Türkçede olmayan sesler — th, w ve v farkı

Merak sorusu

Bir taksiye biniyorsun ve şoföre adresi söylüyorsun: "Vest Street, please." Şoför bir an duraksıyor, sonra kibarca soruyor: "West Street?" Sen de başını sallıyorsun. Aynı caddeden söz ediyordunuz ama şoför ilk anda başka bir sözcük duydu. Çünkü İngilizcede "vest" yelek demektir, "west" ise batı.

Senin için bu iki sözcük aynı sesle başlıyordu. Şoför içinse biri giysi, öteki yöndü. Bu fark tek bir sesin, dudağın dişe değip değmemesinin farkıdır. Bu ders, Türkçede ayrı bir harfi olmayan bu sesleri ağzında kurmayı anlatıyor.

Anlatım

İngilizce ünsüzlerin çoğu tanıdık

Önce iyi haber: İngilizcedeki ünsüz seslerin çoğu Türkçede de var. B, d, k, m, s gibi sesleri ağzın zaten biliyor. Sorun, Türkçenin hiç kullanmadığı birkaç seste. Bunların başında "th" ile yazılan iki ses ve w sesi geliyor.

Bu seslerin zor olmasının sebebi yetenek eksikliği değil, alışkanlık. Ağız yıllarca Türkçenin seslerini çıkarmış ve kaslar o hareketlere yerleşmiş. Yeni bir sesi söylemek, ağza yeni bir hareket öğretmek demek. O yüzden bu derste çok dinleyecek, çok da ayna karşısında deneyeceksin.

Th sesinin iki yüzü

"Th" iki harfle yazılır ama iki harfin sesini değil, kendine ait bir sesi verir. Aslında bu yazılışın arkasında iki yakın ses var ve ikisi de aynı hareketle çıkar. Dilinin ucunu üst ve alt dişlerinin arasına hafifçe koyarsın, dişlerin dile yalnızca dokunur. Sonra dilin ile üst dişlerin arasından hava üflersin.

Fısıltılı th'de ses tellerin titremez, yalnızca hava çıkar. "Think" yani düşünmek, "three" yani üç ve "thank you" yani teşekkür ederim bu sesle başlar. Kulağa hafif bir fısıltı gibi gelir.

Titreşimli th'de dil aynı yerde durur ama bu kez ses tellerin titrer. Elini boğazına koyup söylediğinde titreşimi hissedersin. "This" yani bu, "that" yani şu, "the" ve "mother" yani anne bu sesi taşır. The, this, that ve they gibi İngilizcenin en sık kullanılan sözcüklerinden birçoğu bu sesle başlar, bu yüzden onu her gün defalarca duyacaksın.

Hangi th'nin hangi sözcükte geçtiğini yazıdan anlamanın kesin bir yolu yok. Burada da ilk derste öğrendiğin kural geçerli: sözcüğü önce dinle. İyi haber şu ki iki sesi karıştırmak genellikle anlamı bozmaz. Asıl önemli olan th'yi t, s, d ya da z ile değiştirmemek.

W ile V: dudak mı, diş mi?

V sesi Türkçedeki v'ye benzer. Üst dişlerin alt dudağına hafifçe değer ve hava aradan sürtünerek çıkar. "Very" yani çok ve "vest" yani yelek böyle başlar.

W sesinde ise dişler hiç işin içine girmez. Dudaklarını "u" der gibi yuvarlayıp öne uzatırsın, sonra hemen arkasından gelen ünlüye açılırsın. Sanki çok kısa bir "u" ile başlıyormuşsun gibi. "We" yani biz, "water" yani su ve "west" yani batı bu sesle başlar.

Farkı kontrol etmenin en kolay yolu aynaya bakmak. V derken üst dişlerin görünür ve alt dudağına değer. W derken dişlerin görünmez, dudakların yuvarlak bir halka gibi öne çıkar.

Türkçe köprüsü

Türkçe konuşan biri th sesiyle karşılaştığında onu en yakın bildiği sesle değiştirir. Fısıltılı th genellikle t ya da s olur: "thank you" "tenk yu" diye, "think" "sink" diye çıkar. Titreşimli th ise d ya da z olur: "this" "dis" ya da "zis" diye söylenir. Bu değişiklikler seni anlaşılmaz yapmaz ama bazen anlamı kaydırır. "Think" düşünmek demektir, "sink" ise lavabo ya da batmak.

W konusunda Türkçe, sandığından daha yardımcı olabilir. Pek çok konuşmacı "tavuk" ya da "kavun" derken v'yi dişine değdirmeden, dudaklarını yuvarlayarak söyler. Bu sırada çıkan ses İngilizce w'ye oldukça yakındır. Yani ağzın bu hareketi aslında biliyor; yalnızca onu bir harfle eşleştirmemiş. Kendi ağzında "tavuk" derken dudaklarının ne yaptığını fark etmek, w'yi öğrenmenin kısa yollarından biri.

Tersi de önemli. Türkçede v her zaman dişle yapılmadığı için bazı öğrenciler İngilizcede de v yerine w söyler ya da tam tersini yapar. "Very" "weri" olur, "well" "vel" olur. İngilizcede bu iki ses ayrı sözcükleri ayırdığı için ikisini bilinçli olarak ayırmak gerekir.

Gerçek hayattan örnekler

Bir kafede siparişini veriyorsun ve garsona teşekkür ediyorsun.

Bu iki kısa cümlede bu dersin bütün sesleri var. "Three" ve "thank" fısıltılı th ile, "waters" w ile, "very" v ile başlıyor. Garson büyük ihtimalle "tri voters" desen de seni anlar, çünkü kafede su istediğin belli. Ama aynı sesleri bağlamın yardım etmediği bir yerde söylediğinde, taksideki gibi, karşındaki kişi durup düşünmek zorunda kalır.

Bir telefon görüşmesi düşün. Oda numaranı söylüyorsun: "three, zero, three". Th yerine t söylersen "tree" yani ağaç gibi duyulur. Resepsiyondaki kişi sayı beklediği için çoğu zaman anlar, ama doğru th ile söylediğinde tekrar sorma ihtiyacı ortadan kalkar.

Sık yapılan hata

Bu hatayı düzeltmenin yolu yavaşlamak. İlk günlerde th sesini abartarak söyle, dilini dişlerinin arasından biraz fazla çıkar. Bu garip görünebilir ama ağza yeni hareketi öğretir. Birkaç hafta sonra dil kendiliğinden daha az dışarı çıkmaya başlar ve ses doğallaşır.

Mini alıştırma

1. Th sesini söylerken dilin nerede durur?
2. "Think" ile "this" arasındaki th farkı nedir?
3. W sesini söylerken dudakların ne yapar?
4. "West" ile "vest" sözcüklerinin anlamları nedir?
5. "Thank you" derken th yerine t söylersen hangi hatayı yapmış olursun?

Cevaplar

1. Dilin ucu üst ve alt dişlerin arasında durur, dişler dile hafifçe dokunur.
2. "Think" sözcüğündeki th fısıltılıdır, ses telleri titremez; "this" sözcüğünde ise ses telleri titrer.
3. Dudaklar "u" der gibi yuvarlanıp öne çıkar ve dişler dudağa değmez.
4. "West" batı, "vest" ise yelek demektir.
5. Th sesini Türkçedeki en yakın sesle değiştirmiş olursun; dilin dişlerin arasına girmeli ve hava üflenmeli.

Sesli tekrar görevi

Kaydı dinlerken iki şeye kulak ver: th sesleri t ya da d'ye kaçmış mı, w ile v birbirine karışmış mı. Karışan sözcüğü aynada üç kez daha söyle ve cümleyi yeniden kaydet.

Özet kartı

1. "Th" iki sesi yazar: think sözcüğündeki fısıltılı ses ve this sözcüğündeki titreşimli ses.
2. İkisinde de dilin ucu dişlerin arasındadır; fark yalnızca ses tellerinin titreyip titrememesidir.
3. Th yerine t, s, d ya da z söylemek bazen anlamı değiştirir: think ve sink ayrı sözcüklerdir.
4. V sesinde üst dişler alt dudağa değer, w sesinde dudaklar yuvarlanır ve dişler karışmaz.
5. West ile vest, wine ile vine yalnızca bu farkla ayrılır.
6. Türkçede "tavuk" derken dudakların yaptığı hareket, İngilizce w'ye yakındır.

Sonraki derse köprü

Ünsüzlerde ağzına yeni hareketler öğrettin; şimdi sıra ünlülerde. Türk kulağı bazı İngilizce ünlüleri tek bir "a" ya da tek bir "e" gibi duyar, oysa İngilizce onları ayrı sesler olarak tutar ve sözcükler bu farkla ayrılır. Kedi anlamındaki sözcük ile kesmek anlamındaki sözcük bunun en bilinen örneğidir. Sıradaki derste ağzın ne kadar açıldığına ve dilin nerede durduğuna bakacağız.