Türk masalında padişah ve üç oğlu, vezir, dev ve devanası, peri padişahı, Cadı Karı ve Köse, Zümrüdüanka ve Şahmeran, dinleyicinin ilk cümlede tanıdığı tip kişilerdir. Bu modül her birini derleme kayıtlarından örneklerle tanıtır ve Grimm'in cadısı, Rus masalının Baba Yaga'sı ya da Şehname'nin Simurg'u gibi karşılıklarıyla karşılaştırır. Son ders, masaldaki «Arap» karakterini ırksal tasvirin tarihiyle birlikte adıyla ele alır.
Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.
Bu modülün sonunda
- Türk masalının tip kişilerini masaldaki rolleriyle tanır ve her birinden bir derleme örneği gösterir.
- Bir Türk tip kişisini bir dünya masalı karşılığıyla karşılaştırır.
- Masaldaki «Arap» karakterinin tasvirini tarihsel bağlamıyla açıklar ve bugünkü anlatımda nasıl ele alınacağını tartışır.
Dersler
- M09-D01Padişah ve üç oğulProgramda
Çocuksuz padişah, üç oğul ve en küçüğün kazanması örüntüsünü bir Anadolu masalında gösterir ve masaldaki padişahın tarihsel bir hükümdar değil bir masal rolü olduğunu açıklar.
- M09-D02Vezir: kötü vezir ve akıllı vezir kızıProgramda
Padişahı kışkırtan kötü vezir ile babasını sıkıntıdan kurtaran akıllı vezir kızını Türk masallarında bulur ve aynı makamın iki karşıt rolü taşıdığını gösterir.
- M09-D03Dev ve devanasıProgramda
Kahramanın devanasının memesinden süt emerek onun oğlu sayıldığı ve «Selamın olmasaydı seni bir lokmada yutardım» sözünün geçtiği sahneleri derlemelerden toplar ve devanasının korkutan ama koruyan ikili rolünü Baba Yaga ile karşılaştırır.
- M09-D04Peri ve peri padişahıProgramda
Peri kızıyla evlenme, peri padişahının ülkesine yolculuk ve perinin koyduğu yasakları Türk masallarında bulur ve Türk perisini Avrupa masallarının fairy ve Fee figürleriyle karşılaştırır.
- M09-D05Cadı Karı ve KöseProgramda
Cadı Karı'yı ve sakalsız hileci Köse'yi Anadolu masallarında tanıtır, Köse'nin Keloğlan ile karşılaşmalarını örnekler ve Köse tipini Kazak masalının Aldar Köse'si ile karşılaştırır.
- M09-D06ZümrüdüankaProgramda
Kahramanın yavrularını ejderhadan kurtardığı ve sırtında yeraltından yeryüzüne taşıdığı Zümrüdüanka sahnesini derlemelerden örnekler ve kuşu Şehname'deki Simurg ile karşılaştırır.
- M09-D07ŞahmeranProgramda
Yılanların başı, yarı kadın yarı yılan Şahmeran figürünü masaldaki rolüyle tanıtır ve Mardin ile Adana çevresinin cam altı Şahmeran resimlerinde figürün nasıl görselleştiğini gösterir.
- M09-D08«Arap» karakteri ve ırksal tasvirProgramda
Türk masallarındaki dev ya da cin niteliğinde «Arap» karakterini ve tılsım bekçisi rollerini derlemelerden örnekler, bu tasvirin Osmanlı dünyasında siyah Afrikalılara bakışla ilişkisini tarihsel bağlamıyla açıklar ve bugünkü bir anlatımda karakterin nasıl ele alınabileceğine dair seçenekleri tartışır.