Grafik eşleme

Açılış

Çıplak, kayalık bir arazi. Bir maymunsu insan atası, bir hayvan iskeletinin yanında oturuyor. Elindeki uzun kemikle önce iskeleti dürtüyor, sonra vuruyor, sonra var gücüyle parçalıyor; kemiklerin bir silah olabileceğini keşfetmiştir. Daha sonra, rakip bir sürüyle karşılaşmanın ardından, kemiği zaferle havaya fırlatıyor. Kemik gökyüzünde dönerek yükseliyor. Kesme. Uzayın karanlığında, aynı biçimde, uzun ve beyaz bir araç süzülüyor.

Stanley Kubrick'in 1968 tarihli 2001: Bir Uzay Destanı'ndaki bu kesme sinema tarihinin en çok anılan kesmelerinden biridir. Kemik ile uzay aracı arasında hiçbir hikâye bağı yoktur; aynı karakter, aynı yer, aynı zaman değildir. Onları birbirine bağlayan şey biçimdir: iki uzun, beyaz, havada asılı nesne. Bu ders, ne anlattığına değil neye benzediğine dayanan kesmeyi ve böyle bir bağın neler söyleyebileceğini soruyor.

Tek fikir

Grafik eşleme, iki planı içerikleri yerine biçim, renk, çizgi ya da hareket benzerliğiyle birbirine bağlayan kesmedir. Göz biçimin sürdüğünü gördüğü için kesme akar; ama iki farklı şeyi aynı biçimle birleştirmek, aralarında bir benzerlik, bir dönüşüm ya da bir eşitlik önerir.

Kavram

7.2'deki hareket eşleme de bu ailedendir: orada bir kolun, bir adımın, bir oturuşun yarısı bir planda, öbür yarısı ötekinde kalıyordu. Orada süren şey hareketti ve amaç kesmeyi görünmez kılmaktı. Bu derste süren şey biçimdir ve amaç çoğu zaman kesmeyi görünmez kılmak değil, iki farklı şeyi bir bağla birleştirmektir.

Grafik eşleme bir göz oyunu gibi işler. Göz bir planda kadrajın ortasındaki yuvarlak bir biçime bakıyorsa ve ardından gelen planda aynı yerde başka bir yuvarlak biçim belirirse, kesme neredeyse fark edilmez; göz biçimi izlemeyi sürdürür. Ama zihin iki şeyin farklı olduğunu bilir: bir göz ile bir lavabo deliği, bir tekerlek ile bir ay, bir kibrit alevi ile bir güneş. Bu iki bilgi arasındaki gerilim, grafik eşlemenin anlamını doğurur.

Grafik eşlemenin üç sık işi vardır. İlki geçiştir: bir sahneden ötekine, bir mekândan ötekine yumuşakça geçmek. Bir karakterin elindeki bir saat bir kesmeyle bir kule saatine dönüşür ve seyirci yeni bir yere vardığını hissetmeden varır. İkincisi dönüşümdür: bir şeyin bir başka şeye dönüştüğünü önermek. Bir tohum bir ağaca, bir yüz bir maskeye, bir silah bir araca. Üçüncüsü eşitlemedir: iki şeyin aynı olduğunu, aynı değeri ya da aynı anlamı taşıdığını önermek. Bu üçüncü iş en güçlü ve en tehlikeli olanıdır.

Eşitleme tehlikelidir, çünkü seyirci biçim benzerliğini bir anlam benzerliği olarak kabul etmeye çok yatkındır. Bir grafik eşleme iki şeyi bir kesmede birleştirdiğinde, aralarında bir bağın kanıtlanmasına gerek kalmaz; göz bağı zaten kurmuştur. Bu yüzden grafik eşleme propaganda filmlerinin de aracı olmuştur. Ten sorusu burada en ağır biçimini alır: sinema tarihinde bazı propaganda filmleri, belli bir topluluğun insanlarını hayvanlarla, haşerelerle ya da hastalık imgeleriyle grafik ve kurgusal eşlemelerle yan yana getirerek onları insanlıktan çıkarmıştır. Nazi Almanyası'nın 1940 tarihli Ebedi Yahudi filmi, Yahudileri sıçan görüntüleriyle kurgulayan bu kullanımın en çok anılan örneğidir.

Bu örnek, grafik eşlemenin masum bir biçim oyunu olmadığını gösterir. Okur bir grafik eşlemeyle karşılaştığında yalnızca biçimin nasıl sürdüğüne değil, neyin neyle eşitlendiğine de bakar: bu eşleme iki şeyin benzerliğini mi öneriyor, birinin ötekine dönüştüğünü mü, yoksa birinin ötekinden ibaret olduğunu mu? Ve eşitlenen şeylerden biri bir insan ya da bir topluluksa, o eşitlemenin onu yücelttiğini mi, küçülttüğünü mü sorar.

Filmde

Kemik ile uzay aracı arasındaki kesme, grafik eşlemenin bütün işlerini bir arada taşır. Bir geçiştir: tarih öncesinden uzaya, filmin ilk bölümünden ikincisine geçer. Bir dönüşümdür: kemik bir alet ve bir silahtı, şimdi bir uzay aracı olmuştur. Ve bir eşitlemedir: insanlığın en gelişmiş teknolojisi, bir maymunsu atanın elindeki kemikle aynı biçimde, aynı yükselişle gösterilir.

Bu kesmenin en çok tartışılan okuması eşitlemeyle ilgilidir. Bir okumaya göre film, insanlığın bütün teknolojik ilerlemesini, ilk silahın bir devamı olarak gösterir: kemik bir öldürme aletiydi ve uzay aracı da onun soyundan gelir. Bu okuma, kesmenin bir ilerleme kutlaması değil, bir uyarı olduğunu öne sürer.

Bu tartışma 1.5'te gördüğümüz ayrımı yeniden önümüze koyar: yönetmenin niyeti bir kanıttır ama son söz değildir. Filmde araç yalnızca uzun, beyaz bir biçimdir; silah olduğunu bilmeyen bir seyirci için kesme bir ilerleme kutlaması gibi de okunabilir. Ardından gelen sahnelerde uzay araçlarının bir vals eşliğinde, bir dans gibi süzülmesi bu ikinci okumayı da besler. Okur iki okumayı yan yana tutabilir: biri kesmeyi bir uyarı, öbürü bir hayranlık olarak görür ve ikisi de aynı biçim benzerliğine dayanır.

Bu kesmenin bir de zamanla ilişkisi vardır: tek bir kesmede milyonlarca yıl atlanır. Kurgunun atladığı zamanı 7.8 Elips aynı film üzerinden ayrıca okuyacak; burada yalnızca o atlamanın bir biçim benzerliğinin içine gizlendiğini not etmek yeter.

Başka bir filmde

Grafik eşlemenin bir eşitlemeden çok bir geçiş ve bir vaat olarak çalıştığı bir kesme.

0.6'da bu filmin Ali'nin serabın içinden belirdiği girişine izleme koşulu açısından bakmıştık. Filmin başka bir ünlü anı bir grafik eşlemedir. Kahire'deki bir odada Lawrence bir kibriti yakar, bir an alevine bakar ve onu üfleyerek söndürür. Kesme. Çölün ufkunda güneş doğmaktadır; ekran turuncu bir ışıkla dolar.

Bu kesme bir geçiştir ama sıradan bir geçiş değildir. Küçük bir alev ile dev bir güneş, bir odanın kapalı alanı ile çölün sonsuz genişliği aynı biçim ve renk üzerinden birbirine bağlanır. Bir okuma bu kesmeyi Lawrence'ın kaderinin bir vaadi olarak görür: kibriti söndüren adam, birazdan bir güneşin, bir çölün, bir efsanenin içine girecektir. Küçükten büyüğe, odadan çöle, sıradan bir subaydan bir efsaneye geçiş tek bir kesmede önceden haber verilir.

Bu okumanın karşısında ölçeğin tersine dönen bir okuma da durur: kibriti üfleyen adam çölü de söndürebileceğini sanan, kendi büyüklüğüne kapılmış bir figürdür. Film ilerledikçe Lawrence'ın efsanesi ile insanlığı arasındaki çatlak açılır; bu okuma, kesmeyi bir vaat kadar bir kibir imgesi olarak da görür. Kesme iki okumaya da açıktır ve film bu açıklığı sonuna kadar taşır.

Aynı film ten sorusunu da başka bir yerden açar. Filmde Arap karakterlerin önemli bir kısmı Arap olmayan oyuncular tarafından canlandırılır: Prens Faysal'ı Alec Guinness, Avdeh Ebu Tayi'yi Anthony Quinn oynar; Ali'yi ise Mısırlı oyuncu Ömer Şerif canlandırır. Bu oyuncu seçimi döneminin stüdyo alışkanlıklarının bir parçasıdır ve bugün bir temsil sorusu olarak tartışılır. Okur çölün ve güneşin ihtişamını kuran bir kurgunun, o çölün insanlarını kimin yüzüyle ve kimin bakışından gösterdiğini de sorar.

İki kesme grafik eşlemenin iki ayrı ağırlığını gösterir. 2001'de biçim benzerliği bir eşitleme önerir ve insanlığın tarihini bir silahın tarihine bağlar. Arabistanlı Lawrence'ta aynı araç bir geçiş ve bir vaattir; bir adamı bir odadan alıp bir efsanenin ufkuna taşır.

Yaygın okuma hataları

Okuma Defteri

Defter: Bu eşlemenin bir geçiş mi, bir dönüşüm mü, yoksa bir eşitleme mi olduğunu seç ve seçimini benzeşen öğeye dayandırarak iki cümleyle gerekçelendir; eşitlenen şeylerden biri bir insan ya da bir topluluksa, eşlemenin onu yüceltip yüceltmediğini ya da küçültüp küçültmediğini ayrıca yaz.

Özet

1. Eşleşme kesmesi, iki planda bir öğenin sürdüğü kesmenin genel adıdır; hareket eşleme ve grafik eşleme onun türleridir.
2. Grafik eşleme iki planı içerikleri yerine biçim, çizgi, renk ya da hareket benzerliğiyle bağlar; göz biçimi izlediği için kesme akar.
3. Grafik eşlemenin üç sık işi geçiş, dönüşüm ve eşitlemedir; eşitleme en güçlü ve en tehlikeli olanıdır ve propagandanın da aracı olmuştur.
4. 2001'de kemik ile uzay aracı arasındaki kesme bir uyarı ya da bir hayranlık olarak okunabilir; Arabistanlı Lawrence'ta kibrit ile güneş arasındaki kesme bir vaat ya da bir kibir imgesidir.
5. Okur bir grafik eşlemede neyin neyle eşitlendiğini ve eşitlenen bir insanı ya da topluluğu yüceltip yüceltmediğini ya da küçültüp küçültmediğini sorar.

Kendini sına

1. Hareket eşleme ile grafik eşleme nasıl ayrılır?
2. Grafik eşlemenin üç sık işi nelerdir?
3. 2001'deki kemik kesmesi neden hem bir uyarı hem bir hayranlık olarak okunabilir?
4. Grafik eşleme propaganda filmlerinde nasıl kullanılmıştır?

Yanıtlar

1. Hareket eşlemede kesmenin içinden süren şey bir harekettir ve amaç çoğu zaman kesmeyi görünmez kılmaktır; grafik eşlemede süren şey biçim, çizgi, renk ya da ışıktır ve amaç çoğu zaman iki farklı şeyi bir bağla birleştirmektir.
2. Geçiş, yani bir sahneden ötekine yumuşakça geçmek; dönüşüm, yani bir şeyin başka bir şeye dönüştüğünü önermek; ve eşitleme, yani iki şeyin aynı değeri ya da anlamı taşıdığını önermek.
3. Uyarı okuması kemiğin bir silah olduğunu ve uzay aracının onun soyundan geldiğini öne sürer; yapım tanıklıkları aracın bir silah platformu olarak tasarlandığını aktarır. Ama filmde araç yalnızca bir biçimdir ve ardından gelen vals eşliğindeki dans, kesmeyi bir ilerleme hayranlığı olarak da okutabilir.
4. Bazı propaganda filmleri belli bir topluluğun insanlarını hayvan, haşere ya da hastalık imgeleriyle yan yana kurgulayarak onları insanlıktan çıkarmıştır; biçim ya da kurgu bağı, kanıt gerektirmeden bir eşitleme önerir.

Sonraki derse köprü

Grafik eşleme iki planı biçimleriyle bağladı. 7.6 Ritim kesmeye bir başka boyut ekliyor: planların ne kadar sürdüğü ve kesmelerin ne sıklıkla geldiği. Kurgu hızlandığında ya da yavaşladığında seyircinin bedeni de onunla birlikte hızlanır ya da yavaşlar. Mad Max: Fury Road'un neredeyse hiç durmayan kovalamacasında bu hızın bir sahneden ötekine nasıl değiştiğini dinleyeceğiz.