İçeriğe geç
← OkulYKS Akademileri

YKS Türkçe · Noktalama İşaretleri · TRK-T06-L02

Virgül

TYTsınavdaki ağırlığı orta· 8 bölüm

1Kanca

"Genç kadına baktı" cümlesinde bakan kişiyi bilmiyoruz; bakılan kişi genç bir kadındır. "Genç, kadına baktı" cümlesinde ise bakan kişi gençtir, bakılan kişi bir kadındır. Tek bir virgül cümlenin anlamını değiştirdi. Virgül çoğu zaman "duraklanan yere virgül koy" diye özetlenen kaba bir kurala bırakılır ve bu yüzden kolayca yanlış kullanılır. Oysa virgülün her kullanımının bir görevi vardır. Önceki derste bir cümlenin nerede bittiğini yüklemlerden bulduk ve birbirine bağlı yargıların virgülle birleşebileceğini söyledik; bu derste virgülün o görevini ve öteki görevlerini tek tek ele alacağız.

2Hedefler

  • Eş görevli sözcükleri, sıralı cümleleri, hitapları ve cevap sözlerini ayıran virgülleri tanır ve doğru kullanırsın.
  • Ara sözleri iki yandan virgülle ayırır, anlam karışıklığını önlemek için özneden sonra virgül koyarsın.
  • Virgül konmayan yerleri (bağlaçtan önce, ikilemede, "-ıp" ekinden sonra) bilirsin.
  • Bir cümledeki virgüllerin görevlerini adlandırarak "farklı görev" sorularını çözersin.

3Konu anlatımı

Virgül ne yapar?

Nokta bir yargıyı bitirir; virgül ise bir cümlenin içindeki parçaları birbirinden ayırır. Virgülden sonra cümle sürer ve küçük harfle devam edilir. Virgülün her kullanımı bir parçayı ötekinden ayırır; hangi parçayı ayırdığını bilirsen virgülün yerini de bilirsin.

Eş görevli sözcükler

Cümlede aynı görevi üstlenen sözcüklerin ya da söz öbeklerinin arasına virgül konur: Pazardan elma, armut, üzüm aldık. Bu sıralamada son iki öğe "ve, veya, ile" gibi bir bağlaçla bağlanıyorsa bağlaçtan önce virgül konmaz: elma, armut ve üzüm. Bağlaç zaten bağlama görevini üstlenmiştir; virgül eklemek aynı işi iki kez yapmaktır.

Bir ismi niteleyen eş görevli sıfatlar da virgülle ayrılır: Uzun, ince bir yoldayım. Burada "uzun" ve "ince" aynı ismi, aynı düzeyde niteler.

Sıralı cümleler

Birbirine anlamca bağlı, aynı olayın aşamalarını anlatan cümleler virgülle sıralanabilir: Kapıyı açtı, ışığı yaktı, pencereye yürüdü. Her parça kendi yüklemine sahiptir; ama hepsi tek bir sahnenin parçası olduğu için nokta yerine virgülle ayrılır. Parçalar birbirinden bağımsız düşünceler anlatıyorsa, önceki derste gördüğün gibi nokta daha uygundur.

Hitap ve cevap sözleri

Seslenme (hitap) sözlerinden sonra virgül konur: Arkadaşlar, toplantı başlıyor. Sevgili dostum, mektubunu aldım. Seslenme, konuşanın kime döndüğünü gösterir ve cümlenin geri kalanından ayrılır. Güçlü bir duyguyla seslenilirse ünlem de kullanılabilir; bu ayrım ünitenin son dersinde işlenecek.

Cevap ve onay sözlerinden sonra virgül konur: Evet, geliyorum. Hayır, istemiyorum. Peki, yarın konuşuruz. Bu sözcükler kendilerinden sonraki cümleye bağlıdır ve onu önceden yanıtlar.

Ara söz ve ara cümle

Cümlenin içine açıklama amacıyla sokulan sözlere ara söz denir ve iki yanından virgülle ayrılır: Kütüphaneci, sessiz ve yardımsever biri, bana kitap önerdi. Ara sözü çıkardığında cümle ayakta kalır: Kütüphaneci bana kitap önerdi. Bu sınama ara sözün sınırlarını bulmanın yoludur. Ara söz, virgül yerine kısa çizgiyle de ayrılabilir; çizgiler bu ünitenin ilerleyen bir dersinde ele alınacak.

Ara sözde dikkat edilecek nokta, iki yanın da virgülle kapatılmasıdır; yalnızca bir yana virgül koymak ara sözün sınırını belirsiz bırakır. Ara söz bir parantez gibidir: açılan her virgülün kapanan bir eşi olmalıdır.

Özneyi belirtmek için virgül

Bir cümlede özneden sonra gelen sözcük özneyle birleşip başka bir anlam oluşturabiliyorsa, özneden sonra virgül konur. Kancadaki örnekte "Genç kadına baktı" cümlesi iki biçimde okunabilir; virgül ("Genç, kadına baktı") bakan kişinin genç olduğunu kesinleştirir. Bu virgülün görevi anlam karışıklığını önlemektir.

Aynı virgül, uzun cümlelerde yüklemden uzakta kalmış özneyi belirtmek için de kullanılabilir. Anlam karışıklığı olmayan kısa cümlelerde ise özneden sonra virgül koymak gerekmez: Ali okula gitti.

Aktarma, yer ve tarih

Tırnak içine alınmadan aktarılan bir cümleden sonra virgül konur: Yarın gelirim, dedi. Aktarılan söz tırnak içine alınsaydı virgül gerekmezdi; tırnak işareti bu ünitenin ilerleyen bir dersinde işlenecek.

Mektup ve dilekçelerde yer adı ile tarih arasına virgül konur: Ankara, 12.05.2024. Sayılar dersinde gördüğün gibi ondalık kesirler de virgülle ayrılır: 2,5.

Virgül konmayan yerler

Virgülün nerede kullanılmadığını bilmek, nerede kullanıldığını bilmek kadar önemlidir:

  • Sıralamada bağlaçtan önce: elma, armut ve üzüm (bağlaçtan önce virgül yok).
  • İkilemelerde: Koşa koşa geldi. İkileme tek bir anlam birimidir; ortasına virgül konmaz.
  • "-ıp" ekiyle kurulan zarf-fiilden sonra: Eve gelip dinlendi. "-ıp" eki iki eylemi zaten bağlar.
  • Anlam karışıklığı olmayan kısa cümlede özneden sonra: Ali okula gitti.

Aynı virgül, iki okuma

Bazı cümlelerde virgülün görevi yalnızca bağlamdan anlaşılır. "Ahmet, Ali geldi" cümlesini düşün. Bu cümle iki biçimde okunabilir: Konuşan kişi Ahmet'e sesleniyor ve ona Ali'nin geldiğini söylüyor olabilir; bu durumda virgül bir hitaptan sonra gelir. Ya da Ahmet ile Ali birlikte gelmiş olabilir; bu durumda virgül eş görevli iki özneyi ayırır. İkinci okumada "Ahmet ile Ali geldi" ya da "Ahmet ve Ali geldi" demek daha açık olurdu.

Sınav soruları böyle bir cümleyi genellikle bir bağlamla verir: önceki cümle birine seslenildiğini ya da iki kişinin birlikte geldiğini gösterir. Bu yüzden virgülün görevini sorarken yalnızca virgülün çevresine değil, cümlenin ne anlatmak istediğine de bak. Bağlam yoksa ve iki okuma da mümkünse, yazarken cümleyi yeniden kurmak virgülden daha güvenilir bir çözümdür.

Görevleri adlandırmak

"Hangisinde virgül farklı bir görevde kullanılmıştır?" sorularında her virgülün yanına görevini yaz: eş görevli öğe, sıralı cümle, hitap, cevap sözü, ara söz, özne belirtme, aktarma, yer ve tarih. Tek bir seçenek ötekilerden ayrı bir etiket alıyorsa aradığın odur. Görevleri karıştırmamak için şu sınamaları kullan: Virgülden önceki söz birine sesleniyorsa hitaptır; "evet, hayır, peki" gibi bir cevapsa cevap sözüdür; iki yanından ayrılıp çıkarılınca cümle ayakta kalıyorsa ara sözdür; her iki yanında da yüklem varsa sıralı cümledir.

Soru kökleri

Sorular genellikle "virgül hangisinde farklı bir görevdedir?", "virgül hangisinde gereksiz kullanılmıştır?", "cümlenin neresine virgül konmalıdır?" ya da "virgül kaldırılırsa hangi cümlenin anlamı değişir?" kökleriyle gelir. Son soru türünde her virgülü kaldırıp cümleyi yeniden oku; özneyi belirten virgül kalkınca özne ile sonraki sözcük birleşip yeni bir anlam oluşturur.

4Çözümlü örnekler

Örnek 1 — Bağlaçtan önce virgül

Soru: Aşağıdaki sıralamaların hangisinde virgül kullanımı doğrudur?

  • A) kalem, defter, ve silgi
  • B) kalem defter, ve silgi
  • C) kalem, defter, silgi, ve cetvel
  • D) kalem, defter ve silgi
  • E) kalem defter ve, silgi

Çözüm: Eş görevli öğeler virgülle ayrılır, ama son iki öğeyi bağlayan "ve"den önce virgül konmaz. Cevap: D.

Örnek 2 — Özneyi belirtme

Soru: "Genç kadına baktı" cümlesinde bakan kişinin genç olduğunu göstermek için virgül nereye konmalıdır?

  • A) "baktı"dan sonra
  • B) "kadına"dan sonra
  • C) "Genç"ten sonra
  • D) hiçbir yere
  • E) hem "Genç"ten hem "kadına"dan sonra

Çözüm: Virgül "Genç"ten sonra konunca bu sözcük "kadın"ı nitelemekten çıkar ve cümlenin öznesi olur: Genç, kadına baktı. Cevap: C.

Örnek 3 — Ara söz

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül ara sözü ayırmak için kullanılmıştır?

  • A) Evet, biliyorum.
  • B) Kütüphaneci, sessiz ve yardımsever biri, bana kitap önerdi.
  • C) Arkadaşlar, toplantı başlıyor.
  • D) Kapıyı açtı, ışığı yaktı.
  • E) Elma, armut aldık.

Çözüm: B'deki "sessiz ve yardımsever biri" sözü, iki yanından virgülle ayrılmış bir açıklamadır; çıkarıldığında cümle ayakta kalır. Cevap: B.

Örnek 4 — Gereksiz virgül

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül gereksiz kullanılmıştır?

  • A) Eve gelip, dinlendi.
  • B) Hayır, istemiyorum.
  • C) Sevgili dostum, mektubunu aldım.
  • D) Yarın gelirim, dedi.
  • E) Uzun, ince bir yoldayım.

Çözüm: "-ıp" ekiyle kurulan zarf-fiil iki eylemi zaten bağlar; ardından virgül konmaz. Cevap: A.

5Tuzaklar

  • Sıralamada "ve"den önce virgül koymak. "Elma, armut, ve üzüm" yanlış.
  • Ara sözü tek yandan ayırmak. Açılan virgülün kapanan bir eşi olmalıdır.
  • İkilemenin ortasına virgül koymak. "Koşa, koşa" yanlış.
  • "-ıp" ekinden sonra virgül koymak. "Gelip, dinlendi" yanlış.
  • Her özneden sonra virgül koymak. Yalnızca anlam karışıklığı varsa ya da özne yüklemden çok uzaksa gerekir.
  • Hitap ile özneyi karıştırmak. "Ahmet, gel buraya" seslenmedir; "Ahmet, arkadaşına baktı" özneyi belirtir.

6Tekrar kartı

  • Eş görevli öğeler arasına virgül; bağlaçtan önce virgül yok.
  • Sıralı cümleler virgülle ayrılabilir.
  • Hitap ve cevap sözlerinden sonra virgül: Arkadaşlar, … / Evet, …
  • Ara söz iki yandan virgülle ayrılır; çıkarılınca cümle ayakta kalır.
  • Anlam karışıklığında özneden sonra virgül: Genç, kadına baktı.
  • Tırnaksız aktarmadan sonra, yer ile tarih arasında virgül.
  • İkilemede ve "-ıp" ekinden sonra virgül yok.

7Alıştırma

  1. Soru 1 · Kolay

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül eş görevli sözcükleri ayırmak için kullanılmıştır?

    1. A)Evet, yarın geliyorum.
    2. B)Pazardan domates, biber, patlıcan aldık.
    3. C)Çocuklar, bahçeye çıkın.
    4. D)Hoca, öğrenciye baktı.
    5. E)Geç kalma, dedi.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. "Domates, biber, patlıcan" aynı görevdeki nesnelerdir. A'da cevap sözü, C'de hitap, D'de özne, E'de aktarma vardır.

  2. Soru 2 · Kolay

    Aşağıdakilerin hangisinde virgül bir seslenmeden sonra kullanılmıştır?

    1. A)Kalem, silgi aldım.
    2. B)Hayır, gelmeyeceğim.
    3. C)Otur, dedi.
    4. D)İzmir, 3 Mayıs 2024
    5. E)Sevgili öğrencilerim, sınav yarın.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. "Sevgili öğrencilerim" konuşanın kime döndüğünü gösteren bir hitaptır.

  3. Soru 3 · Kolay

    "Hayır ben o kitabı okumadım" cümlesinde virgül nereye konmalıdır?

    1. A)"Hayır" sözcüğünden sonra
    2. B)"ben" sözcüğünden sonra
    3. C)"o" sözcüğünden sonra
    4. D)"kitabı" sözcüğünden sonra
    5. E)cümlenin sonuna
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. "Hayır" kendisinden sonraki cümleye bağlı bir cevap sözüdür ve ardından virgül konur.

  4. Soru 4 · Kolay

    Aşağıdaki sıralamaların hangisinde virgül kullanımı doğrudur?

    1. A)masa, sandalye, ve dolap
    2. B)masa sandalye, ve dolap
    3. C)masa, sandalye ve dolap
    4. D)masa, sandalye ve, dolap
    5. E)masa sandalye ve dolap,
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Son iki öğeyi bağlayan "ve"den önce virgül konmaz.

  5. Soru 5 · Orta

    "Yaşlı adama baktı" cümlesinde bakan kişinin yaşlı olduğunu belirtmek için virgül nereye konmalıdır?

    1. A)"adama" sözcüğünden sonra
    2. B)cümlenin sonuna
    3. C)hiçbir yere
    4. D)"Yaşlı" sözcüğünden sonra
    5. E)hem "Yaşlı" hem "adama" sözcüğünden sonra
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. "Yaşlı, adama baktı" yazımı "yaşlı" sözcüğünü özne yapar; virgül olmazsa sözcük "adam"ı niteler.

  6. Soru 6 · Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül ara sözü ayırmak için kullanılmıştır?

    1. A)Evet, haklısın.
    2. B)Kitap, defter aldım.
    3. C)Annem, emekli bir hemşire, bize yardım etti.
    4. D)Gel, dedi.
    5. E)Sabah kalktı, giyindi.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. "Emekli bir hemşire" sözü "annem"i açıklayan bir ara sözdür; iki yanından ayrılmıştır.

  7. Soru 7 · Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül yanlış kullanılmıştır?

    1. A)Kalktı, yüzünü yıkadı.
    2. B)Okula gelip, derse girdi.
    3. C)Evet, biliyorum.
    4. D)Çocuklar, bahçeye çıkın.
    5. E)Elma, portakal aldım.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. "-ıp" ekiyle kurulan zarf-fiilden sonra virgül konmaz: Okula gelip derse girdi.

  8. Soru 8 · Orta

    Aşağıdakilerin hangisinde virgül gereksiz kullanılmıştır?

    1. A)Hayır, istemiyorum.
    2. B)Kuzum, gel buraya.
    3. C)Çay, kahve içmedi.
    4. D)Uzun, dar bir sokaktı.
    5. E)Yavaş, yavaş yürüdü.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. "Yavaş yavaş" bir ikilemedir ve ortasına virgül konmaz.

  9. Soru 9 · Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül, tırnak içine alınmamış bir aktarmadan sonra kullanılmıştır?

    1. A)Mektubu okudu, katladı.
    2. B)Çocuklar, susun.
    3. C)Uzun, yorucu bir gündü.
    4. D)Bu işi bitireceğim, dedi.
    5. E)Tabii, gelirim.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. "Bu işi bitireceğim" sözü tırnaksız aktarılmıştır ve ardından virgül gelir.

  10. Soru 10 · Orta

    Bir dilekçenin sağ üst köşesine yer ve tarih yazılırken hangi biçim doğrudur?

    1. A)Bursa 14.02.2025
    2. B)Bursa, 14.02.2025
    3. C)Bursa; 14.02.2025
    4. D)Bursa: 14.02.2025
    5. E)Bursa. 14.02.2025
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Yer adı ile tarih arasına virgül konur.

  11. Soru 11 · Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül sıralı cümleleri ayırmıştır?

    1. A)Evet, doğru.
    2. B)Ahmet, kardeşine seslendi.
    3. C)Rüzgâr esti, yapraklar döküldü.
    4. D)Kırmızı, mavi kalemler aldım.
    5. E)Sayın Başkan, söz sizde.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Virgülün iki yanında da bir yüklem vardır ve iki yargı aynı sahneyi anlatır.

  12. Soru 12 · Zor

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül kaldırılırsa cümlenin anlamı değişir?

    1. A)Evet, geliyorum.
    2. B)Küçük, kediyi okşadı.
    3. C)Kalem, silgi aldım.
    4. D)Otur, dedi.
    5. E)Sabah kalktı, giyindi.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Virgül kalkınca "Küçük kediyi okşadı" olur; "küçük" artık okşayan kişiyi değil, kediyi niteler.

  13. Soru 13 · Zor

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgülün görevi ötekilerden farklıdır?

    1. A)Ahmet, Ayşe, Can geldi.
    2. B)Çay, şeker, un aldık.
    3. C)Kırmızı, beyaz, mavi boyalar aldık.
    4. D)Arkadaşım, yarın geliyor musun?
    5. E)Kitap, dergi, gazete okudu.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: D. D'de virgül bir seslenmeden sonra gelir; ötekilerde eş görevli öğeleri ayırır.

  14. Soru 14 · Zor

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ara söz yanlış ayrılmıştır?

    1. A)Babam, emekli bir öğretmen, bahçeyle uğraşıyor.
    2. B)Dedem, köyün en yaşlısı, hikâye anlattı.
    3. C)Komşumuz, eski bir denizci bize, yol gösterdi.
    4. D)Teyzem, iyi bir aşçı, yemek yaptı.
    5. E)Kuzenim, üniversite öğrencisi, tatile geldi.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Ara söz "eski bir denizci"dir; kapanan virgül "denizci"den sonra gelmelidir: Komşumuz, eski bir denizci, bize yol gösterdi.

  15. Soru 15 · Zor

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgülle ilgili birden çok yanlış vardır?

    1. A)Evet koşa, koşa gelip, seni buldum.
    2. B)Evet, koşa koşa gelip seni buldum.
    3. C)Evet koşa koşa gelip seni buldum.
    4. D)Evet, koşa, koşa gelip seni buldum.
    5. E)Evet, koşa koşa gelip, seni buldum.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. A'da cevap sözünden sonra virgül eksik, ikilemenin ortasına ve "-ıp" ekinden sonra ise gereksiz virgül konmuştur. Kalan üç yanlış seçenekte yalnızca birer hata var; B kusursuzdur.

8Ustalık kapısı

5 soru, 5 dakika. 4 ya da 5 doğru yaptıysan sıradaki derse, «Noktalı virgül ve iki nokta» dersine geç. 3 ve altındaysan 3. ve 4. bölümü yeniden oku, sonra kapıyı bir kez daha çöz.

  1. Soru 1 · Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül, kendisinden sonraki cümleye bağlı bir cevap sözünden sonra kullanılmıştır?

    1. A)Peki, yarın konuşuruz.
    2. B)Anne, acıktım.
    3. C)Ekmek, peynir aldım.
    4. D)Gel, dedi.
    5. E)Yağmur yağdı, yollar ıslandı.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: A. "Peki" bir onay sözüdür ve sonraki cümleye bağlanır. B'de hitap, C'de eş görevli öğe, D'de aktarma, E'de sıralı cümle vardır.

  2. Soru 2 · Orta

    Aşağıdakilerin hangisinde virgül gereksizdir?

    1. A)Sevgili dostum, mektubunu aldım.
    2. B)Hayır, katılmıyorum.
    3. C)Şeker, çay, kahve aldık.
    4. D)Hızlı, dikkatli bir sürücü.
    5. E)Gözlük, şapka, ve atkı aldı.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. Son iki öğeyi bağlayan "ve"den önce virgül konmaz.

  3. Soru 3 · Zor

    "Yorgun askere su verdi" cümlesinde suyu verenin yorgun kişi olduğunu göstermek için hangi yazım doğrudur?

    1. A)Yorgun askere, su verdi.
    2. B)Yorgun, askere su verdi.
    3. C)Yorgun askere su, verdi.
    4. D)Yorgun askere su verdi,
    5. E)Yorgun asker, su verdi.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: B. Virgül "Yorgun"dan sonra konunca bu sözcük özne olur; virgül olmazsa "asker"i niteler.

  4. Soru 4 · Zor

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgülün görevi ötekilerden farklıdır?

    1. A)Kapıyı kapattı, ışığı söndürdü.
    2. B)Kitabı okudu, özet çıkardı.
    3. C)Uyandı, pencereyi açtı.
    4. D)Yemeği pişirdi, sofrayı kurdu.
    5. E)Hocam, bir sorum var.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: E. E'de virgül bir seslenmeden sonra gelir; ötekilerde sıralı cümleleri ayırır.

  5. Soru 5 · Zor

    Aşağıdakilerin hangisinde virgül kullanımı tümüyle doğrudur?

    1. A)Hayır, bu kitabı alıp, okumadım.
    2. B)Hayır bu kitabı, alıp okumadım.
    3. C)Hayır, bu kitabı alıp okumadım.
    4. D)Hayır bu, kitabı alıp okumadım.
    5. E)Hayır, bu, kitabı, alıp okumadım.
    Önce çöz, sonra cevabı aç

    Cevap: C. Cevap sözünden sonra virgül konmuş, "-ıp" ekinden sonra konmamıştır.

T06 — Noktalama İşaretleri

Modülün bütün dersleri bitince işaretle; modül 1, 3, 7 ve 21. günlerde YKS ana sayfasındaki tekrar listesine döner.