Genel denge

Öğrenme çıktıları

• Hatırlama — Başlangıç donanımını, Edgeworth kutusunu, fazla talebi, Walras yasasını, rekabetçi dengeyi ve el yordamı sürecini tanımlar.
• Anlama — Bir piyasadaki şokun öbür piyasalara nasıl yayıldığını ve her piyasanın eşzamanlı olarak temizlenmesinin ne demek olduğunu açıklar.
• Uygulama — İki kişili, iki mallı bir değişim ekonomisinde rekabetçi denge fiyatını ve dağılımını hesaplar; fazla talepleri ve Walras yasasını sınar.
• Değerlendirme — Büyük bir nakit transferinin yerel ekonomiye etkilerini ölçen kanıtları, kısmi ve genel denge yaklaşımlarının farkı açısından değerlendirir.

Sezgi

Açılış

Bir köyde yoksul hanelere nakit yardım yapıldığını düşünün. Kısmi denge çözümlemesi, yardım alan hanelerin tüketiminin artacağını söyler. Ama bu hanelerin harcadığı para bir yere gider: köydeki bakkala, terziye, değirmene. Bakkal daha çok satar, belki bir yardımcı alır; yardımcının geliri artar, o da harcar. Belki fiyatlar yükselir ve yardım almayan komşular daha pahalıya alışveriş yapar. Yardımın gerçek etkisi, bu zincirin tamamına bakmadan anlaşılamaz.

Önceki derslerde tüketiciyi, üreticiyi ve tek bir piyasayı incelerken hep öbür piyasaları sabit tuttuk. Bu dersle birlikte bu varsayımı gevşetiyoruz. Genel denge çözümlemesi, piyasaları birbirinden kopuk adalar olarak değil, tek bir ağın düğümleri olarak ele alır. Tarih dersinde Walras'ın bu fikri ilk kez sistematik biçimde kurduğunu, matematik dersinde de denklem saymanın bir dengenin varlığını kanıtlamaya yetmediğini görmüştük. Şimdi genel dengenin iktisadi mantığını en basit ekonomi üzerinde kuracağız.

Hikâye — Kenya'da 653 köy

2014'ün ortasında, Kenya'nın batısında, Victoria Gölü kıyısındaki Siaya ilçesinde, alışılmadık büyüklükte bir deney başladı. Yoksul hanelere doğrudan nakit transferi yapan bir yardım kuruluşu, GiveDirectly, üç komşu bölgedeki 653 köyü kurayla yardım alacak ve almayacak köylere ayırdı. Yardım alan köylerde, evlerinin çatısı sazdan olan, yani bölgenin en yoksulları sayılan bütün hanelere nakit verildi. Öbür köyler karşılaştırma için bekledi.

Transferler büyüktü. Her hane, cep telefonu üzerinden çalışan bir para transferi sistemiyle, üç taksitte toplam yaklaşık 1.000 dolar aldı; bu, satın alma gücüyle düzeltildiğinde 1.871 dolara denk geliyordu. 10.500'ü aşkın hane yardım aldı. Toplam transfer, bölgenin yerel ekonomisinin yıllık üretiminin yüzde 15'inden fazlasına ulaşıyordu. Bir ekonomiye bu büyüklükte bir para aktarmak, iktisatçıların normalde yalnızca modellerle tahmin edebildiği bir soruyu doğrudan sınama fırsatı veriyordu.

Dennis Egger, Johannes Haushofer, Edward Miguel, Paul Niehaus ve Michael Walker'dan oluşan araştırma ekibi, yalnızca yardım alan haneleri değil, bölgedeki 65.000'i aşkın hanenin ve 12.000'i aşkın küçük işletmenin tamamını izlemeye çalıştı. Yüzlerce malın yerel fiyatları, işçi ücretleri, işletmelerin satışları ve kârları kaydedildi. Soru, yardımın yalnızca alanları mı yoksa bütün bölgeyi mi etkilediğiydi.

Sonuçlar, genel denge etkilerinin büyüklüğünü gösterdi. Yardım alan hanelerin tüketimi ve varlıkları beklendiği gibi arttı. Ama yardım almayan komşular da kazandı: onların tüketimi de arttı ve bu artış büyük ölçüde ücret gelirlerinden geldi. Yerel işletmelerin satışları yükseldi, işletmeler daha çok ücret ödedi. Araştırmacılar, yardım olarak dağıtılan her doların, bölgenin toplam harcamasını yaklaşık 2,5 dolar artırdığını hesapladı.

En şaşırtıcı bulgu fiyatlarla ilgiliydi. Bu kadar büyük bir para akışının fiyatları yükseltmesi beklenebilirdi. Ama ortalama fiyat artışı yalnızca yüzde 0,1 oldu; transferlerin en yoğun olduğu dönemlerde bile tahmin edilen fiyat etkisi yüzde 1'e ulaşmadı. Araştırmacılara göre bunun olası bir açıklaması, bölgedeki işletmelerin çoğunun tek kişilik ve atıl kapasiteli olmasıydı: talep arttığında daha fazla fiyat değil, daha fazla satış yapabiliyorlardı. Ekip, bu açıklamanın bir tahmin olduğunu açıkça belirtti.

Kavram

Veri ve kanıt

İki çalışma birlikte okunduğunda, genel denge etkilerinin koşullara bağlı olduğu görülür. Kenya'daki bulgu, büyük bir para akışının bile fiyatları neredeyse hiç yükseltmeden yerel ekonomiyi canlandırabildiğini gösterir. Bu, nakit transferlerin savunucuları için güçlü bir dayanaktır: yardım yalnızca alanlara değil, komşularına ve yerel işletmelere de yarar ve bunun bedeli fiyat artışıyla ödenmez.

Ama bu sonucu genellemenin sınırları vardır. Kenya'daki bölge ana bir karayolunun geçtiği, bölgesel ekonomiyle bütünleşmiş bir yerdi; talep arttığında mallar dışarıdan kolayca gelebiliyordu. Meksika'daki çalışma, dış dünyayla bağlantısı zayıf ve rekabetin az olduğu köylerde fiyat etkilerinin çok daha büyük olabileceğini gösterir. Ayrıca Kenya'da tahmin edilen 2,5'lik çarpan, aynı bölge için daha önce yapılmış model tabanlı tahminlerin, yaklaşık 1,6 ile 1,9 aralığının, üzerindedir. Çarpanın büyüklüğü, işletmelerde ne kadar atıl kapasite bulunduğuna ve harcamanın ne kadarının bölge içinde kaldığına bağlıdır. Genel denge etkileri, piyasaların birbirine ve dış dünyaya ne kadar bağlı olduğuna göre büyür ya da küçülür.

Neden önemli?

Genel denge çözümlemesi, bir politikanın dolaylı etkilerini görmenin tek yoludur. Bir vergi, bir sübvansiyon, bir ticaret anlaşması ya da büyük bir altyapı yatırımı, doğrudan etkilediği piyasanın ötesinde ücretleri, öbür malların fiyatlarını ve farklı grupların gelirlerini değiştirir. Hükümetler ve uluslararası kuruluşlar, ticaret anlaşmalarının ya da enerji fiyatlarındaki değişikliklerin ekonomi genelindeki etkilerini tahmin etmek için genel denge modelleri kullanır.

Türkiye'de de asgari ücret artışlarının, enerji fiyatı ayarlamalarının ya da büyük sosyal yardım programlarının etkisi tartışılırken, doğrudan etkilenen grubun ötesine bakmak gerekir. Asgari ücret artışı, yalnızca asgari ücretlilerin gelirini değil, onların alışveriş yaptığı işletmelerin satışlarını ve bu işletmelerin fiyatlarını da etkiler. Bu dersteki araçlar, bu zincirleme etkileri düşünmenin temelidir.

Model

Değişim ekonomisi

En basit genel denge modeli, üretimin olmadığı bir değişim ekonomisidir. İki kişi, Ayşe ve Burak, iki mala sahiptir: x ve y. Ayşe'nin başlangıç donanımı 2 birim x ve 8 birim y, Burak'ınki 8 birim x ve 2 birim y'dir. Ekonomide toplam 10 birim x ve 10 birim y vardır. İkisi de bu malları birbiriyle değiştirebilir; soru, hangi fiyatlarda ve hangi miktarlarda değiştireceğidir.

Donanımın değeri olarak gelir

Tüketici kuramında gelir sabit bir sayıydı. Değişim ekonomisinde ise gelir, kişinin donanımının piyasa değeridir. x'in fiyatı pₓ, y'nin fiyatı p_y ise Ayşe'nin geliri 2pₓ + 8p_y'dir. Fiyatlar değiştikçe gelir de değişir: x pahalanırsa, x'e çok sahip olan Burak zenginleşir, y'ye çok sahip olan Ayşe ise görece yoksullaşır. Talep fonksiyonları, fiyatları hem doğrudan hem de gelir üzerinden etkiler.

Yalnızca göreli fiyatlar önemlidir

Talep fonksiyonları fiyatlarda sıfırıncı dereceden homojen olduğu için, bütün fiyatlar iki katına çıkarsa kimse davranışını değiştirmez: hem fiyatlar hem de donanımın değeri iki katına çıkmıştır. Bu yüzden yalnızca göreli fiyat, pₓ / p_y, önemlidir. Bütçe kısıtı dersinde tanıttığımız değer ölçüsü malı burada kullanırız: y'nin fiyatını 1'e eşitleyip x'in fiyatını p ile gösteririz. Genel denge problemi, tek bir bilinmeyene iner: p.

Edgeworth kutusu

İki kişinin iki mal üzerindeki dağılımları, Edgeworth kutusunda gösterilir. Kutunun genişliği toplam x miktarı olan 10, yüksekliği toplam y miktarı olan 10'dur. Ayşe'nin tüketimi sol alt köşeden, Burak'ınki sağ üst köşeden ölçülür. Kutudaki her nokta, malların tamamının ikisi arasında paylaşıldığı bir dağılımdır. Başlangıç donanımı da kutuda bir noktadır: Ayşe için (2, 8), Burak için (8, 2). Bir fiyat oranı, bu noktadan geçen bir bütçe doğrusu belirler; bu doğru iki kişi için de aynıdır, çünkü ikisi aynı fiyatlarla karşılaşır ve donanımları aynı noktadadır.

Çözümlü örnek — Talepler ve denge fiyatı

Ayşe x'i biraz daha çok sever: faydası U_A = x^0,6 × y^0,4. Burak y'yi biraz daha çok sever: U_B = x^0,4 × y^0,6. Talep fonksiyonu dersinden hatırlayacağımız gibi, bu tercihlerde harcama payları sabittir: Ayşe gelirinin yüzde 60'ını x'e, Burak yüzde 40'ını x'e ayırır.

Ayşe'nin geliri 2p + 8; x talebi 0,6 × (2p + 8) / p. Burak'ın geliri 8p + 2; x talebi 0,4 × (8p + 2) / p. x piyasasının dengesi için toplam talep 10'a eşit olmalıdır: [0,6 × (2p + 8) + 0,4 × (8p + 2)] / p = 10. Pay 1,2p + 4,8 + 3,2p + 0,8 = 4,4p + 5,6'dır. Denklem 4,4p + 5,6 = 10p, yani 5,6p = 5,6 ve p = 1 verir.

Denge dağılımı

p = 1'de Ayşe'nin geliri 2 + 8 = 10; x'e 6, y'ye 4 lira harcar ve (6, 4) tüketir. Burak'ın geliri 8 + 2 = 10; x'e 4, y'ye 6 lira harcar ve (4, 6) tüketir. Sağlama: x toplamı 6 + 4 = 10, y toplamı 4 + 6 = 10. Ayşe 4 birim y verip 4 birim x almış, Burak tersini yapmıştır. İki kişinin de faydası artmıştır: Ayşe'nin faydası başlangıçta 2^0,6 × 8^0,4 ≈ 1,52 × 2,30 ≈ 3,48 iken, dengede 6^0,6 × 4^0,4 ≈ 2,93 × 1,74 ≈ 5,10'dur.

Fazla talep

Denge dışındaki fiyatlarda ne olur? p = 2 olsun. Ayşe'nin geliri 2 × 2 + 8 = 12, x talebi 0,6 × 12 / 2 = 3,6. Burak'ın geliri 8 × 2 + 2 = 18, x talebi 0,4 × 18 / 2 = 3,6. Toplam x talebi 7,2'dir; donanım 10 olduğu için x'in fazla talebi −2,8'dir: x fazladır. y talebi ise Ayşe için 0,4 × 12 = 4,8, Burak için 0,6 × 18 = 10,8; toplam 15,6. y'nin fazla talebi 5,6'dır: y kıttır. x çok pahalı, y çok ucuzdur.

Walras yasasını sınamak

Aynı fiyatta fazla taleplerin değer toplamı: p × (−2,8) + 1 × 5,6 = −5,6 + 5,6 = 0. Walras yasası sağlanır. Bu tesadüf değildir: her kişi bütçesinin tamamını harcadığı için, bir malda fazla talep yaratan her lira, başka bir malda eşdeğer bir fazla arz yaratır. Bu yüzden iki mallı bu ekonomide yalnızca x piyasasının dengesini çözmek yetti; y piyasası kendiliğinden dengelendi. Yasanın pratik bir sonucu da vardır: bir ekonomide bir piyasanın fazla arz içinde olduğu, örneğin işsizliğin bulunduğu bir durumda, başka bir yerde, örneğin mal ya da para piyasasında, aynı değerde bir fazla talep bulunmalıdır. Dengesizlikler kaybolmaz, yalnızca yer değiştirir.

El yordamıyla dengeye

Walras, dengenin nasıl bulunacağını bir açık artırmacı üzerinden anlattı. Açık artırmacı bir fiyat ilan eder, herkes o fiyatta ne alıp satmak istediğini bildirir, ama henüz hiçbir alışveriş yapılmaz. Fazla talebi olan malın fiyatı yükseltilir, fazla arzı olanınki düşürülür. Örneğimizde p = 2'de x fazladır, açık artırmacı p'yi düşürür; p = 0,5'te ise x'in talebi Ayşe için 0,6 × 9 / 0,5 = 10,8, Burak için 0,4 × 6 / 0,5 = 4,8, toplam 15,6'dır ve x kıttır, p yükseltilir. Süreç p = 1'de durur.

Çözümlü örnek — Birine gelen mal, öbürüne yarar

Şimdi Burak'a dışarıdan 4 birim x hediye edildiğini, yani donanımının (12, 2) olduğunu düşünelim; Ayşe'nin donanımı değişmez. Ekonomide artık 14 birim x vardır. x piyasasının dengesi: [0,6 × (2p + 8) + 0,4 × (12p + 2)] / p = 14. Pay 1,2p + 4,8 + 4,8p + 0,8 = 6p + 5,6'dır; 6p + 5,6 = 14p eşitliğinden p = 0,7 bulunur. x bollaştığı için ucuzlamıştır.

Yeni dengede Ayşe'nin geliri 2 × 0,7 + 8 = 9,4'tür; x'e 5,64 lira harcayıp yaklaşık 8,06 birim x ve 3,76 birim y tüketir. Faydası 5,10'dan yaklaşık 5,94'e yükselir. Burak'ın geliri 12 × 0,7 + 2 = 10,4'tür; yaklaşık 5,94 birim x ve 6,24 birim y tüketir, faydası ise 5,10'dan yaklaşık 6,12'ye çıkar. Hediye yalnızca Burak'a verildiği hâlde Ayşe de kazanmıştır, çünkü x'in fiyatı düşmüş ve Ayşe'nin elindeki y'nin x cinsinden değeri artmıştır. Kenya'daki yardım almayan hanelerin kazançları, bu fiyat ve gelir kanallarının gerçek dünyadaki bir karşılığıdır; orada kanal ağırlıklı olarak artan ücretlerdi.

Dengenin varlığı, tekliği ve kararlılığı

Matematik kursunda gördüğümüz gibi, Arrow ve Debreu belirli koşullar altında bir rekabetçi dengenin var olduğunu kanıtladı. Ama varlık, tekliği ve kararlılığı garanti etmez. Bazı ekonomilerde birden fazla denge fiyatı olabilir. Herbert Scarf 1960'ta, el yordamı sürecinin dengeye hiç ulaşmadan sonsuza dek döndüğü basit ekonomi örnekleri kurdu. Sonraki çalışmalar, bireysel talepler ne kadar düzgün olursa olsun, toplam fazla talebin yalnızca süreklilik, sıfırıncı derece homojenlik ve Walras yasası gibi birkaç özelliği taşıması gerektiğini gösterdi. Tekil tüketicilerin rasyonelliği, toplam piyasanın düzgün davranmasını tek başına sağlamaz.

Üretimli genel denge

Gerçek ekonomilerde mallar üretilir. Üretimli genel dengede firmalar girdi fiyatlarını ve ürün fiyatlarını veri alarak kârlarını en yükseğe çıkarır, haneler emeklerini ve sermayelerini firmalara satar ve firmaların sahibi olarak kârlarını alır. Denge, mal piyasalarında, emek piyasasında ve sermaye piyasasında fazla talebin aynı anda sıfır olduğu fiyatlardır. Bir mal piyasasındaki şok, girdi talebini değiştirerek ücretleri ve faizleri, bunlar da öbür malların maliyetlerini ve hanelerin gelirlerini etkiler.

Çözümlü örnek — Yerel harcama zinciri

Kenya'daki çarpanın mantığını basit bir hesapla görelim. Bir köye 100 lira transfer yapılsın ve harcanan her liranın yüzde 60'ı köy içindeki işletmelere gitsin; işletmeler bu gelirin tamamını ücret ve kâr olarak köydeki hanelere dağıtsın, haneler de yine yüzde 60'ını köyde harcasın. İlk turda köyde 60 lira harcanır, ikinci turda 36, üçüncüde 21,6 ve böyle sürer. Transferin kendisiyle birlikte toplam yerel harcama 100 / (1 − 0,6) = 250 liraya ulaşır; çarpan 2,5'tir. Bu basit hesap, fiyatların değişmediğini ve işletmelerin artan talebi karşılayacak atıl kapasiteye sahip olduğunu varsayar. Kapasite dolu olsaydı, harcama artışı üretimi değil fiyatları yükseltir ve reel çarpan küçülürdü.

Bir vergi, iki piyasa

Genel denge düşüncesinin bir başka önemli uygulaması, verginin gerçek yükünün kime düştüğüdür. Ekonomide iki sektör olduğunu ve yalnızca birinde sermaye gelirine vergi konulduğunu düşünelim. Kısmi denge çözümlemesi, verginin o sektördeki sermaye sahiplerinin getirisini düşüreceğini söyler. Ama sermaye sektörler arasında hareket edebiliyorsa, vergilenen sektörden çıkıp vergilenmeyen sektöre kayar. Bu kayma, vergilenmeyen sektörde sermayenin getirisini de düşürür; sonunda iki sektörde de getiriler, vergiden önceki düzeyin altında eşitlenir. Verginin yükü, yalnızca vergilenen sektördeki değil, ekonomideki bütün sermaye sahiplerine yayılmıştır. Aynı zamanda iki sektörde emeğin ve ürünlerin fiyatları da değişebilir. Bir vergiyi yalnızca konulduğu piyasada izlemek, yükün nereye gittiğini yanlış gösterebilir.

Kısmi denge ne zaman yeter?

Genel denge çözümlemesi daha doğrudur, ama daha zordur. Kısmi denge, incelenen piyasa ekonominin küçük bir parçasıysa ve öbür piyasalarla bağlantıları zayıfsa iyi bir yaklaşımdır: bir kasabadaki kalem fiyatı ülke genelindeki ücretleri etkilemez. Ama incelenen şok büyükse, örneğin bir bölgenin üretiminin yüzde 15'ine denk bir transfer, ya da incelenen mal pek çok sektörün girdisiyse, örneğin enerji, dolaylı etkiler doğrudan etkiler kadar önemli olabilir ve genel denge çözümlemesi gerekir.

Genel denge modelleri uygulamada

İki kişili değişim ekonomisi, genel dengenin mantığını gösterir; uygulamada kullanılan modeller ise çok daha büyüktür. Matematik kursunda tanıdığımız girdi-çıktı tabloları, sektörlerin birbirinden ne kadar girdi aldığını gösterir ve hesaplanabilir genel denge modellerinin iskeletini oluşturur. Bu modellere hanelerin tercihleri, firmaların üretim fonksiyonları, vergiler ve dış ticaret eklenir; parametreler bir yılın ulusal hesaplarına uyacak biçimde ayarlanır. Sonra bir politika değişikliği, örneğin bir gümrük vergisi indirimi ya da bir enerji sübvansiyonunun kaldırılması, modele verilir ve bütün piyasaların yeni denge fiyatları ve miktarları hesaplanır. Bu modellerin gücü, dolaylı etkileri sistematik biçimde izleyebilmeleridir. Zayıflığı ise, sonuçların seçilen ikame esneklikleri gibi parametrelere duyarlı olması ve bu parametrelerin çoğu zaman doğrudan ölçülmek yerine varsayılmasıdır. Bu yüzden iyi bir uygulama, sonuçların parametreler değiştirildiğinde ne kadar değiştiğini de raporlar.

Modelin sınırları

Rekabetçi genel denge modeli, herkesin fiyatları veri aldığını, bütün malların piyasasının bulunduğunu ve alışverişin yalnızca denge fiyatlarında yapıldığını varsayar. Gerçekte fiyatlar yavaş ayarlanır, bazı piyasalar eksiktir ve alışveriş denge dışındaki fiyatlarda da gerçekleşir. Uygulamada kullanılan hesaplanabilir genel denge modelleri, bu sınırları kısmen gidermek için katılıklar ve piyasa aksaklıkları ekler; ama sonuçları, parametrelerin nasıl seçildiğine duyarlıdır. Kenya'daki gibi deneyler, modellerin tahminlerini doğrudan sınamanın değerli bir yoludur.

Uygulama

Özet kartı

1. Genel denge çözümlemesi bütün piyasaların birbirine bağlı olduğunu hesaba katar; değişim ekonomisinde gelir, başlangıç donanımının piyasa değeridir ve fiyatlar değiştikçe gelir de değişir.
2. Talepler fiyatlarda sıfırıncı dereceden homojen olduğu için yalnızca göreli fiyatlar önemlidir; bir mal değer ölçüsü seçilerek fiyatı 1'e eşitlenir ve Edgeworth kutusu, iki kişi arasındaki bütün dağılımları gösterir.
3. Rekabetçi dengede herkes fiyatları veri alarak en iyi seçimini yapar ve bütün fazla talepler sıfırdır; örnekte p = 1'de Ayşe (6, 4), Burak (4, 6) tüketti ve ikisinin de faydası arttı.
4. Walras yasası, fazla taleplerin değer toplamının her fiyatta sıfır olduğunu söyler; bu yüzden n piyasadan n − 1'i dengedeyse sonuncusu da dengededir; denge var olsa bile tek ve kararlı olmayabilir.
5. Kenya'daki deneyde nakit transferler yardım almayan haneleri ve yerel işletmeleri de kazançlı çıkardı, çarpan yaklaşık 2,5, fiyat artışı yüzde 0,1 oldu; Meksika'daki kanıt ise dış dünyaya kapalı köylerde fiyat etkilerinin çok daha büyük olabileceğini gösterir.

Kavram sözlüğü

Kendini sına

1. (Çıktı 1) Değişim ekonomisinde bir kişinin geliri neden sabit değildir? Başlangıç donanımı ile gelir arasındaki ilişkiyi açıkla.
2. (Çıktı 2) Walras yasası nedir ve neden n piyasalı bir ekonomide yalnızca n − 1 piyasanın dengesini çözmek yeterlidir?
3. (Çıktı 3) Ayşe'nin donanımı (4, 6), Burak'ınki (6, 4) olsun; ikisinin de faydası U = x^0,5 × y^0,5 olsun. y'nin fiyatı 1 iken denge fiyatını ve dağılımı bul.
4. (Çıktı 3) Dersteki örnekte, Ayşe (2, 8), Burak (8, 2), U_A = x^0,6 × y^0,4 ve U_B = x^0,4 × y^0,6 iken, p = 0,5'te y'nin fazla talebini hesapla ve Walras yasasını sına.
5. (Çıktı 3) Bir köye yapılan 200 liralık transferin her turda yüzde 50'si köy içinde harcanıyorsa, fiyatlar değişmezse toplam yerel harcama ne kadar artar? Hesabın arkasındaki varsayımları sırala.
6. (Çıktı 4) Bir arkadaşın «Kenya deneyi, nakit yardımların hiçbir yerde enflasyon yaratmayacağını kanıtlıyor» diyor. Bu yorumu dersteki iki kaynakla değerlendir.

Cevaplar

1. Değişim ekonomisinde kişinin geliri, sahip olduğu malların piyasa değeridir: donanımdaki her malın miktarı fiyatıyla çarpılıp toplanır. Fiyatlar değiştiğinde donanımın değeri de değişir. Bir malın fiyatı yükselirse, o maldan çok bulunduran kişi zenginleşir, az bulunduran kişi görece yoksullaşır. Bu yüzden fiyat değişimleri talepleri hem göreli fiyatlar hem de gelir üzerinden etkiler.
2. Walras yasası, her fiyat düzeyinde bütün piyasalardaki fazla taleplerin fiyatlarla ağırlıklandırılmış toplamının sıfır olmasıdır. Her tüketici bütçesini tükettiği için, bir malda fazla talep yaratan harcama, başka bir malda eşit değerde fazla arz yaratır. n − 1 piyasada fazla talep sıfırsa, toplamın sıfır olması için sonuncu piyasadaki fazla talebin de sıfır olması gerekir.
3. Ayşe'nin geliri 4p + 6, x talebi 0,5 × (4p + 6) / p; Burak'ın geliri 6p + 4, x talebi 0,5 × (6p + 4) / p. Toplam x talebi (5p + 5) / p = 10, yani p = 1. İkisinin de geliri 10'dur ve her biri (5, 5) tüketir. Ayşe 1 birim y verip 1 birim x alır.
4. p = 0,5'te Ayşe'nin geliri 2 × 0,5 + 8 = 9, y talebi 0,4 × 9 = 3,6; Burak'ın geliri 8 × 0,5 + 2 = 6, y talebi 0,6 × 6 = 3,6. Toplam y talebi 7,2, fazla talep 7,2 − 10 = −2,8. x'in fazla talebi dersteki gibi 15,6 − 10 = 5,6'dır. Değer toplamı 0,5 × 5,6 + 1 × (−2,8) = 2,8 − 2,8 = 0; Walras yasası sağlanır.
5. Toplam yerel harcama 200 / (1 − 0,5) = 400 liraya ulaşır; çarpan 2'dir. Hesap, fiyatların değişmediğini, işletmelerin artan talebi karşılayacak atıl kapasiteye sahip olduğunu ve köy içinde harcanan payın her turda aynı kaldığını varsayar.
6. Yorum aşırıdır. Kenya deneyi, bölgesel ekonomiyle iyi bütünleşmiş ve işletmelerinde atıl kapasite bulunan bir bölgede büyük transferlerin fiyatları neredeyse hiç artırmadığını gösterir. Ama Cunha ve arkadaşlarının Meksika çalışması, dış dünyayla bağlantısı zayıf ve rekabetin az olduğu köylerde transferlerin fiyat etkilerinin çok daha büyük olabileceğini gösterir. Sonuç, piyasaların bütünleşmesine, rekabete ve kapasiteye bağlıdır; tek bir deneyden her yer için geçerli bir kural çıkarılamaz.

İleri okuma

• Dennis Egger, Johannes Haushofer, Edward Miguel, Paul Niehaus ve Michael Walker (2022). «General Equilibrium Effects of Cash Transfers: Experimental Evidence from Kenya». Econometrica 90(6). Nakit transferlerin yerel ekonomi üzerindeki genel denge etkilerinin deneysel ölçümü.
• Jesse M. Cunha, Giacomo De Giorgi ve Seema Jayachandran (2019). Review of Economic Studies 86(1), s. 240–281. Meksika'da transfer türünün köy fiyatlarına etkisini ölçen çalışma.
• Herbert Scarf (1960). «Some Examples of Global Instability of the Competitive Equilibrium». International Economic Review 1(3). El yordamı sürecinin dengeye ulaşamayabileceğini gösteren klasik örnekler.

Sonraki derse köprü

Bu derste rekabetçi dengenin nasıl bulunduğunu gördük ve örneğimizde iki kişinin de değişimden kazançlı çıktığını hesapladık. Ama bu denge, iyi bir dağılım mıdır? Başka bir dağılım, birinin durumunu kötüleştirmeden öbürünün durumunu iyileştirebilir mi? Sıradaki ders, refah teoremlerini ele alıyor: rekabetçi piyasaların hangi koşullarda kimsenin durumunu kötüleştirmeden iyileştirme imkânı bırakmayan bir sonuç verdiği ve toplumun istediği herhangi bir etkin dağılıma piyasalar aracılığıyla ulaşılıp ulaşılamayacağı sorularını.