирина Петровна (İrina Petrovna) ona ilk dersten sonra bir şey soruyor.

Bu diyalogda okunuşun sana iki şey gösterdiğine bak. "Тетрадь" kelimesi yazıda "d" ile biter, ama [tit-RAT'] okunur: sondaki ötümlü sessiz ötümsüzleşir. "Ничего" kelimesinde de yazıdaki "г" harfi [v] okunur. Yazıyla söyleyiş arasındaki bu farkları her seferinde okunuş gösterecek; bir süre sonra kuralları kendin tanımaya başlayacaksın.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Önce kalın yazılmış Kiril cümle, sonra köşeli parantez içinde okunuş, en sonda Türkçe anlam.
2. Son hece, yani "ko" vurguludur; köşeli parantezde KO diye büyütülmüş olması bunu gösterir.
3. Önündeki sessizin yumuşak okunduğunu gösterir. Örneğin "мать" [MAT'] ya da "шесть" [ŞEST'].
4. "Мыло" [MI-la], "мило" [Mİ-la] diye yazılır. Türk alfabesindeki "I" ve "İ" farkı, Rusçadaki "ы" ve "и" farkını büyük harfte de korur.

Özet kartı

1. Program A1'den C2'ye altı seviyeden oluşur; ТРКИ (TORFL) sınavı aynı basamaklara karşılık gelir.
2. Dersler birikimlidir; sırayla ilerlemek en hızlı yoldur.
3. Her ders aynı bölümlerle ilerler: giriş, anlatım, Türkçe ile karşılaştırma, örnekler, diyalog, sık hatalar, alıştırma, özet.
4. Örnek kutusu: Kiril cümle · [okunuş] · Türkçe anlam.
5. Okunuşta BÜYÜK hece bastırılan hecedir; kesme işareti (') yumuşak sessizi gösterir.
6. Vurgusuz kısa kelimeler (не, в, на) okunuşta küçük harfle yazılır.
7. Önce Kiril yazıyı oku, sonra okunuşla karşılaştır; alıştırmaları cevaplara bakmadan, yazarak yap.

Sonraki derse köprü

Bu derste okunuşun neden gerekli olduğunu gördün: Rusçada yazı, vurguyu ve vurgusuz ünlülerin değişimini göstermez. Ama Rusçanın Türkçe konuşana kolay gelen yanları da var ve bunlar seni ilk haftalarda şaşırtacak. Sıradaki derste bu avantajlara yakından bakacağız: Türkçedeki hâl eklerinin Rusçada nasıl karşılık bulduğunu, artikelsiz isimlerin ve "olmak" fiili olmadan kurulan cümlelerin neden işini kolaylaştırdığını göreceksin.