Vücudun En Büyük Organı: Deri

Açılış

Geniş bir yanıkla hastaneye getirilen bir hastada hekimlerin ilk kaygısı çoğu zaman yaranın kendisi değil, yaranın yol açtığı kayıplardır. Derisinin büyük bir bölümünü yitiren bir insan saatler içinde vücudundan büyük miktarda sıvı kaybeder, vücut ısısını korumakta zorlanır ve dışarıdaki mikroplara karşı savunmasız kalır. Yanık tedavisinin önemli bir bölümü, derinin yokluğunda onun yaptığı işleri dışarıdan yapmaya çalışmaktır: damardan sıvı verilir, hasta sıcak tutulur, yara mikroplara karşı örtülür. Deri, varlığında fark edilmeyen ama yokluğunda hayatı tehdit eden bir organdır. Bu kurs deriyi, onun eklerini ve hemen altındaki bağ dokusu katmanlarını ele alıyor.

Deri neden bir örtü değil de bir organ sayılır? "En büyük organ" sözü neye göre söylenir? Ve tek bir yüzey birbirine zıt görünen işleri nasıl aynı anda yapar?

Bu derste ne olacak

Önce derinin neden bir organ sayıldığını ve hangi yapıları kapsadığını göreceğiz. Sonra derinin büyüklüğünü, hangi ölçüte göre en büyük organ olduğunu ele alacağız. Ardından derinin başlıca işlerini, engel olmaktan duyuya, ısı düzenlemesinden D vitamini yapımına kadar sıralayacağız. Son olarak bu işlerin neden tek bir tabakada toplanamadığını ve derinin neden katmanlı bir yapıya sahip olduğunu açıklayacağız.

Sıfır noktası

Mekanizma

Neden bir organ

Bir organ, birden çok doku türünün bir araya gelerek belirli işleri birlikte yaptığı yapıdır. Deri bu tanıma tam olarak uyar. En dışta çok katlı yassı bir örtü dokusu, epidermis, bulunur. Onun altında damarlar, sinirler ve lif taşıyan bir bağ dokusu katmanı, dermis, uzanır. Bu iki katmanın içinde kıl kökleri, ter bezleri, glandulae sudoriferae, ve yağ bezleri, glandulae sebaceae, yer alır.

Derinin hemen altındaki tela subcutanea çoğu kaynakta derinin bir parçası sayılmaz, ama deriyle birlikte çalışır. Yağ dokusu ısı yalıtımı sağlar, darbeleri yastıklar ve deriyi alttaki yapılar üzerinde kayabilir biçimde tutar. Deri ile kıllar, tırnaklar ve bezler birlikte integumentum commune adıyla anılır. Bu kurs bu yapıları, derinin damar ve sinirlerini ve altındaki fasyaları sırayla ele alacak.

"En büyük" neye göre

Derinin vücudun en büyük organı olduğu sık söylenir. Bu söz iki ölçütle desteklenir. Yetişkin bir insanda derinin yüzey alanı yaklaşık bir buçuk ile iki metrekare arasındadır ve deri, vücut ağırlığının yaklaşık yüzde on beşi ile yirmisini oluşturur. Bu değerler kişinin boyuna, kilosuna ve ölçüm yöntemine göre değişir.

Hangi ölçütün kullanıldığı önemlidir. Karaciğer tek başına en ağır iç organdır; deri ise yüzeye yayılmış ince bir organ olduğu için hem alanı hem toplam ağırlığı bakımından ondan büyüktür. İnce ama çok geniş olması, derinin işlerini açıklayan ilk özelliktir: vücudun dış dünyayla temas eden yüzeyinin neredeyse tamamı deridir.

Derinin işleri

Derinin ilk işi bir engel olmaktır. Epidermisin en dış katmanındaki ölü, yassı hücreler ve aralarındaki yağlı maddeler suyun dışarı sızmasını büyük ölçüde önler ve mikropların, kimyasal maddelerin içeri girmesini sınırlar. Bu engel olmasaydı vücut, transepidermal su kaybıyla çok hızlı biçimde kuruyacaktı. Epidermisteki pigment hücrelerinin ürettiği melanin güneşin morötesi ışınlarını soğurarak alttaki hücreleri korur; derideki bağışıklık hücreleri de içeri giren mikropları yakalayıp bağışıklık sistemine tanıtır.

Deri aynı zamanda geniş bir duyu yüzeyidir. İçindeki sinir uçları ve kapsüllü algılayıcılar dokunmayı, basıncı, titreşimi, sıcaklığı ve ağrıyı algılar. Isı düzenlemesinde de deri başroldedir. Dermisteki damarlar genişleyip daralarak yüzeye gelen kan miktarını ve dolayısıyla verilen ısıyı ayarlar; ter bezleri terin buharlaşmasıyla vücudu serinletir.

Derinin bir işi daha vardır. Epidermis hücrelerindeki bir kolesterol türevi, güneşin belirli dalga boyundaki morötesi ışınlarının etkisiyle D vitamininin öncülüne dönüşür. Bu öncül karaciğerde ve böbrekte etkin biçime çevrilir. Böylece deri, aynı morötesi ışından hem korunmaya hem de yararlanmaya çalışan bir organdır.

Neden katmanlı

Bu işlerin bazıları birbirine zıt gereksinimler taşır. Engel olmak dayanıklı ve suyu geçirmeyen bir yüzey ister; hareket eden bir beden ise esnek bir örtüye ihtiyaç duyar. Isı düzenlemek ve dokuları beslemek için bol damar gerekir; ama en dış yüzeyde damar olsaydı her küçük sıyrık kanamaya yol açardı. Duyu için sinir uçlarının yüzeye yakın olması gerekir; koruma için ise yüzeyin belirli bir kalınlığı olmalıdır.

Deri bu gereksinimleri ayrı katmanlara dağıtarak karşılar. Dıştaki epidermis damarsızdır, sürekli yenilenir ve engel görevini üstlenir; beslenmesini alttaki dermisin damarlarından yayılma yoluyla alır. Dermis damarları, sinirleri ve esnekliği sağlayan lifleri taşır. En altta tela subcutanea yastıklama ve yalıtım sağlar. Katmanlı yapı, çelişen işlerin aynı yüzeyde bir arada yapılmasının yoludur.

Seçici bir sınır

Deri tam geçirimsiz değildir ve olmamalıdır. Ter yüzeye çıkmalı, ısı dışarı verilebilmeli, yağ bezlerinin salgısı yüzeye ulaşmalıdır. Ders 04-44'te plasentanın anne ile bebek arasında her şeyi değil, belirli maddeleri geçiren bir sınır olduğunu gördük. Deri de benzer biçimde çalışır: bazı maddeleri geçirir, bazılarını tutar. Derinin bu seçiciliği, bazı ilaçların deriye yapıştırılan bantlarla vücuda verilebilmesinin de temelidir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Deri, cutis, epidermis ve dermisten oluşan ve birçok doku türünü taşıyan bir organdır.
• Deri kıllar, tırnaklar ve bezlerle birlikte integumentum commune'yi oluşturur; altındaki tela subcutanea deriyle birlikte çalışır.
• Yetişkinde deri yaklaşık bir buçuk–iki metrekarelik bir yüzeyi kaplar ve vücut ağırlığının yaklaşık yüzde on beş–yirmisini oluşturur.
• Deri su kaybına, mikroplara, kimyasallara ve morötesi ışınlara karşı bir engeldir.
• Deri dokunma, basınç, sıcaklık ve ağrıyı algılar; damarları ve ter bezleriyle vücut ısısını düzenler.
• Epidermis morötesi ışının etkisiyle D vitamini öncülünü üretir.
• Çelişen işler ayrı katmanlara dağıtılır: damarsız epidermis engeli, damarlı dermis beslenmeyi, duyuyu ve esnekliği üstlenir.

Bu derste derinin neden katmanlı olduğunu gördük. Bir sonraki derste bu katmanları adlarıyla tanıyacağız: damarsız epidermisin neden ince kalmak zorunda olduğunu, epidermis ile dermis arasındaki sınırın neden düz olmadığını ve derinin altındaki yağlı katmanın derinin bir parçası sayılıp sayılmadığını göreceğiz. Epidermis, Dermis ve Hipodermis.