Kalın ve İnce Deri

Açılış

Yıllardır kazma kürek kullanan bir bahçıvanın avucunda, sapın her gün sürtündüğü yerlerde sarımsı, sert ve duyarsız deri yamaları oluşur. Aynı kişinin elinin sırtındaki deri ise ince, esnek ve kıllıdır; sırtının derisi ise kalın ve sağlamdır. Yine de anatomide hem el sırtının hem sırtın derisi "ince deri", yalnızca avuç derisi "kalın deri" diye adlandırılır. Bu çelişki gibi görünen durum, adın neyi ölçtüğünü sorunca çözülür. Kalın ve ince deri ayrımı derinin toplam kalınlığına değil, yalnızca en dıştaki epidermisin kalınlığına ve yapısına dayanır.

Kalın deri ile ince deri neye göre ayrılır? Kalın deri vücudun hangi bölgelerinde bulunur ve orada neden kıl yoktur? Ve tekrarlanan sürtünme derinin hangi katmanını kalınlaştırır?

Bu derste ne olacak

Önce kalın ve ince deri adlarının neyi ölçtüğünü, epidermisin kalınlığını ve katman sayısını göreceğiz. Sonra kalın derinin nerede bulunduğunu ve alttaki dokulara nasıl sıkıca bağlandığını ele alacağız. Ardından iki deri türünün taşıdığı ekleri, kıl, yağ bezi ve ter bezini karşılaştıracağız. Son olarak tekrarlanan sürtünme ve basıncın epidermiste yarattığı kalınlaşmaları, nasırları, inceleyeceğiz.

Sıfır noktası

Mekanizma

Ad neyi ölçer

Ders 05-02'de epidermisin damarsız olduğunu ve en dışta ölü hücrelerden oluşan boynuz katmanını taşıdığını gördük. Kalın ve ince deri ayrımı bu epidermise dayanır. Kalın deride epidermis yaklaşık 0,4 ile 0,6 milimetre, ince deride ise yaklaşık 0,075 ile 0,15 milimetre kalınlıktadır. Farkın büyük bölümü, en dıştaki stratum corneum'un kalın deride çok daha kalın olmasından gelir.

Kalın derinin epidermisi beş katmandan oluşur: stratum basale, stratum spinosum, stratum granulosum, stratum lucidum ve stratum corneum. İnce deride stratum lucidum belirgin değildir ve öteki katmanlar da daha incedir. Toplam deri kalınlığı ise büyük ölçüde dermise bağlıdır. Sırt derisinin dermisi çok kalın olduğu için sırt derisi toplamda avuç derisinden kalın olabilir; yine de epidermisi ince olduğu için ince deri sayılır.

Kalın deri nerede

Kalın deri avuç içinde, parmakların avuç yüzünde, ayak tabanında ve ayak parmaklarının taban yüzünde bulunur. Bu yüzeyler kavrama ve yürüme sırasında en çok basınç ve sürtünme gören yüzeylerdir. Bu bölgelerde deri, alttaki sert bağ dokusu tabakalarına, avuçta aponeurosis palmaris'e ve tabanda aponeurosis plantaris'e, dikey bağ dokusu şeritleriyle sıkıca bağlanır.

Bu sıkı bağlantı, avuç derisinin bir nesne kavranırken kaymamasını sağlar. El sırtındaki deri kolayca tutulup kaldırılabilirken avuç derisi alttaki dokulardan neredeyse ayrılamaz. Aynı bağlantı şeritleri avuçtaki ve tabandaki yağ dokusunu küçük bölmelere ayırır; bu bölmeler yük altında yayılmayan, yastık gibi çalışan birimler oluşturur.

Ekler: kıl, yağ bezi, ter bezi

Kalın deride kıl ve yağ bezi bulunmaz. Kılsız bu deri, kıllı deriden bir başka özelliğiyle de ayrılır: yüzeyi Ders 05-04'te göreceğimiz sürtünme sırtlarıyla kaplıdır. Parmak uçlarının kılsız derisinde dokunmaya duyarlı algılayıcılar da çok yoğundur. Bu yüzden ince ayrıntıları ayırt etmekte en duyarlı yüzeyler parmak uçlarıdır.

Kalın deride ter bezleri ise çok yoğundur; avuç içi ve ayak tabanı vücudun ter bezinin en yoğun olduğu bölgeleri arasındadır. Bu bezlerin açıklıkları sürtünme sırtlarının tepesinde dizilir. Avuç ve taban terlemesi ısıdan çok heyecan ve gerginlikle artar; bu terlemenin yüzeyi hafifçe nemlendirerek kavramaya yardım ettiği düşünülür. İnce deri ise kıl kökleri ve bunlara bağlı yağ bezleri taşır; ter bezleri de bulunur ama bölgeden bölgeye yoğunluğu değişir.

Klinik bağ: nasırlar

Epidermis tekrarlanan sürtünme ve basınca boynuz katmanını kalınlaştırarak yanıt verir. Kürek, ip ya da bir müzik aletinin telleriyle çalışanların avuçlarında ve parmak uçlarında görülen geniş, düz kalınlaşmalara nasır denir. Bu kalınlaşma koruyucudur ve yük ortadan kalkınca zamanla incelir.

Ayakta, özellikle dar ayakkabının kemik çıkıntılarına bastırdığı yerlerde, boynuz katmanı daha küçük bir alanda koni biçiminde kalınlaşabilir. Ucu içe doğru bakan bu sert çekirdek alttaki dokulara bastırır ve yürürken ağrıya yol açar. Şeker hastalığına bağlı sinir hasarı olan kişilerde ayak tabanındaki kalınlaşmalar ağrı yapmadığı için fark edilmeyebilir; altında basınçla doku hasarı ve yara gelişebilir. Bu yüzden bu hastaların ayakları düzenli olarak nasır ve kalınlaşma bakımından muayene edilir.

Kendin dene

Toparlayalım

• Kalın ve ince deri, toplam kalınlığa değil epidermisin kalınlığına ve katmanlarına göre ayrılır.
• Kalın derinin epidermisi beş katmanlıdır ve stratum lucidum taşır; farkın çoğu kalın stratum corneum'dan gelir.
• Sırt derisi toplamda kalın olabilir ama epidermisi ince olduğu için ince deridir.
• Kalın deri avuç içi ve ayak tabanındadır; aponeurosis palmaris ve aponeurosis plantaris'e sıkıca bağlanır.
• Kalın deride kıl ve yağ bezi yoktur; ter bezleri ise çok yoğundur.
• Tekrarlanan sürtünme boynuz katmanını kalınlaştırır ve nasır oluşturur.
• Şeker hastalığına bağlı sinir hasarında ayak nasırları fark edilmeden yaraya dönüşebilir.

Bu derste kalın derinin yüzeyindeki ince çizgilere yalnızca değindik. Bir sonraki derste bu çizgilere döneceğiz: parmak izini oluşturan sürtünme sırtlarının epidermis ile dermis arasındaki dalgalı sınırın dışarıya yansıması olduğunu, bu sırtların avuçtaki kıvrım çizgilerinden nasıl ayrıldığını ve parmak izinin neden kişiye özgü ve kalıcı olduğunu göreceğiz. Deri Çizgileri ve Yüzey İşaretleri.