Terimi kaynağında okumak: bu kurs neyi hedefler, neyi hedeflemez?

Açılış sahnesi

Bir öğretmen ders sonunda tahtaya dinlenme pozunun adını yazıyor: «Savasana». Bir öğrenci, üniversitede bir dönem Sanskritçe almış biri, yanına geliyor: «Bu ş ile mi s ile mi? İlk a uzun mu kısa mı?» Öğretmen bilmiyor. Eğitiminde adı hep böyle duymuştu.

Aynı hafta bir başka öğrenci «haṭha» sözcüğünün «güneş ve ay» demek olduğunu söylüyor; bir yoga uygulamasında okumuş. Bir üçüncüsü bir sūtranın Türkçe çevirisini getiriyor ve bir sözcüğün neden iki farklı kitapta iki farklı biçimde çevrildiğini soruyor. Öğretmen bir sözlüğe bakmak istiyor ama sözlüğün harflerini okuyamıyor.

Öğretmen Sanskritçe öğrenmeye karar veriyor. Ama ne kadarını? Bir dil olarak mı, bir okuma becerisi olarak mı? Yıllar mı sürecek, birkaç ay mı?

Bu derste ne olacak

Bu ders Yogacılar için Sanskritçe Akademisi'nin açılışı ve bu kursun bir yoga öğretmenine ya da öğrencisine neyi kazandırmayı hedeflediğini, neyi hedeflemediğini ayırıyor. Önce bir terimi kaynağında okumanın dört katmanını, yazıyı, sesi, biçimi ve sözlüğü, adlandıracağız. Sonra bu kursun hedeflediği okuma düzeyini, bir dilde akıcılıktan farkını göreceğiz. Ardından Sanskrit terimlerle ilgili soruların hangilerinin bir doğru ve yanlış taşıdığını, hangilerinin bir yorum ve seçim olduğunu ayıracağız. Son olarak kursun on bir bölümünü ve bitirme görevini tanıyacağız. Ders bittiğinde açılıştaki üç öğrencinin sorularını bu kursun hangi bölümünün yanıtladığını ve hangisinin bir yorum sorusu olarak kalacağını söyleyebileceksin.

Sıfır noktası

Y5.102 harf çevirisini, bir yazı sistemindeki sözcüklerin başka bir alfabeye harf harf ve kayıpsız aktarılmasını tanımladı ve Sanskritçe için bilim yayınlarındaki yaygın düzenin IAST olduğunu aktardı. Y6.03 aynı poza verilen farklı adları, sınıf adını ve atlas sayfasının başlık adını, IAST ile yazılmış Sanskrit ad ve yaygın sınıf adının yan yana konmasını kurdu. Y4.B6 Yoga Sūtra'yı metin, yazar ve yorum olarak okudu. Y3.53 Om'un bağlamını ve telaffuz çeşitlerini ele aldı. Y11.04 bir iddianın türünü sınıflamayı öğretti.

Bu dersteki IAST ve Devanāgarī bilgileri Wikipedia'nın IAST ve Devanāgarī maddelerinden, sözlük bilgisi Monier Monier-Williams maddesinden, haṭha sözcüğünün anlamı Haṭha yoga maddesinden aktarılıyor. Dersteki kişiler kurgusal.

Mekanizma

Kaynakta okumanın katmanları

Bir yoga terimini kaynağında okumak birkaç ayrı beceriyi içeriyor. Birincisi yazı: terim Devanāgarī ile yazılmış olabilir. Devanāgarī maddesinin aktardığı gibi bu yazı soldan sağa okunan bir abugida, yani her ünsüz harfin içinde bir a sesli harfini taşıdığı bir hece yazısı; Latin alfabesinden farklı bir mantıkla çalışıyor. İkincisi ses: hangi harfin nasıl okunduğu, hangi sesli harfin uzun olduğu. Üçüncüsü biçim: bir sözcüğün bir metinde nasıl çekime girdiği ve komşu sözcüklerle nasıl birleştiği. Dördüncüsü sözlük: bir sözcüğün bir sözlükte nasıl bulunacağı ve hangi anlamın seçileceği.

Okuma eşiği

Bu kurs bir öğrenciyi Sanskritçe konuşan ya da uzun metinleri yardımsız okuyan birine dönüştürmeyi hedeflemiyor. Hedefi daha dar ve daha ulaşılabilir: kısa bir sūtrayı Devanāgarī'den IAST'a aktarmak, doğru hece uzunluğuyla okumak, sözcüklerin birleşmesini çözmek ve her sözcüğü bir sözlükte bulmak. Bu bir okuma becerisi, bir dil yetkinliği değil.

Doğruluk alanı ve yorum alanı

Sanskrit terimlerle ilgili soruların bir kısmının bir doğru yanıtı var: bir sesli harfin uzun mu kısa mı olduğu, bir harfin IAST'ta nasıl yazıldığı, bir sözcüğün sözlükte hangi madde başı altında bulunduğu. Bir kısmı ise bir yorum ya da seçim: bir terimin Türkçeye nasıl çevrileceği, bir metinde bir sözcüğe hangi anlamın verileceği, bir Türkçe metinde IAST'ın mı sade yazımın mı kullanılacağı. Bu iki alanı karıştırmak ya gereksiz bir kesinliğe ya da gereksiz bir belirsizliğe yol açıyor.

Araçlar ve kaynaklar

Kaynakta okumanın iki temel aracı var. Birincisi IAST. Wikipedia'nın IAST maddesi bu düzenin Sanskritçeyi Latin harflerine kayıpsız aktarmayı sağladığını, on dokuzuncu yüzyılda birkaç bilim insanının önerilerinden doğup Eylül bin sekiz yüz doksan dörtte Cenevre Şarkiyat Kongresi'nin harf çevirisi komitesince biçimlendirildiğini ve bir yüzyılı aşkın süredir klasik Hint çalışmalarının kitap ve dergilerinde en yaygın düzen olduğunu aktarıyor. İkincisi bir sözlük. Monier-Williams maddesi Monier Monier-Williams'ın Sanskritçe–İngilizce sözlüğünün bin sekiz yüz yetmiş ikide yayımlandığını ve gözden geçirilmiş bir baskısının bin sekiz yüz doksan dokuzda çıktığını aktarıyor; kursun sözlük bölümü bu sözlüğü kullanıyor.

Kursun haritası

Bu kurs on bir bölümde ilerliyor. İlk bölüm yazının ve sesin haritasını, Devanāgarī'nin hece mantığını, IAST'ı, Türkçe metinde yazım seçimini ve harflerin ağızdaki yere göre dizilişini kuruyor. Sonraki bölümler sesli harfleri, hece ve ölçüyü; ünsüzleri ve bitişik harfleri; sandhi temellerini; yoga terimleri üzerinden isim çekimini; kökleri ve fiil biçimlerini; sık yoga terimlerinin kök çözümlemesini; sūtra okumak için dilbilgisini; mantra ve çanting telaffuzunu; sözlük ve dijital kaynakları ele alıyor. Bitirme görevi üç sūtra ve bir mantrayı yazıdan sese, sesten çözümlemeye ve çözümlemeden gerekçeli bir çeviriye taşımak.

Örneklerden okuma

Kaynakta okumanın katmanları örneklerinde bir poz adı dört katmanda izlendi ve yalnız birinin okunabildiği görüldü, kaynaksız bir uygulama açıklaması bir not aldı ve Om'un telaffuz çeşitleri ses katmanının bir standart ile bir yaşayan okuyuş arasındaki farkını gösterdi. Okuma eşiği örneklerinde yıllar süren bir dil öğrenimi birkaç aylık bir okuma becerisine indi, bir sūtra metninin tamamını çevirme beklentisi yeniden yazıldı ve on terimlik bir ölçüt bir ara durak oldu.

Doğruluk alanı ve yorum alanı örneklerinde üç öğrenci sorusu iki alana ayrıldı ve haṭha'nın sözlük anlamı bir yorumdan ayrıldı, işaretsiz bir yazım bir hata değil bir tercih olarak tanındı ve bir mantranın vurgusu yorum alanında bırakıldı. Araçlar ve kaynaklar örneklerinde bir bileşik sözcük sözlükte iki madde başına ayrıldı, ISO 15919 bir hata değil bir farklı standart olarak tanındı ve bir terim listesi iki sütunlu bir çalışma sayfasına dönüştü.

Usta katmanı

Sanskritçeyi bir yoga öğretmeni olarak yıllar içinde öğrenmiş biri bir terimi doğru yazmanın bir başlangıç olduğunu, bir terimi derinden anlamanın ise o terimin geçtiği metinleri okumayı istediğini biliyor. Usta öğretmen kursun okuma eşiğini bir bitiş değil bir kapı olarak görüyor.

İkinci incelik doğruluk ile kibrin ayrılması. Bir terimi IAST'la doğru yazmayı öğrenen bir öğretmen başkalarının yazımını düzeltmeye eğilimli olabiliyor. Usta öğretmen bir doğruluk sorusunu bilgi olarak paylaşıyor, bir tercih sorusunu ise başkasının seçimine bırakıyor.

Üçüncüsü dilin bir geleneğe ait olması. Sanskritçe bir yoga öğretmeni için bir terim kaynağı, ama aynı zamanda yaşayan geleneklerin, ritüellerin ve toplulukların dili. Y5.102'nin kültürel takdir ve kaynak gösterme konusu burada da geçerli. Usta öğretmen bir terimi kullanırken onun geldiği yeri anıyor ve bir dilin kutsal sayıldığı bağlamlara saygı gösteriyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama

Aklında kalsın

Bir terimi kaynağında okumak dört katmanı içerir: Devanāgarī yazısı, ses ve hece uzunluğu, metindeki biçim ve sözlük. Bu kurs dördünü de öğretir.

Kursun okuma eşiği kısa bir sūtrayı araç yardımıyla kelime kelime çözebilmektir; akıcılık, konuşma ve yardımsız uzun metin çevirisi bu eşiğin üstündedir.

Hece uzunluğu, IAST yazımı ve sözlük maddesi doğruluk alanındadır; çeviri, yorum ve Türkçe yazım tercihi bu alanın dışındadır. IAST bir yüzyılı aşkın süredir bilim yayınlarında yaygın düzendir; kursun sözlüğü Monier-Williams'tır.

Sonraki derse köprü

Bu ders bir terimi kaynağında okumanın katmanlarını ve kursun okuma eşiğini çizdi.

Ama hangi Sanskritçe? Yoga metinleri farklı dönemlerden geliyor ve bir sūtranın dili ile bir Vedik ilahinin dili aynı değil. Sonraki ders Sanskritçenin dil ailesindeki yerini, Vedik ve klasik Sanskritçe ile Prakritler arasındaki farkı ele alıyor.