İçeriğe geç

Bölüm VII · Türlerin psikolojisi · Modül 42

Gerilim ve paranoya

7 ders programda

Gerilim (suspense) bir şeyin olacağını bilip ne zaman olacağını bilmemekten doğar; izleyici karakterden fazlasını bildiğinde kaygı kendi koltuğuna geçer. Bu modül gerilimi önce bir bilgi düzenlemesi ve uyarılma süreci olarak, sonra paranoyanın, gözetimin ve gerçekliğin elden alınmasının (gaslighting) anlatısı olarak okur.

Bütünleşik mercek. Yorum ve kanıt bir arada: aynı film hem bir kuramla okunur hem de bugün ölçülmüş olanla karşılaştırılır; ikisinin dili ayrı tutulur.

Bu modülün sonunda

  • Gerilim, sürpriz ve merak arasındaki farkı izleyicinin bilgi düzeyiyle açıklar.
  • Paranoyak anlatıda kuşkunun haklı mı sanrısal mı olduğunu filmin nasıl askıda bıraktığını gösterir.
  • Gaslighting'in perdedeki tasvirini psikolojideki tanımıyla karşılaştırır.
  • Gözetim ve saplantı filmlerinde izleyicinin röntgenci konumunu adlandırır.

Dersler

  1. M42-D01Masanın altındaki bomba: gerilimin bilgisiProgramda

    Sapık, Les Diaboliques ve Wait Until Dark'ta izleyiciye verilen ve esirgenen bilgiyi sahne sahne çıkarır ve gerilimi sürprizden ayıran bilgi farkını uyarılma kavramıyla açıklar.

    Filmler: Sapık (Alfred Hitchcock, 1960) · Les Diaboliques (Henri-Georges Clouzot, 1955) · Wait Until Dark (Terence Young, 1967)

  2. M42-D02Paranoyanın yapısı: komplo ve kuşkuProgramda

    The Conversation, The Parallax View ve Invasion of the Body Snatchers'ta kuşkunun haklı çıkışıyla sanrıya dönüşmesi arasındaki sınırı okur ve filmlerin dönemin siyasal kaygısıyla bağını gerekçelendirir.

    Filmler: The Conversation (Francis Ford Coppola, 1974) · The Parallax View (Alan J. Pakula, 1974) · Invasion of the Body Snatchers (Don Siegel, 1956)

  3. M42-D03Gaslighting: gerçekliği elinden almakProgramda

    Gaslight ve Rosemary'nin Bebeği'nde kadının algısının çevresi tarafından adım adım geçersizleştirilmesini sahne düzeyinde izler ve terimin filmden psikolojiye geçişini perdedeki tasvirle karşılaştırır.

    Filmler: Gaslight (George Cukor, 1944) · Rosemary'nin Bebeği (Roman Polanski, 1968)

  4. M42-D04İzlenen yaşam: gözetim ve dinlemeProgramda

    Başkalarının Hayatı ve Klute'ta dinleyenin ve izleyenin kurbana bağlanma biçimini okur ve izleyicinin bu bakışa ortak edilmesini röntgencilik (voyeurism) kavramıyla adlandırır.

    Filmler: Başkalarının Hayatı (Florian Henckel von Donnersmarck, 2006) · Klute (Alan J. Pakula, 1971)

  5. M42-D05Saplantı ve takipProgramda

    Zodiac, Cape Fear ve Fatal Attraction'da saplantının takip edende ve takip edilende aldığı biçimleri ayırır ve takipçiyi ruhsal bozuklukla eşitleyen tasvirin damgalayıcı yanını gösterir.

    Filmler: Zodiac (David Fincher, 2007) · Cape Fear (J. Lee Thompson, 1962) · Fatal Attraction (Adrian Lyne, 1987)

  6. M42-D06Seri katil ve onu anlayanProgramda

    Kuzuların Sessizliği ve Se7en'de katilin zihnine girme fantezisini profil çıkarma (profiling) tasviriyle birlikte okur ve filmin cinsel kimlik ile şiddet arasında kurduğu bağın eleştirisini adlandırır.

    Filmler: Kuzuların Sessizliği (Jonathan Demme, 1991) · Se7en (David Fincher, 1995)

  7. M42-D07Siyasal paranoya ve beyin yıkamaProgramda

    Z ve The Manchurian Candidate'te devlet şiddetinin ve beyin yıkama fantezisinin gerilim olarak nasıl kurulduğunu karşılaştırır ve beyin yıkama tasvirini psikolojinin ikna ve baskı bilgisiyle sınar.

    Filmler: Z (Costa-Gavras, 1969) · The Manchurian Candidate (John Frankenheimer, 1962)

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?