YKS Türkçe · Sözcükte Anlam · TRK-T01-L01

Gerçek ve yan anlam

TYTsınavdaki ağırlığı orta· 8 bölüm

1Kanca

Bir marangoz "Masanın ayağı kırılmış" dediğinde kimse masanın yürüdüğünü düşünmez. Ayak sözcüğü insan bedeninden bir eşyaya taşınmış, ama taşınırken anlamını da yanında getirmiştir: yükü taşıyan, yere basan alt parça. Sözcükte anlam soruları bu taşımayı farklı kılıklarda sorar. Sözcüğün cümlede hangi anlamda durduğunu gördüğün anda seçeneklerin yarısı kendiliğinden elenir.

2Hedefler

Bir sözcüğün gerçek (temel) anlamını cümle içinde tanırsın.
Yan anlamı, gerçek anlamla kurduğu benzerlik bağından yola çıkarak ayırt edersin.
Yan anlamı mecaz anlamdan ve eş sesli sözcükten ayıran ölçütü uygularsın.
Deyimlerin içindeki sözcükleri tek başına değerlendirme hatasından kaçınırsın.

3Konu anlatımı

Bir sözcük, birden çok anlam

Türkçede sözcüklerin büyük bölümü tek bir anlama sıkışmaz. "Göz" hem bakmaya yarayan organdır hem dolabın çekmecesidir hem de kevgirin delikleri. Bu anlamlar rastgele değildir: hepsi bir çekirdekten dallanır. Sözlükler bu dallanmayı numaralı maddelerle gösterir ve ilk sıraya genellikle çekirdek anlamı koyar. Sınavın sorduğu şey ise sözlüğün sırası değil, sözcüğün o cümlede hangi dalda durduğudur. Bu yüzden sözcükte anlam sorusunu çözerken her zaman cümleden yola çıkılır; sözcüğü cümleden koparıp ezberdeki anlamını seçenekte aramak, bu konunun en pahalı hatasıdır.

Bir sözcüğün birden çok ilişkili anlam taşımasına çok anlamlılık denir. Bu derste çekirdek anlam ile ondan ilk dallanan anlamı, yani gerçek anlam ile yan anlamı işliyoruz. Bağın koptuğu mecaz anlam sonraki dersin, bir bilim ya da sanat dalına özgü terim anlam ondan sonrakinin konusu; ama sınırı çizebilmek için mecaza burada da değineceğiz.

Gerçek (temel) anlam

Gerçek anlam, sözcük duyulduğunda akla gelen ilk anlamdır. "Ağız" dendiğinde yüzümüzdeki organ, "kol" dendiğinde omuzdan ele uzanan uzuv, "yaprak" dendiğinde ağacın dalındaki yeşil parça canlanır. "Çocuk düşünce kolunu incitti" cümlesinde kol gerçek anlamdadır.

Gerçek anlamı somutlukla karıştırmamak gerekir. "Sevinç", "özlem", "düşünce" gibi soyut sözcüklerin de gerçek anlamı vardır ve bu anlam soyuttur. "Bu yıl sevinç dolu bir yıl geçirdik" cümlesinde sevinç gerçek anlamıyla kullanılmıştır; sözcük duyguyu karşılıyor, başka hiçbir şeye taşınmıyor. Soyut sözcüğü otomatik olarak mecaz sayan öğrenci, gerçek anlam sorusunda doğru seçeneği kendi eliyle eler.

Yan anlam nasıl doğar?

Dil, yeni bir nesneye ya da bir nesnenin yeni fark edilen parçasına ad vermek istediğinde çoğu zaman yeni sözcük üretmez. Elindeki sözcüğü bir benzerlik üzerinden o nesneye taşır. Taşınan sözcüğün kazandığı bu yeni anlama yan anlam denir. Yan anlamın ayırt edici özelliği, gerçek anlamla bağını korumasıdır: yeni anlamı anlamak için eskisini bilmek gerekir, ikisi arasındaki benzerlik görülebilir durumdadır.

Taşımayı mümkün kılan benzerlik birkaç türlüdür:

Benzerlik	Örnek	Neden bu sözcük?
Biçim	iğnenin gözü, kevgirin gözleri	Küçük, yuvarlak açıklık
Konum	dağın eteği, sokağın başı	Alt kısım; başlangıç noktası
İşlev	kapının kolu, masanın ayağı	Tutulan yer; yükü taşıyan alt parça
Biçim ve işlev	testerenin dişi, çarkın dişi	Sıra hâlinde dizilmiş, kesen ya da kavrayan çıkıntı
Yön ve konum	mağaranın ağzı, şişenin ağzı	İçeriye açılan giriş

Bu örneklerin ortak noktası, sözcüğün yeni yerinde somut bir nesneyi ya da parçayı adlandırmasıdır. Uçak icat edildiğinde gövdesinin iki yanındaki parçalara yeni bir sözcük aranmadı; kuşun kanadına benzedikleri için "uçağın kanadı" dendi. Aynı yoldan "kapının kanadı", "kitabın sırtı", "şişenin boynu", "ayakkabının burnu", "terazinin dili", "sazın kulağı" gibi kullanımlar yerleşti. Bu adlandırmaların çoğunda sözcüğün yerine geçecek ayrı bir sözcük yoktur; masanın ayağına başka ne diyeceğimizi düşünmek, yan anlamın dilde nasıl bir boşluğu doldurduğunu gösterir.

Yan anlam yalnız adlarda görülmez, ama sınavdaki örneklerin çoğu ad soyludur ve çoğunlukla bir tamlamanın içinde gelir: "…nın ayağı", "…nın ağzı", "…nın gözü". Tamlamanın ilk ögesi bir eşya ya da yer adıysa, ikinci ögedeki organ adı büyük olasılıkla yan anlamdadır. Bu bir kural değil, hızlı bir işarettir; son karar her zaman benzerlik bağına bakılarak verilir.

Yan anlamı mecazdan ayırmak

Sözcük bazen taşındığı yerde somut benzerliği bırakır ve soyut bir niteliği anlatmaya başlar. "Ağır çanta" cümlesinde ağır gerçek anlamdadır: çanta tartıya çıkarılabilir. "Ağır söz" dediğimizde ise sözün ağırlığı ölçülemez; ağırlık, kişinin üzerinde bıraktığı etkiye dönüşmüştür. Gerçek anlamla bağın koptuğu bu kullanım mecaz anlamdır.

Ayrımı yapmak için şu soruyu sor: Sözcüğün yeni yerinde gördüğüm şey, gerçek anlamdaki şeyle hâlâ elle tutulur bir benzerlik taşıyor mu? Masanın ayağı yere basar ve yük taşır; benzerlik sürüyor, anlam yandır. "Kırık kalp" ifadesinde kalp ikiye ayrılmamıştır; benzerlik değil duygu aktarılıyor, anlam mecazdır. "Kitabın yaprağı" ağaç yaprağı gibi ince, düz ve çoğul dizilir; yan anlamdır. "Soğuk karşılama" ifadesinde sıcaklık ölçülmez; mecazdır.

Bağlam her şeydir: çok anlamlılık ve eş seslilik

Bir sözcüğün farklı anlamları aynı çekirdekten geliyorsa çok anlamlılık vardır. Anlamlar arasında hiçbir ilişki yoksa ve yalnızca yazılış ile söyleniş aynıysa bunlar eş sesli sözcüklerdir. "Kumaşın yüzü" ile "masanın yüzü" aynı çekirdekten gelir: bir nesnenin dışa bakan yüzeyi. "Yüz metre" ise sayıdır; yüzeyle hiçbir bağı yoktur. İlk ikisi yan anlam, üçüncüsü eş sesli bir sözcüktür. Benzer biçimde demlikteki çay ile köyün yanından akan çay aynı sözcük değildir.

Son bir sınır da deyimlerdir. "Dosyaya göz attı" cümlesindeki göz, tek başına bir anlam taşımaz; "göz atmak" bir bütün olarak "kısaca bakmak" demektir. Deyimin içindeki sözcüğü yan anlamlı bir sözcük sayıp seçenek işaretlemek, soru kökünün istediği şeyi kaçırmaktır. Deyimler ayrı bir dersin konusudur; burada onları tanıyıp dışarıda bırakmak yeterli.

Soru kökleri

Bu konudaki soruların kökleri birkaç kalıpta döner: "Kalın yazılmış sözcüklerden hangisi yan anlamda kullanılmıştır?", "…hangisinde gerçek anlamıyla kullanılmıştır?", "…hangisinde öbürlerinden farklı bir anlamda kullanılmıştır?" ya da numaralı cümlelerden hangilerinde aynı anlamın bulunduğu. Hangi kalıp gelirse gelsin yol aynıdır: her seçenekte sözcüğü cümlenin içinde oku, gerçek anlamını aklına getir, sonra benzerlik bağının sürüp sürmediğine bak.

4Çözümlü örnekler

Örnek 1 — Organ adından eşyanın parçasına

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın yazılmış sözcük yan anlamda kullanılmıştır?

A) Uzun yürüyüşten sonra ayakları şişti.
B) Bebek ayağını battaniyeden çıkardı.
C) Merdivenin son ayağı gıcırdıyor.
D) Koşarken ayağı burkuldu.
E) Kedi ayaklarını yalıyordu.

Çözüm: A, B, D ve E'de ayak insanın ya da hayvanın organıdır; akla ilk gelen anlamdır. C'de ayak merdivenin basamak ya da taşıyıcı parçasına taşınmıştır ve yere basan, yük taşıyan alt parça olma benzerliği sürmektedir. Cevap: C.

Örnek 2 — Soyut ama gerçek

Soru: "Yıllardır görmediği köyüne karşı derin bir özlem duyuyordu." cümlesinde kalın yazılmış sözcük hangi anlamda kullanılmıştır?

A) Gerçek anlamda
B) Yan anlamda
C) Mecaz anlamda
D) Terim anlamda
E) Eş sesli bir sözcük olarak

Çözüm: Özlem soyut bir duygudur, ama cümlede tam olarak bu duyguyu karşılar; başka bir nesneye ya da niteliğe taşınmamıştır. Soyut olması onu mecaz yapmaz. Cevap: A.

Örnek 3 — Yan mı, mecaz mı?

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın yazılmış sözcük gerçek anlamıyla bağını koparmış, mecaz anlam kazanmıştır?

A) Kapının kolu elimde kaldı.
B) Ayakkabının burnu aşınmış.
C) Bu haber hepimizin içini ısıttı.
D) Şişenin boynu incecikti.
E) Kitabın sırtı yırtılmış.

Çözüm: A, B, D ve E'de organ adları bir eşyanın parçasına biçim ya da işlev benzerliğiyle taşınmıştır; benzerlik görülebilir, anlam yandır. C'de "içini ısıtmak" gerçek bir sıcaklık artışı anlatmaz; mutluluk ve huzur duygusunu anlatır. Bağ kopmuştur. Cevap: C.

Örnek 4 — Numaralı cümlelerde aynı sözcük

Soru: I. Mağaranın ağzı çalılarla kapanmıştı. II. Çocuk ağzını kocaman açtı. III. Bıçağın ağzı körelmiş. IV. Sıcak çayı içerken ağzı yandı. Numaralanmış cümlelerin hangilerinde "ağız" yan anlamda kullanılmıştır?

A) I ve II
B) I ve III
C) II ve IV
D) III ve IV
E) I, III ve IV

Çözüm: I'de ağız mağaranın içeri açılan girişidir; III'te bıçağın kesen kenarıdır. İkisinde de organla benzerlik bağı sürer. II ve IV'te ağız organın kendisidir, yani gerçek anlamdadır. E seçeneği IV'ü de katarak bu ayrımı atlayanı yakalar. Cevap: B.

5Tuzaklar

Sözlükteki ilk anlamı cümleye zorlamak. Soru sözcüğün cümledeki anlamını sorar. "Göz" sözcüğünü görünce organı düşünüp çekmecenin gözünü gerçek anlam sanmak bu tuzağın en bilinen örneğidir.
Soyut sözcüğü mecaz saymak. "Sevinç", "düşünce", "özlem" soyuttur ama cümlede kendi anlamlarındaysa gerçek anlamdadır. Mecaz için anlamın bir yerden başka bir yere taşınmış olması gerekir.
Yan anlam ile mecazı karıştırmak. Taşınan anlamda elle tutulur benzerlik sürüyorsa yan, sürmüyorsa mecazdır. "Masanın ayağı" ile "ağır söz" aynı kategoride değildir.
Eş sesli sözcüğü çok anlamlı sanmak. "Yüz metre" ile "kumaşın yüzü" arasında bağ yoktur. Anlamlar aynı çekirdekten gelmiyorsa soru yan anlamı değil eş sesliliği ölçüyordur.
Deyimin içindeki sözcüğü ayrıca değerlendirmek. "Göz atmak", "kulak kesilmek", "ağız birliği etmek" bir bütündür; içlerindeki organ adı tek başına yan anlamlı sayılmaz.

6Tekrar kartı

Gerçek anlam: sözcük duyulunca akla ilk gelen anlam; soyut da olabilir.
Yan anlam: gerçek anlamla benzerlik bağı SÜREN yeni anlam (masanın ayağı, iğnenin gözü).
Mecaz anlam: bağ KOPAR (ağır söz, kırık kalp, soğuk karşılama).
Benzerlik türleri: biçim, konum, işlev.
"Eşya + organ adı" tamlaması yan anlama işarettir; kararı benzerlik verir.
Eş sesli sözcük: yazılış aynı, anlamlar ilgisiz (yüz metre / kumaşın yüzü).
Deyimin içindeki sözcük tek başına değerlendirilmez.

7Alıştırma

Soru 1 · Kolay
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın yazılmış sözcük gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
1. A)Kapının kolu yerinden çıkmış.
2. B)Dağın eteğinde küçük bir köy var.
3. C)Çocuk düşünce kolunu incitti.
4. D)İğnenin gözüne ipliği geçiremedim.
5. E)Merdivenin ayağı kaymış.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: C. Kol burada insan bedenindeki organdır; öteki seçeneklerde sözcükler eşyaya ya da yere taşınmıştır.
Soru 2 · Kolay
"Ağız" sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde yan anlamıyla kullanılmıştır?
1. A)Mağaranın ağzı çalılarla kapanmıştı.
2. B)Diş hekimi ağzını açmasını istedi.
3. C)Ağzında sakız varken konuşma.
4. D)Sıcak çorba ağzını yaktı.
5. E)Bebek eline geçeni ağzına götürüyor.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: A. Mağaranın ağzı içeri açılan giriştir ve organla benzerlik bağı sürer; ötekilerde ağız organın kendisidir.
Soru 3 · Kolay
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın yazılmış sözcük yan anlamda kullanılmamıştır?
1. A)Testerenin dişleri körelmiş.
2. B)Çekmecenin gözünü boşalttım.
3. C)Dağın sırtında kar vardı.
4. D)Tarağın dişleri kırılmış.
5. E)Köpeğin dişleri bembeyazdı.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: E. Köpeğin dişi organın kendisidir, yani gerçek anlamdır; öteki dört seçenekte sözcük eşyaya ya da yere taşınmıştır.
Soru 4 · Kolay
Yan anlamla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
1. A)Sözcüğün gerçek anlamıyla bütün bağını koparmasıdır.
2. B)Yalnızca bilim ve sanat dallarında kullanılan anlamdır.
3. C)Sözcüğün gerçek anlamıyla ilgisini koruyarak kazandığı yeni anlamdır.
4. D)Doğadaki seslerin taklidiyle oluşan anlamdır.
5. E)Yazılışı aynı, anlamı ilgisiz sözcüklerin anlamıdır.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: C. A mecaz anlamın, B terim anlamın, D yansıma sözcüklerin, E eş sesli sözcüklerin tanımıdır.
Soru 5 · Orta
I. Dolabın üst gözüne havluları koy. II. Sabah gözlerini açamadı. III. Kevgirin gözleri tıkanmış. IV. Bu işte onun gözü var. Numaralanmış cümlelerin hangilerinde "göz" yan anlamda kullanılmıştır?
1. A)I ve II
2. B)I ve III
3. C)II ve III
4. D)III ve IV
5. E)I, III ve IV
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: B. Dolabın gözü ve kevgirin gözleri benzerlik bağını koruyan yan anlamlardır; II'de organ vardır, IV'teki "gözü olmak" ise istemek anlamında bir deyimdir.
Soru 6 · Orta
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın yazılmış sözcük yan anlamda kullanılmıştır?
1. A)Başım zonklayarak ağrıyor.
2. B)Başını kaldırıp gökyüzüne baktı.
3. C)Şapkayı başına geçirdi.
4. D)Bebeğin başı yastıktan kaydı.
5. E)Seni sokağın başında bekliyorum.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: E. Sokağın başı sokağın başlangıç noktasıdır; bedenin en üst bölümü olma ile konum benzerliği kurulmuştur.
Soru 7 · Orta
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın yazılmış sözcük gerçek anlamıyla bağını koparmış, mecaz anlam kazanmıştır?
1. A)Ayakkabının burnu aşınmış.
2. B)Kitabın yaprakları sararmış.
3. C)Söylediklerin çok ağırdı, özür dilemelisin.
4. D)Çaydanlığın ağzı kırılmış.
5. E)Terazinin dili sağa kaydı.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: C. Sözün ağırlığı ölçülemez; ağırlık duygusal etkiye dönüşmüştür. Öteki seçenekler somut benzerliği koruyan yan anlamlardır.
Soru 8 · Orta
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın yazılmış sözcük gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
1. A)Masanın ayağı sallanıyor.
2. B)Sazın kulağını çevirip akort etti.
3. C)Şişenin boynu incecikti.
4. D)Bu yıl sevinç dolu bir yıl geçirdik.
5. E)Kitabın sırtı yırtılmış.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: D. Sevinç soyut bir duygudur ve cümlede tam da bu duyguyu karşılar; soyut olması mecaz olduğunu göstermez.
Soru 9 · Orta
"Dağın eteği" söz öbeğinde "etek" sözcüğü yan anlam kazanırken hangi benzerlikten yararlanılmıştır?
1. A)Ses benzerliği
2. B)Alt kısımda bulunma, yani konum benzerliği
3. C)Renk benzerliği
4. D)Tat benzerliği
5. E)Kullanıldığı mevsim
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: B. Etek giysinin alt bölümüdür; dağın eteği de dağın alt, düzlüğe inen bölümüdür.
Soru 10 · Orta
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yüz" sözcüğü, öbürleriyle anlamca ilişkisi olmayan eş sesli bir sözcüktür?
1. A)Kumaşın yüzü parlak, tersi mattı.
2. B)Masanın yüzünü cilaladılar.
3. C)Yastığın yüzünü değiştir.
4. D)Yolun sonuna yüz metre kaldı.
5. E)Duvarın dış yüzü boyanmış.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: D. D'de yüz bir sayıdır; öteki seçeneklerde nesnenin dışa bakan yüzeyi anlatılır ve hepsi aynı çekirdekten gelir.
Soru 11 · Orta
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın yazılmış sözcük, deyimin parçası olmadan tek başına yan anlamlı bir sözcük olarak değerlendirilebilir?
1. A)Dosyaya şöyle bir göz attı.
2. B)Bu konuda hepsi ağız birliği etmiş.
3. C)Herkes bu habere kulak kesildi.
4. D)İşi baştan savma yapmış.
5. E)Bıçağın ağzı körelmiş.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: E. Bıçağın ağzı kesen kenardır ve tek başına yan anlamdır; öteki seçeneklerdeki sözcükler birer deyimin parçasıdır.
Soru 12 · Zor
"Bir sözcüğün yan anlam kazanmasının yollarından biri, yeni ortaya çıkan nesnelere ad verme ihtiyacıdır." Aşağıdakilerden hangisi bu yargıyı en iyi örnekler?
1. A)Uçağın kanadı
2. B)Ağır bir söz
3. C)Tatlı bir dil
4. D)Soğuk bir karşılama
5. E)Kırık bir kalp
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: A. Uçak yeni bir nesnedir ve gövdesinin yanındaki parçaya kuş kanadına benzerliği üzerinden ad verilmiştir; öteki seçenekler bağı koparmış mecazlardır.
Soru 13 · Zor
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın yazılmış sözcüklerden biri gerçek, öteki yan anlamda kullanılmıştır?
1. A)Masanın ayağına çarpınca ayağım acıdı.
2. B)Gözü yaşlıydı, mendille gözlerini sildi.
3. C)Şişenin ağzını açıp mağaranın ağzına koydu.
4. D)Omzundaki yük çok ağırdı, üstüne bir de ağır sözler işitti.
5. E)Tarağın dişleri ile testerenin dişleri aynı atölyede yapıldı.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: A. Masanın ayağı yan, insanın ayağı gerçek anlamdadır. B'de ikisi de gerçek, C ve E'de ikisi de yan, D'de biri gerçek öteki mecazdır.
Soru 14 · Zor
I. Tarağın dişleri kırılmış. II. Merdivenin başında durdu. III. Bu çocuğun kalbi temiz. IV. Dağın sırtında sis vardı. V. Evin çatısı akıyor. Numaralanmış cümlelerin hangilerinde kalın yazılmış sözcük yan anlamdadır?
1. A)I ve II
2. B)I, II ve IV
3. C)II ve IV
4. D)I, III ve IV
5. E)II, IV ve V
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: B. I, II ve IV'te organ adları eşyaya ya da yere taşınmış ve benzerlik sürüyor; III'te kalp iyi niyeti anlatan mecazdır, V'te çatı kendi gerçek anlamındadır.
Soru 15 · Zor
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın yazılmış sözcüğün anlamı, sözcüğün temel anlamı değildir ama o anlamla bağını da korumaktadır?
1. A)Uzun yolculuktan sonra yorgun düştü.
2. B)Bu kararın yükü hepimizin omzunda.
3. C)Gözlüğün camı çizilmiş.
4. D)Kapının kanadı gıcırdıyor.
5. E)Onun soğuk tavırları herkesi uzaklaştırdı.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: D. Soru yan anlamı tarif ediyor: kapının kanadı kuş kanadı gibi gövdeye bağlı, açılıp kapanan parçadır. A ve C gerçek, B ve E mecaz anlamdadır.

8Ustalık kapısı

5 soru, 5 dakika. 4 ya da 5 doğru yaptıysan sıradaki derse, «Mecaz anlam» dersine geç. 3 ve altındaysan 3. ve 4. bölümü yeniden oku, sonra kapıyı bir kez daha çöz.

Soru 1 · Orta
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın yazılmış sözcük yan anlamda kullanılmıştır?
1. A)Çocuğun dizi kanamış.
2. B)Nehrin ağzında balıkçılar ağ atıyordu.
3. C)Sesi çok tatlıydı.
4. D)Elini sabunla yıkadı.
5. E)Bize soğuk bir bakış attı.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: B. Nehrin ağzı, nehrin denize açıldığı giriş yeridir ve organla benzerlik bağı sürer; C ve E mecaz, A ve D gerçek anlamdır.
Soru 2 · Orta
Yan anlam ile mecaz anlam ayrımı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
1. A)Yan anlamlı sözcük her zaman soyut bir kavramı karşılar.
2. B)Mecaz anlam yalnızca sıfatlarda görülür.
3. C)Yan anlam yalnızca fiillerde görülür.
4. D)Yan anlamda gerçek anlamla benzerlik bağı sürer, mecazda bu bağ kopar.
5. E)Bir sözcük aynı cümlede aynı anda hem gerçek hem yan anlamlı olur.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: D. Ayrımın ölçütü benzerlik bağının sürüp sürmemesidir; öteki seçenekler yanlış genellemelerdir.
Soru 3 · Orta
"Diş" sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde gerçek anlamıyla kullanılmıştır?
1. A)Sabah akşam dişlerini fırçala.
2. B)Çarkın dişleri aşınmış.
3. C)Sarımsağın bir dişini soydu.
4. D)Testerenin dişi kırılmış.
5. E)Tarağın dişleri seyrek.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: A. A'da diş ağızdaki organdır; öteki seçeneklerde sözcük biçim benzerliğiyle eşyaya ya da bitkiye taşınmıştır.
Soru 4 · Zor
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "çay" sözcüğü, öbürleriyle anlamca ilişkisi olmayan eş sesli bir sözcüktür?
1. A)Demlikteki çay soğumuş.
2. B)Bir bardak çay içip çıktı.
3. C)Kahvaltıda iki çay içti.
4. D)Çay bahçesi akşamüstü doldu.
5. E)Köyün yanından küçük bir çay akıyor.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: E. E'deki çay küçük akarsudur; içecekle hiçbir anlam bağı yoktur. D'deki çay bahçesi içecek çayın içildiği yerdir.
Soru 5 · Zor
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalın yazılmış sözcük yan anlamda kullanılmıştır?
1. A)Yaşlı adam bastonuna dayandı.
2. B)Bu düşünce beni rahatlattı.
3. C)Kasabanın göbeğinde eski bir çeşme var.
4. D)Sözleri çok kırıcıydı.
5. E)Sınıfın en parlak öğrencisiydi.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: C. Kasabanın göbeği kasabanın orta yeridir; bedendeki göbekle konum benzerliği sürer. B gerçek anlamdadır, D ve E mecazdır.

T01 — Sözcükte Anlam

Modülün bütün dersleri bitince işaretle; modül 1, 3, 7 ve 21. günlerde YKS ana sayfasındaki tekrar listesine döner.