14.1Bir çalışma nasıl okunur?
- Katılımcılarda klinisyen tanılı PTSD var mı, yoksa yalnızca travma öyküsü mü?
- Örneklem kaç kişi ve kimlerden oluşuyor?
- Rastgele atama var mı?
- Karşılaştırma bekleme listesi mi, aktif ve inandırıcı bir tedavi mi?
- Sonucu özbildirim mi, kör klinisyen mi değerlendirdi?
- Tedaviyi geliştiren kişi çalışmayı da yürüttü mü?
- Kayıp katılımcılar ve zararlar raporlandı mı?
- Takip süresi ne kadar?
- Protokol önceden kaydedildi mi?
- Sonuç istatistiksel olarak anlamlı olsa da günlük yaşamda anlamlı mı?
14.2Büyük etki neden her zaman güçlü kanıt değildir?
Bekleme listesi, ilgi ve beklenti etkisini kontrol etmez. Küçük örneklem etkiyi büyütebilir. Birçok sonuçtan yalnızca olumlu olanın seçilmesi yanıltabilir. Heterojenlik yüksekse “ortalama etki” her programa uygulanamaz. Bu nedenle tek RCT veya büyük bir sayı, kılavuz düzeyinde güvence anlamına gelmez.
14.3Mekanizma ile sonuç arasındaki fark
Bir uygulama işe yarıyor görünse bile önerilen mekanizma yanlış olabilir. Örneğin yavaş hareket yararlıysa bunun nedeni “vagusun ventral kolunu açmak” değil; davranışsal aktivasyon, sosyal destek, dikkat eğitimi, beklenti veya genel egzersiz etkisi olabilir. Mekanizma iddiası ayrıca test edilmelidir.