Yinelemeli ve artımlı

Sahadan bir an

Çarşamba öğleden sonra, giriş kontrol alanının yanı. Tablet formunun ilk ekranı iki haftadır bir vardiyada kullanılıyor. Onur, bir sonraki iki haftanın planını anlatmaya gelmiş; Selma tableti elinde tutuyor.

Onur: İlk ekran tamam. Bu iki hafta fotoğraf ekranını yapıyoruz, sonraki iki hafta rapor ekranını. Altı haftada bitiyor.

Selma: İlk ekran tamam değil ama. Onay kutuları çok küçük, eldivenle iki kere basıyoruz. Bir de kalıp numarasını her seferinde elle yazıyoruz.

Onur: Onları not alayım, en sonda bir düzeltme yaparız.

Selma: En sonda mı? Altı hafta boyunca her gün iki kere mi basacağız?

Ilgın: Onur, planda eski ekranlara dönmek için hiç zaman var mı?

Onur: Yok. Her iki haftada yeni bir ekran ekliyoruz. Çevik bu değil mi?

Onur'un planı, tablet projesinin başında kurdukları "küçük parçalarla ilerle" fikrine sadık görünüyor: her iki haftada bir yeni ekran. Ama Selma'nın şikâyeti planın bir eksiğini gösteriyor: yeni parçalar ekleniyor, eski parçalar ise hiç iyileştirilmiyor. Onur iki ayrı fikri tek bir fikir sanıyor ve bu karışıklık yalnız ona özgü değil; iki terim çoğu zaman tek bir ifade gibi birlikte söylendiği için birçok ekipte aynı şey sanılıyor. Bu ders, aynı ürün üzerinde birbirine çok benzeyen ama farklı iki stratejiyi ayırıyor.

Kavram

"Küçük parçalarla çalışmak" iki farklı şey anlamına gelebilir: bütüne her seferinde yeni bir parça katmak ya da aynı parçayı tekrar tekrar iyileştirmek. Proje yönetiminde bu ikisinin ayrı adları var.

İkisini ayırmanın kolay bir yolu var: artım "ne ekliyoruz?" sorusuna, yineleme "neyi yeniden ele alıyoruz?" sorusuna cevap verir. Onur'un planı artımlı ama yinelemeli değil: her iki haftada yeni bir ekran ekleniyor, ama hiçbir ekrana geri dönülmüyor. Selma'nın onay kutuları ve kalıp numarası, ancak yineleme için zaman ayrılırsa düzelir.

İki strateji birbirini gerektirmez. Bir proje yalnızca artımlı, yalnızca yinelemeli, ikisi birden ya da hiçbiri olabilir. Bir tezi bölüm bölüm yazıp her bölümü bitirince bir daha açmayan öğrenci yalnızca artımlı çalışır. Tezin bütününü baştan sona kaba bir taslak olarak yazıp sonra her turda bütünü yeniden elden geçiren öğrenci yalnızca yinelemeli çalışır. Bölüm bölüm ilerleyip her yeni bölümü yazarken eski bölümleri de danışmanın yorumlarına göre düzelten öğrenci ikisini birlikte yapar. Hiçbirini yapmayan öğrenci ise tezi tek oturuşta yazıp teslim eder ve yanlışlarını savunmada öğrenir.

Her stratejinin kendi riski var. Yalnızca artımlı ilerleyen bir proje, sonda bir kalite sürprizi yaşar: her parça bir kez yapılmıştır ve hiçbiri, kullanıcıların gerçekte ne istediğini öğrendikten sonra iyileştirilmemiştir. Selma'nın altı hafta boyunca her gün iki kez basacağı onay kutuları bunun küçük bir örneği. Bütün sistemi tekrar tekrar yineleyen bir proje ise başka bir riskle karşılaşır: bir yerde yapılan değişiklik başka yerleri etkiler ve bu etkiler kontrolden çıkabilir. Bu yüzden ikisini birlikte, dengeli oranlarda kullanmak gerekir.

Ilgın'ın kalıbı ise bir hatırlatma: yineleme her işte ucuz değildir. Bir ekranı yeniden düzenlemek birkaç saatlik iştir; bir kalıbı yeniden işlemek haftalar. Yinelemeye ne kadar zaman ayrılacağı, değişikliğin maliyetine bağlıdır.

Perde arkası

İki stratejiyi ayıran tanımlar, çevik yazılım geliştirmenin önde gelen yazarlarından birinin, bu ayrımın zamanla unutulduğunu söyleyen makalesinden geliyor.

Cockburn'ün en çarpıcı gözlemi, sorunun yön değiştirmesi: eskiden ekipler hiç yinelemiyordu, bugün kendine çevik diyen bazı ekipler de yinelemiyor, yalnızca artım ekliyor. Onur'un "çevik bu değil mi?" sorusu tam olarak bu karışıklığın sesi. Cockburn'ün öbür uyarısı da tablet ekibi için önemli: bütün ekranları her turda baştan ele almaya kalkarlarsa, bir ekrandaki değişikliğin rapor ve yönetici panelindeki etkileri izlenemez hâle gelebilir. Bu yüzden güçlü planda yineleme, her turda bütün sisteme değil, geri bildirimin işaret ettiği parçalara yöneliyor.

Yaygın yanılgılar

İki sürüm

Selma'nın itirazından sonra Onur, sonraki altı haftanın planını yeniden yazıyor. Aynı altı hafta, iki plan.

Zayıf sürüm

Hafta 1–2: Fotoğraf ekranı

Hafta 3–4: Rapor ekranı

Hafta 5–6: Yönetici paneli ve en sonda bütün düzeltmeler

Güçlü sürüm

Her iki haftanın yapısı: Yaklaşık üçte ikisi yeni bir ekrana, üçte biri önceki ekranları vardiyadan gelen geri bildirimle iyileştirmeye.

Hafta 1–2: Fotoğraf ekranı; ilk ekranda büyük onay kutuları ve kalıp numarasının listeden seçilmesi.

Hafta 3–4: Rapor ekranı; fotoğraf ekranındaki ilk geri bildirimler.

Hafta 5–6: Yönetici paneli; bütün ekranlar için son kullanılabilirlik turu, Selma ve Yasin'le birlikte.

Geri bildirim: Her iki haftanın sonunda vardiyadan on beş dakikalık bir değerlendirme.

Zayıf sürüm tamamen artımlı: her iki haftada yeni bir ekran, bütün düzeltmeler en sona. Bu, Cockburn'ün uyardığı sonu getirir: altı hafta sonunda elde, her biri bir kez yapılmış ve hiçbiri kullanıcıdan öğrenilerek iyileştirilmemiş ekranlar olur; "en sonda bütün düzeltmeler" ise, zaman daralınca ilk kesilecek iştir. Güçlü sürüm iki stratejiyi bir oran olarak birleştiriyor: her iki haftanın yaklaşık üçte biri yinelemeye ayrılmış. Selma'nın iki şikâyeti ilk iki haftada çözülüyor, çünkü onları bekletmenin bedeli her gün ödeniyor. Her iki haftanın sonundaki kısa değerlendirme de yinelemenin neyi düzelteceğini belirleyen geri bildirim kaynağını sabitliyor.

Bağlam notu

Yinelemenin değeri, değişikliğin ucuz olduğu ve kullanıcıdan gerçekten bir şey öğrenilebildiği yerdedir. Ekranlar ucuzdur ve Selma her gün bir şey öğretiyor; yineleme burada çok kazandırır. Kalıp pahalıdır ve ancak deneme üretiminde öğretir; orada tek bir planlı düzeltme turu yeterlidir.

Belirsizlik nerede? Belirsizlik kullanıcının ne istediğindeyse, yineleme onu azaltmanın en doğrudan yoludur. Belirsizlik yalnızca işin ne kadar süreceğindeyse, yineleme pek bir şey kazandırmaz; artım, yani işi parçalara bölüp bitenleri erken teslim etmek, en azından riski yayar. İki stratejinin oranını, belirsizliğin türüne ve değişikliğin maliyetine göre ayarlamak gerekir; "her iki haftada yeni bir şey" kuralı tek başına bir yöntem değildir.

Uygulama

Retro sorusu

Pilot projende, kullananlardan geri bildirim aldığın hâlde hiç geri dönmediğin bir parça var mı?

Kapanış

1. Artımlı geliştirme yeni parçaları birer birer ekler; yinelemeli geliştirme var olan parçaları gözden geçirip iyileştirmek için baştan zaman ayırır.
2. İki strateji birbirini gerektirmez; yalnızca artımlı ilerlemek sonda kalite sürprizine, her şeyi yinelemek kontrolden çıkan dalga etkilerine yol açar, bu yüzden ikisi dengeli oranlarda birlikte kullanılır.
3. Yinelemenin değeri değişikliğin ucuz olduğu ve kullanıcıdan bir şey öğrenilebildiği yerdedir; oran, belirsizliğin türüne ve değişikliğin maliyetine göre ayarlanır.

Beş soru

1. Onur'un ilk planı artımlı mı, yinelemeli mi, ikisi birden mi?
2. Selma'nın "altı hafta boyunca her gün iki kere mi basacağız?" sorusu neyin bedelini gösteriyor?
3. Cockburn'e göre bugün kendine çevik diyen bazı ekiplerin sorunu nedir?
4. Bir belediye, bir mahallenin kaldırımlarını sokak sokak yeniliyor ve her sokak bitince bir sonrakine geçiyor; ilk sokakta yaşlıların rampa eğimini dik bulduğu ortaya çıkıyor ama plan değişmiyor. Bu proje hangi stratejiyi kullanıyor ve neyi kaçırıyor?
5. Neden kalıpta yineleme yerine tek bir planlı düzeltme turu öneriliyor?

Yanıtlar

1. Yalnızca artımlı: her iki haftada yeni bir ekran ekleniyor, ama önceki ekranlara dönmek için zaman ayrılmamış. Çekici yanlış cevap "ikisi birden" olurdu; küçük parçalarla ilerlemek yineleme yapıldığı anlamına gelmez.
2. Yinelemenin ertelenmesinin bedelini: ilk ekrandaki sorunlar en sona bırakılırsa, kullanıcılar onları altı hafta boyunca her gün yaşar. Geri bildirim var ama iyileştirmeye zaman ayrılmamış.
3. Yalnızca artımlı çalışmaları: düzenli olarak yeni parça ekleyip önceki parçaları iyileştirmemeleri. Cockburn, eskiden ekiplerin hiç yinelemediğini, bugün ise çevik olmaya çalışan bazı ekiplerin yalnızca artım eklediğini gözlemler.
4. Artımlı strateji kullanıyor ama yinelemiyor: sokak sokak ilerliyor, ilk sokakta öğrenilen rampa eğimi sonraki sokaklara uygulanmıyor ve ilk sokak düzeltilmiyor. Her sokak bir kez yapılıyor; öğrenilen geriye dönüp kullanılmıyor.
5. Çünkü kalıpta değişikliğin maliyeti çok yüksek ve kalıp ancak deneme üretiminde öğretiyor. Sık yineleme pahalı ve anlamsız olur; baştan planlanmış tek bir düzeltme turu, öğrenmeye yer bırakırken maliyeti sınırlar.

Sonraki derse köprü

Tablet ekibi artık hem ekliyor hem de iyileştiriyor. Ama her iki haftanın sonundaki on beş dakikalık değerlendirme, bu döngünün kalbinde duruyor: plan, ancak oradan gelen bilgiyle değişiyor. 3.3, bu geri bildirim döngüsünü bir projenin bütününe yayan uyarlanabilir yaklaşımı, tek bir proje üzerinde çizerek inceliyor.