İşaret türleri

Açılış sahnesi

Pazartesi öğleden sonra, Gürgenli'nin ihracat ofisi. Tarık masaya bir yığın belge yaymış: yurt dışı fuar broşürleri, bayi sözleşmeleri, römork plakaları üzerindeki model etiketlerinin fotoğrafları. Esra karşısında, Necdet Bey'in geçen hafta verdiği kâğıdı tutuyor.

«Necdet Bey her şeyin marka olabileceğini söyledi,» diyor Esra. «Ama her şeyin aynı kolaylıkla olmadığını da.» Tarık bir fotoğrafı ona uzatıyor: römorkun yan sacında, iki harf ve bir sayıdan oluşan model kodu. «Bayiler bu kodla sipariş veriyor,» diyor. «Bu da marka mı?»

Esra kâğıda bir satır daha ekliyor. Önceki satırlarda boya, köşe ve ses vardı. Şimdi bir kod geliyor; arkasından Tarık'ın sorusu: Latin alfabesini kullanmayan iki ülkede Gürgenli adı nasıl yazılacak?

Bu derste ne olacak

Önceki derste (M01-D01) markanın tanımını ve iki şartını okuduk. Bu ders, aynı maddenin saydığı işaret türlerine tek tek bakıyor: sözcük, şekil, renk, harf, sayı, ses, malın ve ambalajın biçimi. Her tür, iki şartla farklı biçimde karşılaşır. Sözcük için gösterim kolaydır, ayırt edicilik çoğu zaman zor; ses için ayırt edicilik mümkün olabilir, gösterim zor. Önce maddenin işaret listesine ve başvuruda bu türlerin nasıl sunulduğuna bakacağız. Sonra harflerden ve sayılardan oluşan işaretlerin, Latin alfabesi dışındaki harflerin, birden fazla türü birleştiren işaretlerin ve listede adı geçmeyen alışılmamış işaretlerin hangi güçlüklerle karşılaştığını göreceğiz. Burada anlatılan genel çerçevedir; kendi dosyan için bir marka vekiline git.

Kural ne diyor

Liste bir hiyerarşi kurmaz; bir sese, bir sözcükten daha zayıf bir koruma vaat etmez. Ama uygulamada türler aynı noktadan yola çıkmaz. Bir sözcüğün sicilde neyi kapsadığı herkes için açıktır; renk ve seste korunan şeyin sınırını kesin olarak göstermek çok daha zordur. Bu yüzden türler arasındaki fark, şartlardan hangisinin daha kolay, hangisinin daha zor karşılandığındadır.

Başvurunun içeriği bu türlerden birine dair özel bir kural taşır.

Harfler ve sayılar, maddenin açıkça saydığı türlerdendir. Ama kanunun mutlak ret nedenleri arasında, bu türlerin sık karşılaştığı iki bent vardır.

Sahada

Sözcük, harf, sayı

Şekil ve birleşik işaret

Ambalaj ve alışılmamış işaretler

Gri alan

Alışılmamış işaretlerin ne ölçüde korunması gerektiği hukuk yazınında tartışmalıdır. Port, ses, renk, koku gibi alışılmamış markaların korunmasının, hukukun teşvik etmek istediği rekabeti kısıtlayan haksız tekeller yaratabileceğini ve bu işaretlerin çoğu zaman yalnız süs niteliğinde olduğunu savunur; bu, bir görüştür ve karşı görüşü savunan yazarlar da vardır. Kanunun metni bu tartışmada tarafsızdır: her türü sayar ve aynı iki şartı arar. Sorun, şartların uygulanmasında ortaya çıkar. Bir kodun bir miktarı mı yoksa bir kaynağı mı gösterdiği, bir şeridin süs mü yoksa işaret mi olduğu, bir hareketin sicilde açık ve kesin gösterilip gösterilemeyeceği, kanunun metninden değil, Kurumun ve mahkemelerin somut değerlendirmelerinden anlaşılır ve bu derste bu değerlendirmeler okunmadı. Yabancı ülkelerdeki tescil ise tamamen ayrı bir sistemin konusudur.

Senin markanda

Markanın kullandığı işaretleri türlerine göre ayır: sözcükler, harfler ve sayılar, şekiller, renkler, ambalaj ve varsa alışılmamış işaretler. Her tür için iki şartın hangisinin senin için daha zor olduğunu belirle. Harf ve sayılardan oluşan kodlar kullanıyorsan, bu kodların bir miktarı, bir kapasiteyi ya da bir sınıfı mı gösterdiğini, yoksa yalnız senin markanı mı gösterdiğini sorgula. Sözcük ile şekli birlikte kullanıyorsan, ikisini bir bütün olarak mı yoksa ayrı ayrı mı korumak istediğine karar ver ve bunun başvuru sayısını ve maliyeti artıracağını hesaba kat. Markanı Latin alfabesi kullanmayan bir ülkede de kullanacaksan, adın o alfabede nasıl yazılacağını önceden belirle ve o ülkedeki tescil yolunu bir marka vekiline sor. Alışılmamış bir işareti korumayı düşünüyorsan, önce sicile girecek örneğin neyi göstereceğini kesinleştir; neyi koruduğunu tarif edemediğin bir işaret için başvuru yapma.

Kendin dene

Aklında kalsın

Kanunun tanım maddesi sözcükten ambalaj biçimine uzanan bir tür listesi verir ve listeyi kapatmaz. Türler arasında bir hiyerarşi yoktur; ama her tür iki şartla farklı biçimde karşılaşır. Harfler ve sayılar bir miktar ya da sınıf gösteriyorsa ayırt edicilik sorunu doğar. Latin dışı harfler başvuruda Latin harfleriyle de yazılır ve bir dosya tek marka taşır; bir sözcük ile bir şekli ayrı ayrı korumak ayrı başvurular gerektirir. Alışılmamış işaretler hem gösterimde hem ayırt edicilikte daha fazla güçlükle karşılaşır ve korunmalarının ölçüsü tartışmalıdır.

Sonraki derse köprü

Esra kâğıdına bakıyor: boya, köşe, ses, kod, kâğıt, şerit. Her birinde iki şarttan biri takıldı ve çoğunda takılan şart aynı: işaretin müşterinin gözünde Gürgenli'yi gerçekten gösterip göstermediği. Necdet Bey bunu bir sonraki görüşmede açacağını söylemişti. Ayırt edicilik hukuken neyi kasteder, bir yelpaze üzerinde nasıl derecelenir ve bu derece tescili nasıl etkiler? Sıradaki ders (M01-D03) ayırt edicilik kavramını ele alıyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Kanunun tanım maddesindeki işaret türleri listesi için hangisi doğrudur?

• A) Liste kapalıdır; sayılmayan bir tür marka olamaz.
• B) Liste bir hiyerarşi kurar; sözcükler seslerden daha güçlü korunur.
• C) Liste örnek niteliğindedir ve «her tür işaret» ifadesiyle açık bırakılmıştır; her tür için aynı iki şart aranır.
• D) Liste yalnız mallar için geçerlidir, hizmetler için değil.

Cevap: C. Liste açıktır; türler arasındaki fark, iki şartın ne kadar kolay karşılandığındadır.

Soru 2 · Senaryo

Bir üretici, ürünlerinde kapasiteyi gösteren bir sayı içeren model kodunu sicile marka olarak geçirmek istiyor. Hukuken nereye takılabilir?

• A) Sayı bir miktarı gösteriyorsa 5 inci maddenin (c) bendi devreye girebilir; kodun bir kaynağı mı yoksa bir özelliği mi gösterdiği değerlendirilir.
• B) Sayılar hiçbir koşulda marka olamaz.
• C) Kodlar yalnız yurt dışında tescil edilebilir.
• D) Hiçbir güçlük yoktur; her kod tescil edilir.

Cevap: A. Sayı türü sayılmıştır; güçlük, sayının malın bir özelliğini belirtip belirtmediğindedir.

Soru 3 · Tuzak

Bir şirket, sözcüğünü ve logosunu tek bir başvuruyla hem ayrı ayrı hem birlikte korumak istiyor. Bu neden mümkün değildir?

• A) Logolar marka olamaz.
• B) Sözcükler yalnız birleşik olarak korunabilir.
• C) Tek başvuruda en fazla iki marka korunabilir.
• D) 11 inci maddenin ikinci fıkrası dosya başına tek marka sınırı koyar; ayrı korumalar ayrı başvurular gerektirir.

Cevap: D. Dosya başına tek marka kuralı yüzünden birleşik işaret tek marka sayılır; ad ile çizimin ayrı ayrı korunması için her biri kendi dosyasıyla başvurulmalıdır.

Soru 4 · Uygulama

Bir ayakkabı atölyesi, topuğa dikilen şeridin konumunu marka olarak korumak istiyor. Atölyeye ne söylenmeli?

• A) Konum marka olamaz, çünkü maddede sayılmıyor.
• B) Liste açık olduğu için mümkün olabilir; ama sicilde gösterimin açık ve kesin olması ve tüketicinin şeridi bir süs değil bir kaynak işareti olarak algılaması gerekir.
• C) Alışılmamış olduğu için kesinlikle tescil edilir.
• D) Yalnız rengi değiştirilirse tescil edilebilir.

Cevap: B. Alışılmamış işaretler de iki şarta tabidir; güçlük çoğu zaman ayırt edicilikte ortaya çıkar.