Kilometre taşları

Sahadan bir an

Hafta başı, ilk vardiyanın çay molası. Recep Bey cuma günü çubukların hepsini her gün okumayacağını söylemişti; Ilgın onun için hafta sonu kısa bir liste çıkarmış ve ekrana açmış. Selma kahvesini masaya bırakıp okuyor.

Selma: "Deneme haftasının yarısı." Bu ne demek? Beşinci günün akşamı mı?

Ilgın: Evet. Recep Bey ortada bir yerde bir kontrol istiyordu.

Selma: Ama beşinci günün akşamı her hâlükârda gelecek. Ölçümler dursa da, masa bozulsa da o akşam olacak. Recep Bey o noktaya baktığında ne öğrenecek?

Ilgın: Hiçbir şey, haklısın. Takvimin bir yeri, bir olay değil.

Selma: Bir de "Ölçümler" yazmışsın. O beş gün sürüyor. Recep Bey ona beş gün boyunca mı bakacak?

Ilgın: O da bir iş, bir an değil. Sanırım bu listeyi baştan yazmam lazım.

Ilgın'ın ilk listesinde iki tür yanlış var. Biri, zamanın geçmesini bir olay sanıyor: deneme haftasının ortası, kimse bir şey yapmasa da gelir. Öteki bir işi bir an sanıyor: ölçümler beş gün sürer ve beş gün boyunca "oldu mu" diye sorulamaz. Recep Bey'in istediği ikisi de değil; o, bir şeyin gerçekten olup olmadığına evet ya da hayır diyebileceği anlar istiyor.

Kavram

9.1'de faaliyetleri tanımlarken onların yanında başka bir öğe de anmıştık. Takvim yalnız süre alan işlerden oluşmaz; bazı satırların süresi yoktur.

Bu tanımın iki ucu var. Birincisi süre: kilometre taşı bir an olduğu için takvimde çubuk değil, bir işaret olarak görünür; çoğu çizelgede küçük bir eşkenar dörtgen. İkincisi ölçüt: bir kilometre taşının olup olmadığına iki kişi bakıp aynı cevabı verebilmelidir. "Deneme raporu yazıldı" iki kişinin farklı okuyabileceği bir cümledir; biri taslağı yeterli sayar, öteki imzalı hâlini bekler. "Deneme raporu Recep Bey'e teslim edildi" ise bir e-postanın tarihine bakılarak cevaplanır.

Ilgın listeyi bu iki uçla yeniden yazıyor. Her kilometre taşının yanına üç şey ekliyor: olayın kendisi, olduğunu kimin ilan edeceği, ve hangi kanıtla. Liste beş satıra iniyor.

Birincisi, sevkiyat teyidinin yazılı olarak alınması. Bu bir teslimdir; tedarikçinin e-postası kanıttır, Kenan Bey ilan eder. Kritik yolun ilk kırılgan halkası olduğu için Recep Bey'in en çok bakacağı satır bu.

İkincisi, ilk denetimli ölçümün kabul edilmesi. Bu bir karardır: Selma, Yasin'in ilk ölçümünü izledikten sonra "bu yöntemle devam edilebilir" der ya da demez. Kanıt, Selma'nın imzaladığı tek satırlık bir nottur. Bu kilometre taşı olmadan günlük ölçümler başlamaz.

Üçüncüsü, yirmi beşinci numunenin alınması. Ölçümlerin bitişi, beş günün geçmesiyle değil, numune sayısıyla tanımlanıyor; 9.6'da Gantt'ın yüzdesini numuneye bağlamanın doğal devamı. Masa bir gün bozulursa bu kilometre taşı kayar ve kayması görünür.

Dördüncüsü, deneme raporunun teslimi. Ilgın raporu Recep Bey'e gönderdiğinde olur; kanıt e-postanın kendisidir.

Beşincisi, eski masanın kapatılmasına dair karar. 9.2'de raporla eski masanın kapatılması arasındaki bağ isteğe bağlı olarak yazılmıştı; kimin kararı olduğu ise hiç yazılmamıştı. Bu kilometre taşı onu adlandırıyor: Recep Bey raporu okuduktan sonra ya eski masayı kapatma kararı verir, ya denemenin uzatılmasına, ya da eski düzende kalınmasına. Üç cevabın üçü de kilometre taşını gerçekleştirir; kilometre taşı bir sonucun değil, bir kararın verildiği andır.

Bu beş satır yan yana konunca ikinci bir belge çıkıyor.

Recep Bey'in istediği tam olarak bu: dokuz faaliyetlik Gantt'ın yerine, beş eşkenar dörtgenlik bir sayfa. Ama bir koşulla: her kilometre taşı ayrıntılı takvimin içinde, bağlarıyla durmalı. Sevkiyat teyidi kilometre taşı kayarsa, ardından gelen her şey de kaymalı; aksi hâlde kilometre taşı çizelgesi 9.6'daki okları olmayan Gantt'ın küçültülmüş bir kopyası olur.

Bir aile ev alırken de aynı ayrım işe yarar. Süreç haftalarca sürer ve içinde pek çok iş vardır: belge toplamak, bankayla görüşmek, satıcıyla pazarlık etmek. Ama ailenin "şu oldu mu" diye bakacağı anlar azdır: ekspertiz raporunun gelmesi, bankanın kredi kararı, tapu randevusunun alınması, tapunun devri. "Kredi başvurusunun üçüncü haftası" bunlardan biri değildir; o hafta gelir, banka bir karar vermemiş olsa bile.

Perde arkası

Müfredat bu ders için de uygulayıcı literatürünü gösteriyor. Tanımlar PMI'ın sözlüğünden, kilometre taşının ölçütü ve kullanım uyarıları ise NASA'nın sözlük ekinden ve takvim payının iki kilometre taşıyla nasıl yönetileceğini anlatan kısımdan. Bir kilometre taşının ne zaman bir aşama kapısına dönüştüğü sorusu, yani bir projenin devam edip etmeyeceğine karar verilen resmî gözden geçirmeler, ileride 49.3'te ele alınacak.

NASA'nın iki kilometre taşı tekniği deneme haftasına da uyuyor: Recep Bey'in Ayten Hanım'a verdiği tarih ile ekibin hedeflediği tarih aynı olmak zorunda değil. Bu ikisinin arasındaki payı nasıl koruyacağımız sorusu ise, takvimi sıkıştırma ve tampon tartışmasıyla birlikte, bu modülün son derslerinde açılacak.

Yaygın yanılgılar

İki sürüm

Selma'yla konuştuktan bir saat sonra, Recep Bey'e gidecek çizelgenin iki hâli ekranda yan yana duruyor.

Zayıf sürüm

KT1: Deneme başlangıcı.

KT2: Ölçümler.

KT3: Deneme haftasının yarısı.

KT4: Rapor yazıldı.

Güçlü sürüm

KT1 · Sevkiyat teyidi yazılı alındı: üçüncü gün; ilan eden Kenan Bey; kanıt tedarikçi e-postası. Kritik yolda.

KT2 · İlk denetimli ölçüm kabul edildi: üçüncü gün; ilan eden Selma; kanıt imzalı tek satırlık not. Kritik yolda.

KT3 · Yirmi beşinci numune alındı: sekizinci gün; ilan eden Yasin; kanıt numune kayıt defteri. Kritik yolda.

KT4 · Deneme raporu teslim edildi: dokuzuncu gün; ilan eden Ilgın; kanıt Recep Bey'e giden e-posta.

KT5 · Eski masa kararı verildi: onuncu gün; ilan eden Recep Bey; seçenekler kapat, uzat ya da eski düzende kal; kanıt cuma yazısındaki karar satırı.

Zayıf sürümün dört satırının hiçbiri Recep Bey'e bir şey sormasına izin vermiyor. "Deneme başlangıcı" bir faaliyetin başı gibi görünüyor, ama hangisinin; deneme planının mı, ölçümlerin mi, belli değil. "Ölçümler" beş gün süren bir iş. "Deneme haftasının yarısı" zamanın kendisi. "Rapor yazıldı" ise kimin, neye bakarak "yazıldı" diyeceğini söylemiyor. Güçlü sürümde her satır bir olayla açılıyor ve geçmiş zamanla yazılıyor: alındı, kabul edildi, teslim edildi, verildi. Geçmiş zaman tesadüf değil; kilometre taşı bir şeyin olmuş olduğunu bildirir. Her satırda olayın kimin tarafından ilan edileceği ve hangi kanıta dayanacağı yazıyor; Recep Bey cuma günü bir kanıta bakarak "oldu" ya da "olmadı" diyebilir. Üç kilometre taşının kritik yolda olduğu ayrıca işaretlenmiş. Son satır bir karar kilometre taşı: neyin karar verileceğini ve seçenekleri önceden yazıyor; böylece rapor geldiğinde kararın kimde olduğu tartışılmıyor.

Bağlam notu

Kilometre taşı, bir takvimin dışarıya konuşan kısmıdır. Ayrıntılı takvimi ekip okur; kilometre taşı çizelgesini sponsor, yönetim, müşteri okur. Bu okurların çoğu bir çubuğun içindeki yüzdeyi yorumlamaz, ama bir şeyin olup olmadığını sorar. Bu yüzden kilometre taşının yazılışı, takvimin geri kalanından daha çok özen ister: belirsiz bir kilometre taşı, takvimin en çok okunan satırında belirsizlik demektir.

Neyle bileceğiz sorusu kilometre taşının kendisidir. Her kilometre taşı, cevabı önceden belirlenmiş bir sorudur: sevkiyat teyidi geldi mi, ilk ölçüm kabul edildi mi, yirmi beşinci numune alındı mı? Ilgın'ın ilk listesindeki satırlar bu soruyu soramıyordu; güçlü sürümdeki her satır ise bir kanıta bağlı. Bir kilometre taşı kaçtığında, neyin kaçtığı ve bunu kimin söyleyeceği tartışılmaz; tartışılacak tek şey, ne yapılacağıdır.

Uygulama

Retro sorusu

Pilot projende sponsorunla konuştuğun son tarih bir olay mıydı, yoksa yalnızca takvimde bir gün müydü?

Kapanış

1. Kilometre taşı süresi sıfır olan, gerçekleşip gerçekleşmediği nesnel bir ölçütle söylenebilen bir olaydır; zamanın geçmesi ya da süren bir iş kilometre taşı değildir.
2. Her kilometre taşı bir olay cümlesiyle, onu kimin ilan edeceği ve hangi kanıta dayanacağıyla birlikte yazılır; karar kilometre taşları seçenekleri de önceden adlandırır.
3. Kilometre taşı çizelgesi ayrıntılı takvimden türetilir ve onun bağlarıyla birlikte kayar; az ve okurun soracağı anlara göre seçilmiş kilometre taşı, çok ve rastgele olandan daha iyi izlenir.

Beş soru

1. Selma "deneme haftasının yarısı" satırına neden itiraz etti?
2. "Rapor yazıldı" ile "deneme raporu Recep Bey'e teslim edildi" arasındaki fark nedir?
3. KT5'te Recep Bey eski masayı kapatmak yerine denemeyi uzatmaya karar verirse kilometre taşı gerçekleşmiş olur mu?
4. Bir okul, öğrencileri için bir müze gezisi düzenliyor. Hazırlanan listede "gezi hazırlıkları", "ikinci hafta", "veli izin formlarının tamamı toplandı", "otobüs" ve "müze randevusu onaylandı" satırları var. Hangileri kilometre taşıdır?
5. Kilometre taşı çizelgesindeki bir kilometre taşı ayrıntılı takvime bağlı değilse ne olur?

Yanıtlar

1. Çünkü beşinci günün akşamı ne olursa olsun gelecekti; ölçümler dursa da, masa bozulsa da. Recep Bey o noktaya bakarak denemenin nasıl gittiğine dair hiçbir şey öğrenemezdi. Kilometre taşı bir olay olmalı; zamanın geçmesi bir olay değildir.
2. Birincisi iki kişinin farklı okuyabileceği bir cümle: biri taslağı yeterli sayar, öteki imzalı hâlini bekler. İkincisi bir kanıta bağlı: e-postanın gönderilip gönderilmediğine bakılarak evet ya da hayır denebilir. Kilometre taşının ölçütü, iki kişinin bakıp aynı cevabı verebilmesidir.
3. Evet. KT5 bir sonucu değil, bir kararın verilmesini işaretliyor; kapat, uzat ve eski düzende kal seçeneklerinin üçü de önceden yazılmıştı. Recep Bey hangisini seçerse seçsin, karar verilmiş olur. Kilometre taşını bir sonuca bağlamak, kararı gerçekte veren kişiyi baskı altına alırdı.
4. "Veli izin formlarının tamamı toplandı" ve "müze randevusu onaylandı" kilometre taşıdır: ikisi de bir olay ve gerçekleşip gerçekleşmediği bir kanıta bakılarak söylenebilir. "Gezi hazırlıkları" süren bir iş, "ikinci hafta" zamanın kendisi, "otobüs" ise bir olay değil bir nesne; "otobüs kiralama sözleşmesi imzalandı" diye yazılırsa kilometre taşına dönüşür.
5. Ondan önceki işler kaydığında kilometre taşı yerinde kalır ve kilometre taşı çizelgesi gerçekte kaçmış bir tarihi hâlâ tutturulacakmış gibi gösterir. Sponsor sayfaya bakıp her şeyin yolunda olduğunu sanar; kayma ancak kilometre taşının günü geldiğinde fark edilir.

Sonraki derse köprü

Kilometre taşlarının yanına ilan edenleri yazarken Ilgın bir şey fark ediyor: üçüncü kilometre taşına kadar her gün iki masada ölçüm yapan Yasin, aynı günlerde vardiyasındaki olağan giriş kontrolünü de sürdürüyor. Takvimde bir kişi, günde iki kişilik iş taşıyor. 9.8, aşırı yüklenmiş bir kaynağı kaynak dengeleme ve yumuşatma teknikleriyle çözmeyi ve bunun takvime etkisini ele alıyor.