Epidermis, Dermis ve Hipodermis

Açılış

Yeni ayakkabıyla uzun bir yürüyüşten sonra topuğun arkasında bir kabarcık çıkar. Kabarcığın tavanı ince, yarı saydam bir zardır; içi berrak bir sıvıyla doludur ve genellikle kanamaz. Kabarcık patladığında altındaki pembe, nemli yüzey dokunulduğunda acır. Bu küçük yara derinin katmanlarını tek tek gösterir. Sürtünme, en dıştaki katmanın içinde bir yarık açmış, alttaki damarlı katmandan sızan sıvı bu yarığı doldurmuştur. Kanamanın olmaması, yarığın damarsız bir katmanda kaldığını; acının, sinir uçlarının hemen altta başladığını söyler.

Derinin katmanları nelerdir ve her biri hangi işi üstlenir? Damarsız bir katman nasıl beslenir? Ve iki katman arasındaki sınır neden düz değildir?

Bu derste ne olacak

Önce derinin iki katmanını, epidermisi ve dermisi, ve deri altı dokusunu tanıyacağız. Sonra damarsız epidermisin nasıl beslendiğini ve bunun kalınlığına koyduğu sınırı ele alacağız. Ardından epidermis ile dermisin birbirine nasıl kenetlendiğini, aradaki dalgalı sınırı açıklayacağız. Son olarak bu kenetlenme bozulduğunda ortaya çıkan su toplamalarını ve deri altı dokusunun deriyle ilişkisini inceleyeceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Epidermis: damarsız yüz

Ders 05-01'de derinin çelişen işleri ayrı katmanlara dağıttığını gördük. Deri, cutis, bu işleri iki katmanda toplar. Dıştaki epidermis çok katlı yassı bir örtü dokusudur. En altta, stratum basale'de, bölünen hücreler yukarı doğru itilir; ilerledikçe keratin denen sert bir protein biriktirir, yassılaşır ve sonunda ölür. En dışta bu ölü, yassı hücrelerden oluşan stratum corneum bulunur. Bu katman sürekli dökülür ve alttan gelen hücrelerle yenilenir.

Epidermiste hiç kan damarı yoktur. Canlı hücreler oksijeni ve besini alttaki dermisin damarlarından, hücreler arasındaki sıvı içinde yayılma yoluyla alır. Yayılma kısa mesafelerde etkilidir; bu yüzden epidermisin canlı bölümü ince kalır. Epidermisin kalınlığı vücudun çoğu yerinde milimetrenin onda biri dolayındadır; avuç içi ve ayak tabanında ise bunun birkaç katına çıkar. Bu fazlalığın büyük bölümü beslenmeye ihtiyaç duymayan ölü boynuz katmanıdır.

Dermis: işin yapıldığı yer

Epidermisin altındaki dermis derinin asıl gövdesidir. İçinde kan ve lenf damarları, sinirler, duyu algılayıcıları, kıl kökleri ve bezler bulunur. Dermisin dayanıklılığı ve esnekliği, içindeki kolajen ve elastik liflerden gelir. Dermisin kalınlığı bölgeden bölgeye belirgin biçimde değişir; sırtta göz kapağındakinin kat kat üstündedir.

Dermis iki bölümden oluşur. Epidermisin hemen altındaki ince bölüm gevşek bağ dokusundan yapılmıştır ve epidermisi besleyen kılcal damarları taşır. Onun altındaki kalın bölüm ise sık ve düzensiz örülmüş kolajen demetlerinden oluşur ve derinin çekmeye karşı direncini sağlar. Bu iki bölüm kursun sonraki derslerinde ayrı ayrı ele alınacak.

Dalgalı sınır

Epidermis ile dermis arasındaki sınır düz değildir. Dermisin parmak biçimli çıkıntıları, papillae dermis, epidermisin içine doğru uzanır; epidermis de aralarına sırtlar hâlinde iner. Bu karşılıklı girinti ve çıkıntılar iki katman arasındaki temas yüzeyini büyütür. Temas yüzeyi büyüdükçe, dermisin damarlarından epidermise yayılan besin miktarı da artar.

Dalgalı sınırın ikinci işi mekaniktir. Düz bir sınır yandan gelen bir kuvvetle kolayca kayar; birbirine geçmiş çıkıntılar ise iki katmanı kenetler. İki katmanı birbirine bağlayan asıl yapı membrana basalis'tir. Epidermisin en alt hücreleri bu tabakaya özel bağlantı noktalarıyla tutunur; tabaka da dermisteki liflere bağlanan ince ipliklerle alttaki bağ dokusuna demirlenir.

Deri altı dokusu

Dermisin altında deri altı dokusu, tela subcutanea, bulunur. Yağ hücreleri ve gevşek bağ dokusundan oluşur; deriyi alttaki kas zarına bağlar ama kaymasına da izin verir. Bu katman çoğu anatomi kaynağında derinin bir parçası sayılmaz, ama dermisle keskin bir sınırla ayrılmaz. Dermisin alt bölümü yavaş yavaş deri altı dokusuna geçer ve derinin büyük damarları ile sinirleri bu katmanda ilerler.

Deri altı dokusunun kalınlığı bölgeye ve kişiye göre büyük farklar gösterir. Göz kapağında neredeyse hiç yağ yoktur; karın duvarında ve kalçada ise birkaç santimetreye ulaşabilir. Isı yalıtımı, enerji deposu ve darbe yastığı olarak çalışır.

Klinik bağ: su toplaması

Sürtünme kabarcığında yarık epidermisin içinde, yüzeydeki katmanların hemen altında açılır. Alttaki canlı hücreler ve dermis sağlam kaldığı için kabarcık iz bırakmadan iyileşir. Kabarcığın tavanını erken koparmamak, alttaki yüzeyi mikroplara karşı korur.

Epidermolizis bülloza adıyla anılan kalıtsal hastalıklarda, epidermis hücrelerini birbirine ya da epidermisi membrana basalis ve dermise bağlayan proteinlerden biri bozuktur. Bu çocuklarda hafif bir sürtünme bile geniş su toplamalarına ve yaralara yol açar. Hastalığın türü, bozuk proteinin hangi düzeyde, epidermiste mi, bazal membranda mı yoksa onun altındaki bağlantılarda mı bulunduğuna göre belirlenir. Yarık derinleştikçe iyileşmenin zorlaşması ve yaranın iz bırakması, katmanların derinliğinin klinikteki anlamını gösterir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Deri, cutis, dışta epidermis ve altta dermisten oluşur; altındaki tela subcutanea deriye eşlik eder.
• Epidermis çok katlı ve damarsızdır; stratum basale'de bölünen hücreler yukarı çıkarak stratum corneum'u oluşturur.
• Epidermisin canlı hücreleri dermisten yayılma yoluyla beslenir; bu yüzden canlı bölümü ince kalır.
• Dermis damarları, sinirleri, bezleri ve kolajen ile elastik lifleri taşır.
• Papillae dermis ve epidermis sırtları temas yüzeyini büyütür ve iki katmanı kenetler; membrana basalis katmanları birbirine bağlar.
• Sürtünme kabarcığı epidermis içindeki bir yarıktır ve iz bırakmadan iyileşir.
• Epidermolizis büllozada bağlantı proteinleri bozuktur ve hafif sürtünme bile su toplamasına yol açar.

Bu derste derinin katmanlarını vücudun çoğu yerinde olduğu gibi tanıdık. Oysa avuç içi ve ayak tabanındaki deri, vücudun geri kalanından belirgin biçimde farklıdır. Bir sonraki derste "kalın deri" ile "ince deri" adlarının toplam kalınlığı değil yalnızca epidermisin kalınlığını anlattığını ve kalın derinin neden kılsız ama ter bezi bakımından zengin olduğunu göreceğiz. Kalın ve İnce Deri.