Tanı testi ve kişisel yol haritası

Paragraf sorularında sürekli zorlanan iki öğrenci düşün. Birinin sorunu okuduğu metindeki sözcüklerin yarısını bilmemek; ötekinin sorunu ise metni anlayıp seçeneklerde metinde olmayan bir yorumu işaretlemek. İkisine de "daha çok paragraf çöz" demek, birincisine yarar sağlamaz, ikincisine ise yanlış alışkanlığını pekiştirme fırsatı verir. Aynı belirti farklı nedenlerden doğabilir. Tanı testi bu nedeni bulmak içindir: nereden başlaman gerektiğini, hangi tür hatayı sık yaptığını ve ilerlemeni nasıl ölçeceğini gösterir. Bu derste tanı testinin sonucunu okumayı, yanlışlarını türüne göre sınıflandırmayı ve bunlardan kendine özel bir yol haritası çıkarmayı öğreneceğiz.

• Tanı testinin bölüm sonuçlarından akademide hangi modülden başlayacağını belirlersin.
• Yanlış cevaplarını eksik okuma, aşırı genelleme, kavram karışıklığı, kendi yorumunu katma ve işlem hatası türlerine ayırırsın.
• Ders kapısı ölçütünü ve aralıklı tekrar takvimini kendi planına uygularsın.
• Tanıyı belirli aralıklarla tekrarlayarak ilerlemeni sayıyla izlersin.

Tanı testi neyi yoklar?

Türkçe Akademisi'nin tanı testi 30 sorudan oluşur ve akademideki üç başlangıç noktasına karşılık gelen üç alanı yoklar:

Testi süre tutarak ama acele etmeden çöz; amaç en yüksek puanı almak değil, bugünkü durumunu doğru görmektir. Bilmediğin bir soruyu tahminle işaretlemek, tanının sana söyleyeceğini bozar. Emin olmadığın soruyu boş bırakmak daha dürüst bir sonuç verir.

Başlangıç noktasını belirlemek

Akademinin ders kapılarında kullandığı ölçüt tanıda da geçerlidir: bir bölümü yüzde 80 ve üstü, yani 10 sorudan en az 8 doğruyla geçmiş sayılırsın. Yönlendirme bölümlerin sırasıyla yapılır:

1. Birinci bölümde 8'in altındaysan S · Sıfırdan Başla ile başla. Okuma alışkanlığı ve kelime dağarcığı sağlamlaşmadan anlam konularına geçmek, her derste aynı engele takılmak demektir.
2. Birinci bölümü geçip ikinci bölümde 8'in altındaysan T01 · Sözcükte Anlam ile başla; T02 onu izler.
3. İlk iki bölümü geçtiysen doğrudan T03 · Paragraf modülüne geç. Üçüncü bölümdeki puanın, paragraf modülünde hangi seviyedeki alıştırmalara ağırlık vereceğini gösterir.

Sıra önemlidir. İkinci bölümü 10'da 10 geçip birinci bölümde 6 yapan bir öğrenci yine S'den başlar; çünkü temel okuma eksikliği, üstüne kurulan her şeyi zayıflatır. Dil bilgisi modülleri bu yönlendirmeden bağımsızdır ve kendi sırasıyla yürür.

Seviyeni bilmek

Akademi dersleri üç seviyeye hitap eder. Temel seviye TYT Türkçe neti 0 ile 10 arasında olanlar içindir ve konu anlatımı ile kolay alıştırmalara ağırlık verir. Orta seviye konuyu bilen ama soruda zorlanan öğrenciler içindir ve çözümlü örnekler ile orta alıştırmalara dayanır. İleri seviye derece hedefleyenler içindir ve yeni nesil, süre baskılı sorularla çalışır. Bir denemede 7 net yapan öğrenci temel seviyededir; bu bir yargı değil, derslerin hangi bölümünde daha çok vakit geçireceğini söyleyen bir bilgidir.

Yanlışları sınıflandırmak

Tanı testinin en değerli çıktısı puan değil, yanlışlardır. Her yanlışın yanına neden yanlış yaptığını yaz ve onu şu türlerden birine yerleştir:

• Eksik okuma. Kökteki ya da metindeki bir sözcüğü atlamak: "söylenemez" kökünü "söylenebilir" diye okumak, "yalnızca" sözcüğünü gözden kaçırmak.
• Aşırı genelleme. Metnin sınırlı bir yargısını genişletmek: metin "bazı öğrenciler" derken "bütün öğrenciler" diyen seçeneği işaretlemek.
• Kavram karışıklığı. İki kavramı birbirine karıştırmak: benzetmeyi tanım sanmak, terim anlamı mecaz anlamla karıştırmak.
• Kendi yorumunu katma. Metinde bulunmayan ama doğru bildiğin bir bilgiyi seçmek. Paragraf soruları metne göre cevaplanır; gerçek hayatta doğru olan bir yargı metinde yoksa cevap olamaz.
• İşlem hatası. Hesapta ya da sayımda yanlışlık: net hesaplarken 8 yanlışın 2 değil 4 net götürdüğünü sanmak gibi.

Sınıflandırmanın amacı, hangi türün sende sık olduğunu görmektir. On iki yanlışının beşi eksik okumaysa, en hızlı kazanç kökü ve metni daha dikkatli okuma alışkanlığındadır; yeni konu öğrenmek bu yanlışları azaltmaz.

Yanlış defteri

Sınıflandırmayı kalıcı hâle getirmenin en basit aracı bir yanlış defteridir. Her yanlış için defterine dört şey yaz: sorunun hangi dersten geldiği, doğru cevabın ne olduğu, senin neden yanlış seçtiğin ve bu yanlışın hangi türe girdiği. Neden yanlış seçtiğini tek cümleyle, kendi sözcüklerinle yaz; "dikkatsizlik" gibi genel bir sözcük yerine "kökteki olumsuzluk ekini görmedim" gibi somut bir açıklama kullan. Birkaç hafta sonra defterine baktığında hangi türün sık tekrar ettiğini, hangi derslere geri dönmen gerektiğini kendi yazından okursun. Defter, tanı testinin her gün yeniden yapılmasına gerek bırakmayan küçük bir tanı aracıdır; düzenli tutulduğunda ilerlemenin nerede durduğunu da gösterir.

Yol haritasını kurmak

Tanı sonucundan dört bilgi çıkar: başlangıç modülün, seviyen, en sık hata türün ve bugünkü puanın. Bu dört bilgi haftalık planın iskeletidir.

• Başlangıç modülünden sırayla ilerle ve her dersin sonundaki ustalık kapısını kullan. Kapı 5 sorudur; en az 4 doğru yapmadan sonraki derse geçme. Kapıyı geçemediğin dersi yeniden çalış.
• Aralıklı tekrar ile öğrendiğini kalıcı kıl. Her dersi bitirdiğin günden sonraki 1., 3., 7. ve 21. günlerde o dersin tekrar kartına dön. Pazartesi bitirilen bir dersin tekrarları Salı, Perşembe, bir sonraki Pazartesi ve üç hafta sonraki Pazartesi'dir.
• En sık hata türüne göre küçük bir alışkanlık ekle: eksik okumada kökün olumsuzluk ve sınırlama sözcüklerini işaretlemek, aşırı genellemede seçeneklerdeki "her zaman, hiç, bütün" gibi sözcüklere dikkat etmek.

İlerlemeyi ölçmek

Tanıyı dört haftada bir, benzer bir testle tekrarla ve bölüm puanlarını yan yana yaz. Paragraf bölümünde 5'ten 8'e çıkmak yüzde 60'lık bir artıştır; aynı sürede hata türlerinin dağılımı da değişmiş olmalıdır. Puan artmış ama aynı hata türü hâlâ ilk sıradaysa, o türe yönelik alışkanlık henüz yerleşmemiştir.

Örnek 1 — Başlangıç noktası

Soru: Tanı testinde birinci bölümden 9, ikinci bölümden 6, üçüncü bölümden 7 doğru yapan bir öğrenci akademide hangi modülden başlamalıdır?

• A) S · Sıfırdan Başla
• B) T01 · Sözcükte Anlam
• C) T02 · Cümlede Anlam
• D) T03 · Paragraf
• E) D · Derece Kampı

Çözüm: Birinci bölüm 8 ve üstü olduğu için geçilmiştir. İkinci bölüm 6'dır, yani 8'in altındadır; öğrenci T01'den başlar. Üçüncü bölümdeki 7, T03'e gelindiğinde işe yarar. D, yönlendirmenin sırasını atlayan cevaptır. Cevap: B.

Örnek 2 — Hata türü

Soru: Bir öğrenci "Bu parçadan aşağıdakilerin hangisi çıkarılamaz?" kökünü "çıkarılabilir" diye okuyup metinden çıkarılabilen bir seçeneği işaretlemiştir. Bu yanlış hangi türe girer?

• A) Kavram karışıklığı
• B) İşlem hatası
• C) Eksik okuma
• D) Aşırı genelleme
• E) Kendi yorumunu katma

Çözüm: Öğrenci kökteki olumsuzluğu atlamıştır; bu, kökün bir parçasını okumamaktır. Çözümü bilgi eksikliği değil, kökün olumsuzluk sözcüğünü işaretleme alışkanlığıdır. Cevap: C.

Örnek 3 — Tekrar takvimi

Soru: Bir dersi Pazartesi günü bitiren öğrencinin bu ders için yaptığı üçüncü tekrar hangi güne denk gelir?

• A) Salı
• B) Perşembe
• C) Cuma
• D) Bir sonraki Pazartesi
• E) Pazar

Çözüm: Tekrarlar dersi bitirdikten sonraki 1., 3., 7. ve 21. günlerdedir. Üçüncü tekrar 7. gündür ve Pazartesi'den 7 gün sonra yine Pazartesi'dir. A birinci, B ikinci tekrarın günüdür. Cevap: D.

Örnek 4 — Ustalık kapısı

Soru: Bir dersin ustalık kapısında 5 sorudan 3'ünü doğru cevaplayan öğrenci için aşağıdakilerden hangisi önerilir?

• A) Sonraki derse geçmesi
• B) Dersi yeniden çalışması
• C) Modül sınavına geçmesi
• D) Tanı testini yeniden çözmesi
• E) Seviyesini İleri'ye yükseltmesi

Çözüm: Kapı ölçütü 5 sorudan en az 4 doğrudur, yani yüzde 80. 3 doğru yüzde 60 eder ve ölçütün altındadır; ders yeniden çalışılır. Cevap: B.

• Tanıda tahminle işaretlemek. Tahmin puanı şişirir ve seni hazır olmadığın bir modüle gönderebilir.
• Yalnızca toplam puana bakmak. Başlangıç noktasını bölüm puanları, çalışma biçimini hata türleri belirler.
• Yönlendirme sırasını atlamak. Birinci bölüm zayıfsa, öteki bölümler iyi olsa bile S'den başlanır.
• Hata türünü yazmamak. "Dikkatsizlik" demek bir sınıflandırma değildir; hangi sözcüğü, hangi kavramı kaçırdığını yaz.
• Kapıyı geçmeden ilerlemek. 5'te 3 ile geçilen ders, sonraki derslerin temelinde bir boşluk bırakır.
• Tekrar günlerini atlamak. 1-3-7-21 takvimi birlikte işler; tek bir tekrar kalıcılığı sağlamaz.