Birlikte yeni şeyler yapmak

Açılış sahnesi

On iki yıldır evli bir çiftin cumartesi akşamları hep aynı geçiyor: Mahalledeki aynı lokantada aynı masada yemek yiyorlar, sonra eve dönüp bir dizi izliyorlar. Kötü bir akşam değil; rahat, tanıdık, güvenli. Ama kadın bir gün arkadaşına "Bazen sanki aynı akşamı yüzüncü kez yaşıyoruz" diyor.

Bir hafta sonu, kadının bir arkadaşı ikisini şehrin dışındaki bir köyde düzenlenen bir çömlekçilik atölyesine davet ediyor. Adam önce isteksiz; yorgun, evde kalmak istiyor. Sonunda gidiyorlar. İkisi de çamurla hiç uğraşmamış; ilk yaptıkları kaseler çöküyor, ellerine yüzlerine çamur bulaşıyor, bir ara ikisi birden kahkahayla gülüyor. Dönüş yolunda adam, uzun zamandır eşine bu kadar yakın hissetmediğini fark ediyor.

O akşamı farklı kılan neydi? Yer mi, etkinlik mi, yoksa ikisinin de bilmedikleri bir şeyi birlikte denemesi mi? Bu ders, çiftlerin ikisi için de taze ve uyarıcı deneyimleri paylaşmasının ilişkiye etkisini gösteren deneyleri ve bu deneylerin sınırlarını ele alıyor.

Bu derste ne olacak

Önce M03-D04'te tanıdığımız kendini genişletme modeline ve oradaki laboratuvar deneylerine kısaca döneceğiz. Ardından gerçek evliliklerde, haftalarca süren bir uygulama içinde heyecanlı ve hoş etkinlikleri karşılaştıran bir deneye bakacağız. Sonra bu fikri çevrim içi bir programa dönüştüren bir randomize kontrollü çalışmayı ve yeni etkinliklerin cinsel istek üzerindeki etkisini inceleyen bir çalışma dizisini göreceğiz. Son olarak önceden kaydedilmiş yeni çalışmaların bu tabloya eklediği bir inceliği konuşacağız: Belki de asıl önemli olan, yapılan etkinlikten çok ilişkinin sunduğu olanak duygusu.

Sıfır noktası

M03-D04'te kendini genişletme modelini ve ötekini benliğe katmayı tanımlamıştık: İnsanlar yakın ilişkiler aracılığıyla yeni deneyimler, beceriler ve bakış açıları kazanarak benliklerini genişletmeye güdülenir. Aynı derste, çiftlerin birlikte yeni ve uyarıcı bir etkinliğe katılmasının deneyimlenen ilişki niteliğini sıradan bir etkinliğe göre daha çok artırdığını gösteren laboratuvar deneylerini görmüştük. M03-D06'da ise tutkunun zamanla nasıl değiştiğini konuşmuştuk.

Bu ders, o laboratuvar bulgularının gündelik hayata ne kadar taşındığını soruyor.

Mekanizma

Heyecanlı mı, hoş mu?

Birlikte vakit geçirmenin ilişki memnuniyetiyle ilişkili olduğu uzun süredir biliniyordu. Ama bu ilişki neyden kaynaklanıyordu: Herhangi bir ortak etkinlikten mi, yoksa belirli türden etkinliklerden mi? Evli çiftlerle yapılan bir deney bunu ayırmaya çalıştı.

Bu bulgu iki ayrı şey söylüyor. Birincisi, birlikte bir şey yapmak tek başına yetmiyor: Etkinlik yapan iki grup ile yapmayan grup arasında anlamlı bir fark çıkmadı. İkincisi, etkinliğin türü önemli: Çiftlerin kendilerinin heyecanlı bulduğu etkinlikler, hoş ama tanıdık etkinliklerden daha çok memnuniyetle ilişkiliydi. Yazarlar bunu alışmanın, yani tanıdık olanın zamanla etkisini yitirmesinin, ilişkiyi sürdürmenin önünde bir engel olduğu görüşüyle uyumlu buluyor.

Çevrim içi bir program

Bu fikri gündelik hayata taşımanın bir yolu, çiftleri heyecanlı etkinlikler yapmaya yönlendiren bir program. Bir randomize kontrollü çalışma bunu sınadı.

Bu çalışmanın klinik açıdan önemli yanı, ucuz ve kısa bir müdahalenin ölçülebilir bir etki göstermesi. Ama bir sınırına da dikkat etmek gerekiyor: Dört ay sonraki ölçüm yalnızca program grubunda yapıldı ve başlangıçla karşılaştırıldı. Bu, etkinin sürdüğünü düşündürüyor; ama aynı süre içinde kontrol grubunun da kendiliğinden değişip değişmediğini bilmiyoruz.

Yenilik ve istek

Yeni etkinliklerin ilişkideki bir başka alana, cinsel isteğe etkisini inceleyen bir çalışma dizisi de var. M03-D06'da tutkunun zamanla nasıl değiştiğini konuşmuştuk; bu çalışma o soruya bir yanıt arıyor.

Bu bulgunun dikkat çekici bir yanı, etkinin yalnızca olumlu duyguya ya da birlikte geçirilen zamana indirgenememesi. Yeni bir şeyi birlikte denemek, iyi vakit geçirmekten ya da yakın hissetmekten farklı bir şey yapıyor gibi görünüyor: Eşi yeni bir bağlamda, yeni bir yönüyle görmek, onu yeniden çekici kılabiliyor.

Olanak duygusu

Önceden kaydedilmiş yeni çalışmalar, bu tabloya önemli bir incelik ekledi: Belki de asıl önemli olan, yapılan etkinlikten çok ilişkinin sunduğu olanak duygusu.

Bu bulgu, "daha çok yeni şey yapın" önerisine bir nüans ekliyor. Yeni etkinlikler günlük memnuniyetle ilişkili; ama iki ay sonrasını öngören şey, yapılan etkinlikler değil, kişinin ilişkisinin ona yeni şeyler sunabileceğine dair inancıydı. Belki de önemli olan her hafta yeni bir şey yapmak değil, bu ilişkinin içinde büyüyebileceğine, yeni şeyler deneyebileceğine inanmak. Etkinlikler bu inancı besleyebilir; ama inancın kendisi de ayrı bir kaynak.

Usta katmanı

Klinik açıdan bu ders, ilişkisel can sıkıntısı yaşayan çiftlere görece basit bir yol sunuyor: İkisinin de denemediği, merak uyandıran şeyleri paylaşmak. Bu öneri, bir kavgayı çözmeye ya da derin bir kırgınlığı onarmaya yönelik müdahalelerden farklı; çatışması az ama canlılığı da az olan çiftler için belki daha uygun.

Ama bu öneriyi verirken üç şeye dikkat etmek gerekiyor. Birincisi, heyecanı kimin tanımladığı: Bir eşin heyecan verici bulduğu şey ötekine korkutucu ya da sıkıcı gelebilir. İkincisi, önerinin bir göreve dönüşmemesi: Heyecan arayışı bir performans kaygısına dönüştüğünde, yakınlık yerine yorgunluk getirebilir. Üçüncüsü, can sıkıntısının arkasında başka bir şey olup olmadığı: Bazen "sıkıldık" cümlesi, konuşulmamış bir kırgınlığın ya da bir geri çekilmenin daha masum bir adı olabilir.

Kanıtın sınırı

Bu derste aktarılan deneylerin çoğu küçük örneklemlerle yapıldı: Reissman ve arkadaşlarının deneyinde 53, Coulter ve Malouff'un çalışmasında 101 çift vardı. Bu sayılar, etkilerin büyüklüğünü kesin olarak belirlemek için yeterli değil. Reissman ve arkadaşlarının çalışmasında etkinlik gruplarının kontrol grubundan anlamlı biçimde ayrılmaması da, etkinin ancak heyecanlı ve hoş etkinlikler karşılaştırıldığında görünür olduğunu gösteriyor.

Coulter ve Malouff'un çalışmasındaki dört aylık izleme yalnızca program grubunda yapıldı; etkinin kalıcılığı kontrol grubuyla karşılaştırmalı olarak gösterilmiş değil. Kendini genişletme ve cinsel istek çalışmaları ise büyük ölçüde ilişkisel ve öz bildirime dayalı.

Önceden kaydedilmiş yeni çalışmalar ise ilginç bir gerilim ortaya koyuyor: Yapılan etkinlikler günlük memnuniyetle ilişkili ama iki ay sonrasını öngörmüyor. Bu, kendini genişletme kuramının davranışsal öngörülerinin, en azından iki aylık bir süre içinde, beklenenden zayıf olabileceğini düşündürüyor. Bu gerilimin nasıl çözüleceği henüz bilinmiyor.

Kendin dene

Aklında kalsın

Evli çiftlerle yapılan bir deneyde, heyecanlı etkinlikler hoş ama tanıdık etkinliklerden daha fazla memnuniyetle ilişkiliydi; ama yalnızca birlikte etkinlik yapmak, hiç özel etkinlik yapmamaktan belirgin biçimde ayrılmadı.

Dört haftalık çevrim içi bir program, bekleme listesine göre ilişki heyecanını, olumlu duyguyu ve memnuniyeti artırdı.

Eşle birlikte yeni ve kendini genişletici etkinliklere katılmak daha yüksek cinsel istekle ve onun üzerinden daha yüksek ilişki memnuniyetiyle ilişkiliydi.

Önceden kaydedilmiş çalışmalarda, iki ay sonraki memnuniyeti ve bağlılığı yapılan etkinlikler değil, ilişkinin yeni şeyler sunabileceğine dair inanç öngördü.

Yeni etkinlik önerisi ilişkisel can sıkıntısı için yararlı olabilir; ama heyecanın iki eş için de güvenli olması, bir göreve dönüşmemesi ve can sıkıntısının arkasında başka bir şeyin olup olmadığına bakılması gerekiyor.

Sonraki derse köprü

Bu derste ilişkiyi besleyen şeylerden birinin yenilik olduğunu gördük. Ama bir ilişkiyi ayakta tutan yalnızca yeni deneyimler değil; her gün tekrarlanan küçük şeyler de var: sabah kahvesi, akşam selamlaşması, uyumadan önceki birkaç cümle. Bu küçük ve tanıdık alışkanlıklar ilişki için ne ifade ediyor? Modülün on birinci dersi buna ayrıldı: Ritüeller ve gündelik bağ.