Arama Motorları Nasıl Çalışır?

Açılış sahnesi

Ahşap oyuncak yapan küçük bir atölye, aylarca üzerinde çalıştığı yeni internet sitesini sonunda yayına alıyor. Site güzel: her oyuncağın kendi sayfası, atölyenin hikâyesi, ustaların fotoğrafları. Atölyenin sahibi birkaç hafta sonra merakla arama kutusuna atölyenin adını yazıyor. Sonuçlarda eski sitenin birkaç kırık bağlantısı, bir rehberdeki eski adres ve bir forumdaki yorum çıkıyor; yeni sitenin tek bir sayfası bile yok.

Sahibi önce arama motorunun yeni siteyi henüz fark etmediğini düşünüyor ve beklemeye karar veriyor. Bir ay daha geçiyor, sonuç değişmiyor. Sonunda bir tanıdığı sitenin kaynak koduna bakıyor ve her sayfanın başında küçük bir satır buluyor: bu sayfayı dizine ekleme. Siteyi kuran geliştirici, site yapım aşamasındayken arama motorlarının yarım sayfaları göstermemesi için bu satırı eklemiş, yayına alırken kaldırmayı unutmuştu.

Sitenin tasarımında, metninde ya da fotoğraflarında hiçbir sorun yoktu. Sorun, arama motorunun sayfaları görüp de kendisine söylenen şeye uyarak onları bir kenara bırakmasıydı.

Bu derste ne olacak

Oyuncak atölyesinden şarküteriye kadar dersteki işletmeler kurmaca; arama motorlarının işleyişine dair anlattıklarım ise bütün büyük arama motorlarında ortak olan genel ilkeler, belirli bir şirketin gizli ayrıntıları değil.

Bu ders yeni bir akademinin ilk dersi: arama motoru optimizasyonu, sektördeki kısaltmasıyla SEO. Önceki akademide bir metnin okura nasıl yazılacağını konuştuk; bu akademide okurun o metni kendisi arayıp bulduğu yolu ele alıyoruz. Önce bir arama motorunun bir sayfanın varlığından nasıl haberdar olduğuna bakacağım. Sonra o sayfayı nasıl ziyaret edip okuduğuna ve okuduklarından hangilerini sakladığına geçeceğim. Ardından biri bir şey aradığında, sakladığı sayfalar arasından hangisini hangi sırayla gösterdiğini konuşacağım. Son olarak bu dört aşamada en sık yapılan hatalara ve arama motoru optimizasyonunun ne olmadığına bakacağız.

Sıfır noktası

İçerik akademisinde müşterilerin sorduğu soruları, sordukları kelimelerle birlikte kaydettiğimiz listeye soru arşivi demiştik; o arşivin kaynaklarından biri de arama kutusuydu. Metin yazarlığı akademisinde ise bir metnin okura ulaşmasını, okurun o metnin karşısına bir reklamla, bir e-postayla ya da bir gönderiyle çıkması olarak düşünmüştük.

Arama bu yönü tersine çeviriyor. Arama yapan okur bir şeye ihtiyaç duyuyor ve bu ihtiyacı birkaç kelimeyle arama kutusuna yazıyor; işletme onu aramıyor, o işletmeyi arıyor. Ama okurla işletmenin sayfası arasında bir aracı var: arama motoru. Arama motoru dünyadaki sayfaların hepsini bir anda bilmiyor; onları bulmak, okumak, saklamak ve biri bir şey aradığında aralarından seçmek için adım adım işleyen bir düzeni var. Arama motoru optimizasyonu bu düzeni anlamakla başlıyor. Bir sayfa bu adımlardan birinde takılıyorsa, metninin niteliği hiçbir şey değiştirmiyor; sayfa okura hiç ulaşmıyor.

Mekanizma — bir sayfanın varlığından haberdar olmak

Arama motoru bir sayfayı gösterebilmek için önce onun var olduğunu bilmek zorunda. Bu bilgi kendiliğinden gelmiyor; arama motoru sayfaları, zaten bildiği sayfalardaki bağlantıları izleyerek ya da site sahiplerinin ona verdiği listeler aracılığıyla öğreniyor.

Yeni bir sitenin başka sitelerden hiç bağlantı almaması da keşfi yavaşlatıyor. Arama motoru bir siteyi, onu anan başka sayfalar aracılığıyla da buluyor.

Site haritası, özellikle çok sayfalı ya da sık güncellenen sitelerde keşfi düzenli hale getiriyor.

Mekanizma — sayfayı ziyaret edip okumak

Arama motoru bir sayfanın adresini öğrendikten sonra, o sayfayı ziyaret edip içeriğini okumak için otomatik bir program gönderiyor. Bu programın sayfaya ulaşabilmesi ve sayfadaki içeriği okuyabilmesi gerekiyor.

Sunucunun yavaşlığı ya da sık sık hata vermesi de taramayı azaltıyor. Arama motorları, bir sitenin sunucusunu zorlamamak için yanıt vermekte zorlanan sitelere daha seyrek uğruyor.

Mekanizma — sayfayı saklamak

Arama motoru taradığı her sayfayı saklamıyor. Okuduğu sayfaları değerlendiriyor ve sakladıklarını, biri bir şey aradığında içinden seçim yapacağı büyük bir kayıtta tutuyor.

Birbirinin neredeyse aynısı olan sayfalar, arama motorunun hangisini saklayacağına kendisinin karar vermesine yol açıyor.

Çok az içerik taşıyan sayfalar da dizinde yer bulmakta zorlanıyor.

Mekanizma — hangi sayfanın, hangi sırayla

Biri arama kutusuna bir şey yazdığında, arama motoru dizinindeki milyonlarca sayfa arasından bu aramaya en uygun olanları seçip bir sıraya diziyor. Bu sıra, sayfanın yalnızca aranan kelimeleri içerip içermediğine değil, pek çok başka etkene bağlı.

Bağlam, özellikle yerel aramalarda sıralamayı belirgin biçimde etkiliyor. Aynı aramayı iki farklı şehirde yapan iki kişi farklı sonuçlar görüyor.

Sayfanın telefonda rahat kullanılması da arama yapanın deneyiminin bir parçası ve arama motorları bunu hesaba katıyor.

Usta katmanı — arama motoru optimizasyonu ne değildir

Arama motoru optimizasyonu, arama motorunu kandırma sanatı değil. Arama motorlarının kendi amacı, arama yapan kişiye en yararlı sonucu göstermek; bu amaca aykırı hilelerle elde edilen kazançlar ya kısa sürüyor ya da siteye zarar veriyor.

İlk sırada çıkmayı garanti eden hizmetler, çoğu kez arama motorlarının açıkça yasakladığı yöntemlere başvuruyor.

Arama sonuçlarında bir sayfanın nasıl görüneceği de metin yazarının işi. Sonuçlardaki başlık ve kısa açıklama, çoğu kez sayfanın kendisinden alınıyor.

Arama motoru optimizasyonunun etkisi çoğu kez haftalarla değil aylarla ölçülüyor.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Arama motoru bir sayfayı gösterebilmek için dört aşamadan geçirir: sayfanın varlığından haberdar olur, onu ziyaret edip okur, saklamaya değer bulursa dizinine ekler ve biri bir şey aradığında dizinindeki sayfalar arasından seçip sıralar. Bir sayfa bu aşamalardan birinde takılırsa okura ulaşmaz.

Keşif bağlantılarla ve sayfa listeleriyle olur; hiçbir yerden bağlantı almayan bir sayfa arama motoru için yoktur. Tarama, tarayıcının sayfaya ulaşabilmesine ve içeriği bir düğmenin arkasına gizlenmeden okuyabilmesine bağlıdır.

Dizine ekleme, sayfanın saklanmaya değer bulunmasıdır; unutulmuş bir engelleme satırı, birbirinin kopyası olan sayfalar ve içeriksiz sayfalar dizinin dışında kalır. Sıralama ise aramanın arkasındaki ihtiyaca, içeriğin yararına, sayfanın kullanılabilirliğine ve arama yapanın bağlamına bağlıdır ve hiçbir sıra garanti edilemez.

Arama motoru optimizasyonu arama motorunu kandırmak değil, arama yapan kişiye yararlı bir sayfanın bu dört aşamadan engelsiz geçmesini sağlamaktır. Etkisi aylarla ölçülür.

Sonraki derse köprü

Bu derste arama motorunun bir aramaya karşılık sayfaları sıralarken, aramanın arkasındaki ihtiyaca ne kadar cevap verildiğine baktığını gördük. Ama aynı kelimeler, farklı insanların farklı ihtiyaçlarını taşıyabiliyor: biri bir şeyi öğrenmek istiyor, biri seçenekleri karşılaştırıyor, biri hemen satın almak istiyor, biri de yalnızca belirli bir siteye gitmek istiyor.

Sıradaki ders arama niyetini ve ihtiyacını ele alıyor. Bir aramanın arkasındaki bilgi, karşılaştırma, işlem ve gezinme amacını nasıl ayırt edeceğimizi orada göreceğiz.