Yüz ve kafatası ölçümü on dokuzuncu ve yirminci yüzyılda ırk tasnifinin, sömürge yönetiminin, antisemitizmin ve öjeniğin aracı oldu; Türkiye de 1930'larda ulus kimliğini antropometriyle destekleme girişimine tanık oldu. Bu modül bu kullanımları adıyla ve kaynağıyla anlatır: kimin ölçüldüğünü, kimin ölçtüğünü, ölçümün hangi kararı meşrulaştırdığını sorar ve tarihçilerin bu mirası nasıl incelediğini gösterir; mirası bugün nasıl öğretmenin ve hatırlamanın sorularıyla kapanır.
Gelenek merceği. Bir yüz okuma geleneğinin kendi kaynağında ne söylediği. Aktarılır, doğrulanmaz; her derste yanına bugün ne bilindiği konur.
Bu modülün sonunda
- Kraniometri ve yüz ölçümünün ırk tasnifinde kullanılışını kaynaklarıyla adlandırır.
- Bir ölçüm çalışmasında ölçen, ölçülen ve meşrulaştırılan karar arasındaki ilişkiyi çözümler.
- Türkiye'deki 1930'lar antropometri çalışmalarını dönemin siyasal ve bilimsel bağlamına yerleştirir.
- Karanlık mirası öğretmenin ve sergilemenin etik sorularını tartışır.
Dersler
- M20-D01Kraniometri ve ırk tasnifiProgramda
Samuel Morton'un kafatası hacmi ölçümlerini, Stephen Jay Gould'un bu ölçümlerin önyargıyla çarpıtıldığını savunan eleştirisini ve onu izleyen yeniden ölçüm tartışmasını aktarır ve tartışma ne yönde sonuçlanırsa sonuçlansın kafatası hacminden zekâ sıralaması çıkarmanın neden temelsiz olduğunu açıklar.
- M20-D02Sömürgecilik ve yüz ölçümüProgramda
Sömürge yönetimlerinin yüz ve beden ölçümünü nüfusu sınıflandırmak, yönetmek ve bazı toplulukları suçlu ya da geri ilan etmek için kullandığı örnekleri tanır ve ölçülen insanların rızası ile sesinin bu kayıtlarda neden yok olduğunu tartışır.
- M20-D03Nazi ırk biliminde yüzProgramda
Nazi ırk biliminin yüz ve kafatası ölçümünü kimlik belgeleri, soy incelemeleri ve zulüm kararlarında nasıl kullandığını tarihsel kayıtlardan aktarır ve ölçümün bilimsel görünüşünün bu kararları meşrulaştırmadaki rolünü adlandırır.
- M20-D04Antisemitik karikatür ve yüz kalıbıProgramda
Antisemitik propagandada Yahudileri belirli bir yüz kalıbına indirgeyen karikatür geleneğini tanır ve bu kalıbın fizyonomi dilinden nasıl beslendiğini, bir topluluğu tek bir yüze indirgeyen antik halk tipi yöntemiyle karşılaştırarak gösterir.
- M20-D05Türkiye'de 1930'ların antropometri çalışmalarıProgramda
Afet İnan'ın 1937'de yürüttüğü ölçümleri Türk Tarih Tezi ve dönemin Avrupa antropolojisiyle kurduğu ilişki içinde aktarır ve bu çalışmaları bugünkü tarihçilerin hangi sorularla incelediğini, insan çeşitliliğini kesin ırk sınıflarına ayırmanın bugünkü genetik bilgisiyle neden desteklenmediğini de katarak değerlendirir.
- M20-D06Öjenik ve iyi yüz fikriProgramda
Galton'un adını koyduğu öjenik hareketinin istenen ve istenmeyen insan tiplerini görünüşle ilişkilendirmesini aktarır ve bu fikrin zorla kısırlaştırma gibi uygulamalara nasıl dayanak yapıldığını tarihsel kayıtlardan adlandırır.
- M20-D07Salpêtrière fotoğrafları ve kadın yüzüProgramda
Charcot'nun Salpêtrière'deki histeri tanılı kadınları fotoğraflatarak hastalığın yüz ve beden görüntüsünü kurduğu çalışmaları tanır ve tarihçilerin bu fotoğrafların sahneleme, rıza ve cinsiyet bakışı açısından nasıl okunduğunu gösteren eleştirisini aktarır.
- M20-D08Bu mirasla ne yapmalıProgramda
Müzelerdeki kafatası koleksiyonları, ders kitaplarındaki ırk şemaları ve arşivdeki ölçüm fotoğrafları gibi mirasın bugünkü izlerini örneklerle tanır ve bu malzemeyi öğretmenin, sergilemenin ve iade etmenin etik ölçütlerini tartışır.