Masal araştırmasının bugün hâlâ kullandığı tip numaraları, 19. yüzyıl sonunda Finlandiya'da doğan tarihî-coğrafî yöntemin (Fin okulu) ürünüdür. Bu modül Kaarle Krohn'un yöntemini, Antti Aarne'nin 1910 tip dizinini, Stith Thompson'un 1928 ve 1961 genişletmelerini ve Hans-Jörg Uther'in 2004 ATU kataloğunu sırayla açar. Yöntemin "arketip" (Urform) arayışı, Marian Roalfe Cox'un 1893 Külkedisi derlemesi ve Anna Birgitta Rooth'un Külkedisi çalışması gibi monografiler üzerinden gösterilir. Türk masallarının katalogdaki yeri ve kataloğun Avrupa merkezciliği modülün eleştirel ayağını kurar.
Kuram merceği. Dersin merkezinde bir kavram, yöntem ya da yorum okulu durur; somut bir masal üzerinde gösterilir. Bir yorum masalı görmenin yollarından biridir, onun tek anlamı değildir.
Bu modülün sonunda
- Tarihî-coğrafî yöntemin adımlarını (varyant toplama, karşılaştırma, köken ve yayılım çıkarımı) sıralar.
- Aarne 1910, Thompson 1928/1961 ve Uther 2004 kataloglarını kapsam ve yapı bakımından karşılaştırır.
- Bir ATU tip girdisini (tanım, birleşimler, açıklama, kaynakça) okuyup bir masala uygular.
- Arketip arayışını ve kataloğun Avrupa merkezciliğini somut bir tip üzerinden eleştirir.
Dersler
- M49-D01Fin okulu ve KrohnProgramda
Julius ve Kaarle Krohn'un Kalevala şarkıları üzerinde geliştirdiği yöntemi Kaarle Krohn'un 1926 tarihli Die folkloristische Arbeitsmethode kitabındaki adımlarla özetler ve bu adımların bir masal varyant listesine nasıl uygulandığını gösterir.
- M49-D02Aarne 1910: ilk tip diziniProgramda
Antti Aarne'nin 1910'da FF Communications dizisinde yayımladığı Verzeichnis der Märchentypen'in hangi derlemelere dayandığını açıklar ve dizinin ana bölümlerini (hayvan masalları, asıl masallar, fıkralar) bugünkü ATU bölümleriyle eşleştirir.
- M49-D03Thompson'un genişletmeleriProgramda
Stith Thompson'un 1928 ve 1961 tarihli The Types of the Folktale baskılarının Aarne dizinine kattığı coğrafi kapsamı ve kaynakçayı karşılaştırır ve AT kısaltmasının neden iki adı birlikte taşıdığını açıklar.
- M49-D04Uther 2004 ve ATU kataloğuProgramda
Hans-Jörg Uther'in 2004 tarihli üç ciltlik The Types of International Folktales kataloğunun eski AT tiplerini nasıl birleştirip yeniden tanımladığını açıklar ve ATU'nun ana numara aralıklarını (1–299 hayvan masalları, 300–749 olağanüstü masallar, 750–849 dinî masallar, 850–999 gerçekçi masallar, 1000–1199 aptal dev masalları, 1200–1999 fıkralar, 2000–2399 formül masalları) bir masal listesine uygular.
- M49-D05Bir ATU girdisini okumakProgramda
ATU 510A Külkedisi girdisinin tanımını, birleşim (combinations) satırını, açıklama notunu ve varyant kaynakçasını ayrı ayrı okur ve kaynakçada Türk varyantlarına hangi derlemeyle gönderme yapıldığını bulur.
- M49-D06Arketip (Urform) arayışıProgramda
Tarihî-coğrafî yöntemin bir masalın ilk biçimini ve doğum yerini çıkarma hedefini açıklar ve Carl Wilhelm von Sydow'un ekotip (oicotype) kavramıyla bu hedefe yönelttiği eleştiriyi bir masalın bölgesel biçimleri üzerinden tartışır.
- M49-D07Monografi örnekleriProgramda
Marian Roalfe Cox'un 1893 tarihli Cinderella: Three Hundred and Forty-Five Variants kitabını ve Anna Birgitta Rooth'un 1951 tarihli The Cinderella Cycle çalışmasını yöntem bakımından karşılaştırır ve Rooth'un Doğu varyantlarına verdiği yerin Cox'un listesini nasıl değiştirdiğini gösterir.
- M49-D08Kataloğun Avrupa merkezciliğiProgramda
ATU kataloğunun tip tanımlarının Avrupa varyantlarından kurulduğunu bir tip girdisi üzerinde gösterir ve aynı tipin bir Türk varyantının tanıma hangi noktalarda uymadığını belirleyerek katalogların bölgesel tip dizinleriyle neden tamamlandığını açıklar.