26 harf, 44 ses — İngiliz alfabesi

Merak sorusu

Londra'da bir havalimanındasın ve hoparlörden bir anons geliyor: uçağın "gate i seven" kapısından kalkacak. Kulağın "i" sesini duyuyor ve gözün hemen ekranda I harfini arıyor. Oysa ekranda yazan E7. Anonsu yapan kişi yanlış bir şey söylemedi, çünkü İngilizcede E harfinin adı gerçekten "i" diye söylenir.

Birkaç dakika kaybettin ama bir şey öğrendin. Harflerin bir adı var ve bu ad, Türkçedeki alışkanlığınla çoğu zaman uyuşmuyor. Üstelik harfin adı ile sözcük içinde çıkardığı ses de aynı şey değil. Bu iki gerçeği ayırmayı öğrendiğinde İngiliz alfabesi korkutucu olmaktan çıkar.

Anlatım

Harfin adı, harfin sesi

Türkçede bu iki şeyi pek ayırmayız. B harfine "be" deriz ve sözcük içinde de b sesini verir. İngilizcede her harfin bir adı vardır ve bu ad, harfin sözcükte verdiği sesle sık sık farklıdır. İngilizler A'ya "ey" der. Ama "hat" yani şapka sözcüğündeki a, "ey" diye değil, "e"ye yakın bir sesle okunur.

Harfin adını ne zaman kullanırsın? Bir sözcüğü harf harf söylerken, kısaltmaları okurken ve alfabeyi sayarken. Harfin sesini ise sözcüğü okurken kullanırsın. Bu derste önce adları öğreneceğiz, çünkü onlar sabittir ve bir kez ezberlenir.

Yirmi altı harfi yedi gruba ayırmak

Yirmi altı harfi tek tek ezberlemek yerine onları adlarındaki ünlüye göre gruplamak çok daha kolaydır. Aynı grubun harfleri birbiriyle kafiyelidir, yani aynı sesle biter.

Adı "ey" ile kafiyeli olanlardan başlayalım: A, H, J, K. Sırasıyla "ey", "eyç", "cey", "key" diye söylenir. Dikkat et, J harfinin adı "cey"dir, Türkçedeki "je" ile hiç ilgisi yoktur.

En kalabalık grup uzun bir "i" sesiyle biter: B, C, D, E, G, P, T, V. Söylenişleri "bi", "si", "di", "i", "ci", "pi", "ti", "vi" şeklindedir. G harfinin adının "ci" olduğuna özellikle dikkat et.

Bir sonraki grup "e" sesiyle başlar: F, L, M, N, S, X. Bunlar "ef", "el", "em", "en", "es", "eks" diye söylenir ve Türkçe kulağa en tanıdık gelen gruptur. Z harfi de İngiliz İngilizcesinde bu gruba girer ve "zed" diye söylenir. Amerikan İngilizcesinde ise adı "zi"dir ve uzun "i" grubuna katılır.

Adı "ay" olan iki harf var: I ve Y. I harfine "ay", Y harfine "way" denir. O harfinin adı "ou" gibi söylenir ve kendi başına bir gruptur. Q, U ve W ise "yu" sesiyle biter: "kyu", "yu" ve "dabılyu". W'nin adı uzundur, çünkü kelime kelime "çift u" demektir. Son olarak R kalır. İngiliz İngilizcesinde "aa" gibi uzun bir sesle, Amerikan İngilizcesinde "ar" diye söylenir.

Neden 26 harf ama 44 ses?

İngilizcenin yirmi altı harfi var ama konuşmada kullanılan ses sayısı bundan çok daha fazla. Standart İngiliz aksanında bu sesler genellikle 44 olarak sayılır: yaklaşık 24 ünsüz ve 20 ünlü. Amerikan İngilizcesinde ya da başka aksanlarda sayı biraz değişir. Bu yüzden 44'ü kesin bir kural değil, yaygın bir sayım olarak düşün.

Farkın büyük kısmı ünlülerde. Alfabede yalnızca beş ünlü harf var: a, e, i, o, u. Bu beş harf yaklaşık yirmi ünlü sesi taşımak zorunda. Bazıları kısa, bazıları uzun, bazıları da iki sesin kayarak birleşmesiyle oluşur. "Ay" sesini veren time, "ey" sesini veren name bu kayan ünlülere örnektir.

Ünsüzlerde durum daha rahat, çünkü birçoğu Türkçedeki karşılığıyla aşağı yukarı aynıdır. Eksik harfleri İngilizce iki harfi birleştirerek tamamlar. Türkçedeki ş sesi için İngilizce "sh" yazar, ç sesi için de "ch". Bu ikili harfler tek bir ses verir.

Türkçe köprüsü

Türk alfabesinde yirmi dokuz harf var ve her biri kabaca bir sese karşılık gelir. Sekiz ünlü harfimiz var, sekiz de ünlü sesimiz. Bu yüzden Türkçe konuşan biri harf ile sesi aynı şey sanmaya çok alışkındır.

İki alfabe arasında harf alışverişi de dengesiz. İngilizcede q, w ve x var ama Türkçede yok. Türkçede ç, ğ, ı, ö, ş ve ü var ama İngilizcede yok. İngilizce, ç ve ş seslerini iki harfle yazarak idare eder. Ö ve ü ise İngilizcede aynı biçimde bulunmaz; ı sesine yakın bir ses vardır ama ona ayrılmış bir harf yoktur.

Asıl tuzak ise tanıdık görünen harflerde. E harfini görünce Türkçe refleksle "e" dersin, oysa adı "i"dir. I harfini görünce "ı" ya da "i" dersin, oysa adı "ay"dır. Harf aynı şekle sahip olduğu için beynin onu eski adıyla çağırır. Bu yüzden yeni adları özellikle E, I, G ve J harflerinde bilinçli olarak çalışmak gerekir.

Gerçek hayattan örnekler

Bir kafede Wi-Fi şifresini soruyorsun. Garson peçeteye yazmak yerine şifreyi sana söylüyor.

Duyduğun şey "ci, cey, i, seven". Harf adlarını Türkçe düşünürsen "c, c, i" yazarsın ve şifre çalışmaz. Doğru adları biliyorsan G, J ve E'yi hemen ayırırsın.

Bir başka sahne: telefonda bir kargo numarası okunuyor. Görevli "ey, eyç, key" diyor ve sen A, H, K yazıyorsun. Bu üç harf aynı gruptan geldiği için kulağa birbirine yakın gelir. Karışıklık olursa İngilizce konuşanlar çoğu zaman harfin yanına bir sözcük ekler: "A for apple" yani elma için A. Böyle bir açıklama duyarsan harfin sözcüğün başındaki harf olduğunu anlarsın.

Sık yapılan hata

Aynı karışıklık G ile J arasında da yaşanır. Türkçede bu harfler "ge" ve "je" diye söylenir, İngilizcede ise "ci" ve "cey". İkisi birbirine çok yakın durduğu için onları birlikte çalışmak iyi bir fikir. Kendine "G bi grubunda, J ey grubunda" diye bir hatırlatma kurabilirsin.

Mini alıştırma

1. İngilizcede E harfinin adı nasıl söylenir?
2. A, H, J ve K harflerini birleştiren ortak ses nedir?
3. Z harfinin adı İngiliz ve Amerikan İngilizcesinde nasıl ayrılır?
4. Türkçedeki ş sesi İngilizcede genellikle hangi iki harfle yazılır?
5. Doğru mu yanlış mı: İngilizcenin 44 sesi her aksanda tam olarak aynıdır.

Cevaplar

1. "i" diye söylenir; bu yüzden E7 kapısı "gate i seven" diye anons edilir.
2. Hepsinin adı "ey" sesiyle kafiyelidir: ey, eyç, cey, key.
3. İngiliz İngilizcesinde "zed", Amerikan İngilizcesinde "zi" denir.
4. "sh" ile yazılır, örneğin ship sözcüğünde olduğu gibi.
5. Yanlış; 44 standart İngiliz aksanında yaygın bir sayımdır ve aksana göre değişir.

Sesli tekrar görevi

Sonra şu kısaltmaları söyle: "UK", "USA", "BBC". Kaydı dinlerken özellikle E, I, G ve J harflerine dikkat et. Bu dört harften birini Türkçe adıyla söylediysen o grubu bir kez daha tekrarla.

Özet kartı

1. İngilizcede her harfin bir adı ve sözcük içinde verdiği bir ya da birkaç sesi vardır; ikisi çoğu zaman farklıdır.
2. Harfin adı harf harf söylerken ve kısaltmaları okurken kullanılır.
3. Yirmi altı harf adlarındaki ünlüye göre yedi grupta öğrenilebilir: ey, i, e, ay, ou, yu ve R.
4. En çok karışan harfler E, I, G ve J'dir; adları "i", "ay", "ci" ve "cey".
5. Standart İngiliz aksanında yaygın sayım 44 sestir ve farkın çoğu ünlülerdedir.
6. Türkçedeki ş ve ç sesleri İngilizcede "sh" ve "ch" ile yazılır.

Sonraki derse köprü

Ünsüzlerin çoğunun Türkçedeki karşılığına yakın olduğunu söyledik, ama "çoğu" hepsi demek değil. Bazı İngilizce ünsüzlerin Türkçede hiç karşılığı yok. "Th" yazılışının arkasında iki ayrı ses saklanıyor ve ikisi de dilin dişlerin arasına girmesini istiyor. W ile V ise Türk kulağına aynı gelir ama İngilizcede iki farklı sözcüğü ayırır. Sıradaki ders ağzını bu yeni seslere hazırlıyor.