Okuma hızı ve anlama testi

İki öğrenci aynı metni okuyor. Biri metni bir buçuk dakikada bitiriyor ama beş sorudan yalnızca ikisini doğru cevaplıyor. Öteki iki buçuk dakika harcıyor ve beş sorunun beşini de doğru buluyor. Hangisi daha iyi okur? Sorunun cevabı, okumayı iki sayıyla ölçmekten geçer: dakikada kaç kelime okuduğun ve okuduğunun ne kadarını anladığın. Paragraf soruları testin yarısından fazlası olduğuna göre bu iki sayı, Türkçe netinin en önemli belirleyicilerindendir. Bu derste kendi okuma hızını ve anlama oranını ölçmeyi, bu iki sayıyı etkili okuma hızında birleştirmeyi ve hızını anlamayı kaybetmeden artıracak bir plan kurmayı öğreneceğiz. Dersin içinde ölçümü hemen yapabileceğin bir metin de var.

• Okuma hızını dakikadaki kelime sayısı, anlamayı doğru cevap yüzdesi olarak hesaplarsın.
• İki sayıyı etkili okuma hızında birleştirir, farklı okuma biçimlerini bu ölçüyle karşılaştırırsın.
• Ölçüm metnini okuyup soruları cevaplayarak kendi başlangıç değerlerini belirlersin.
• Ölçüm sonuçlarını hız, anlama ya da ikisi birden için bir çalışma planına çevirirsin.

Neyi ölçüyoruz?

Okuma iki ayrı sayıyla ölçülür:

• Okuma hızı = okunan kelime sayısı / dakika cinsinden süre. 300 kelimelik bir metni 2 dakikada okuyan öğrencinin hızı 150 kelime/dakikadır. Süre dakika ve saniye olarak ölçüldüyse önce dakikaya çevir: 1 dakika 40 saniye, 100/60 dakikadır ve 300 kelime bu sürede okunursa hız 180 kelime/dakika olur.
• Anlama oranı = doğru cevap sayısı / soru sayısı. Beş sorudan dördünü doğru cevaplayan öğrencinin anlama oranı yüzde 80'dir.

İki sayıdan biri tek başına yanıltıcıdır. Çok hızlı okuyup az anlayan öğrenci sınavda aynı paragrafı yeniden okumak zorunda kalır; çok yavaş okuyup her şeyi anlayan öğrenci ise sürenin sonuna yetişemez. Bu yüzden iki sayıyı birleştiren üçüncü bir ölçü kullanırız:

etkili okuma hızı = okuma hızı × anlama oranı

Dakikada 250 kelime okuyup yüzde 60 anlayan öğrencinin etkili hızı 150, dakikada 180 kelime okuyup yüzde 90 anlayan öğrencinin etkili hızı 162'dir. İkincisi daha yavaş okur ama birim zamanda daha çok anlar.

Ölçüm nasıl yapılır?

Ölçümün değeri, her seferinde aynı biçimde yapılmasına bağlıdır:

1. Sessiz bir yerde, bir kronometreyle başla. Metni bir kez ve normal hızında oku; hızlanmaya çalışma.
2. Okurken geri dönme. Anlamadığın bir yer olursa işaretle, ama durma.
3. Bitirdiğin anda süreyi kaydet.
4. Soruları metne bakmadan cevapla.
5. Hızı ve anlama oranını hesapla, etkili hızı bul ve tarihiyle birlikte not et.

Bu ilk ölçüm bir not değil, bir başlangıç çizgisidir. Başkalarının hızıyla karşılaştırmak yerine kendi sayılarının haftalar içinde nasıl değiştiğine bak.

Ölçüm metni: Yavaş Okumak Üzerine

Aşağıdaki metin, ilk ölçümünü yapabilmen için yazılmıştır. Kronometreni başlat, metni bir kez oku ve süreyi not et. Alıştırma bölümündeki bazı sorular bu metinle ilgilidir.

Bir metni hızlı okumakla iyi okumak aynı şey değildir. Okumak, aslında gözün değil zihnin işidir. Sayfaları çabucak çeviren biri, kitabı bitirdiğinde çoğu zaman ne okuduğunu anlatmakta zorlanır. Öte yandan her cümlenin başında durup sözcükleri tek tek tartan biri de metnin bütününü kaçırır; çünkü anlam, sözcüklerin toplamından değil, cümlelerin birbirine bağlanışından doğar.

İyi okur, hızını metne göre ayarlar. Bir gazete haberini göz gezdirerek okur, çünkü haberin ne söylediğini ilk paragraf çoğu zaman özetler. Aynı kişi bir roman okurken hikâyenin akışına kapılır ve temposunu olaylara bırakır. Bir deneme ya da bir bilim yazısı karşısında ise yavaşlar; yazarın bir düşünceyi nereden alıp nereye götürdüğünü izlemek ister. Bu yavaşlama bir kayıp değil, bir yatırımdır. Anlaşılmadan geçilen bir paragraf, soru karşısında yeniden okunmak zorunda kalır ve kazanılan süre fazlasıyla geri verilir.

Hızı gerçekten düşüren şey, çoğu zaman dikkatin dağılmasıdır. Göz satırda ilerlerken zihin başka yerdeyse, okur birkaç satır sonra geri dönmek zorunda kalır. Bu geri dönüşler bir alışkanlığa dönüştüğünde, metin iki kez okunur ama bir kez bile anlaşılmaz. Bu yüzden okumaya başlamadan önce kendine bir soru sormak işe yarar: Bu metinden ne öğrenmek istiyorum? Soru, dikkati bir hedefe bağlar.

Okuma türleri arasında geçiş yapabilmek de bir beceridir. Sınavda bir paragrafı okurken önce soru kökü okunur, sonra metin bu kökün ışığında taranır. Aynı paragraf, soru ana düşünceyi istiyorsa bütünüyle, bir ayrıntıyı istiyorsa belirli bir cümle aranarak okunur. Okur, hangi bilginin peşinde olduğunu bildikçe gereksiz yerlerde oyalanmaz ve gerekli yerlerde durmayı bilir.

Okuma hızı, bir koşucunun temposu gibi, zamanla ve ancak düzenli çalışmayla artar. Her gün kısa bir metni süre tutarak okumak ve ardından metni birkaç cümleyle özetlemek, hem hızı hem anlamayı birlikte geliştirir. Bir ay sonra aynı türden bir metni yeniden ölçen okur, farkı kendi sayılarında görür. Önemli olan, hızın anlamanın önüne geçmemesidir. Çok hızlı okuyup az anlayan biri, aslında okumuş sayılmaz; yalnızca gözlerini sayfada gezdirmiştir.

Metin 300 kelimedir. Hızını hesaplarken 300'ü dakika cinsinden süreye böl.

Sonuçları yorumlamak

Ölçüm sonucunda dört durumdan biriyle karşılaşırsın:

Burada "yüksek" ve "düşük", başkalarına göre değil, senin hedefine göredir. Hedefin, paragraf sorularını bu akademinin önerdiği sürelerde ve yüzde 80'in üstünde doğrulukla çözmektir.

Hızı ve anlamayı birlikte geliştirmek

Akademinin "sıfırdan başla" bölümü günde 20 dakika köşe yazısı ve 10 dakika deneme okumayı önerir. Bu okumaların bir kısmını süre tutarak yap ve her metnin ardından iki üç cümlelik bir özet yaz. Özet, anlamayı ölçmenin en basit yoludur: metni birkaç cümleyle anlatamıyorsan, hızın anlamanın önüne geçmiştir.

Ölçümü haftada bir tekrarla ve sonuçları aynı tabloya işle. Hızın 150'den 180 kelime/dakikaya çıkması yüzde 20'lik bir artıştır; ama anlama oranı bu sırada düştüyse etkili hız artmamış olabilir. İlerlemenin gerçek ölçüsü etkili hızdır.

Örnek 1 — Okuma hızı

Soru: 300 kelimelik bir metni 2 dakika 30 saniyede okuyan öğrencinin okuma hızı dakikada kaç kelimedir?

• A) 100
• B) 120
• C) 125
• D) 150
• E) 750

Çözüm: 2 dakika 30 saniye 2,5 dakikadır; 300 / 2,5 = 120 kelime/dakika. D, 30 saniyeyi hesaba katmayan cevaptır; E ise 300'ü 2,5 ile çarpan hesaptır. Cevap: B.

Örnek 2 — Etkili okuma hızı

Soru: Dakikada 240 kelime okuyan bir öğrenci ölçüm metnine ait 5 sorudan 3'ünü doğru cevaplamıştır. Bu öğrencinin etkili okuma hızı kaçtır?

• A) 96
• B) 120
• C) 144
• D) 180
• E) 240

Çözüm: Anlama oranı 3 / 5 = yüzde 60'tır. Etkili hız 240 · 0,6 = 144'tür. E, anlama oranını hesaba katmayan cevaptır. Cevap: C.

Örnek 3 — Metnin ana düşüncesi

Soru: "Yavaş Okumak Üzerine" metninin ana düşüncesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Hızlı okuyanlar metni hiç anlamaz.
• B) İyi okur hızını metne göre ayarlar ve anlamayı hızın önünde tutar.
• C) Gazeteler dikkatle ve yavaş okunmalıdır.
• D) Okuma hızı doğuştan gelir, sonradan değişmez.
• E) Roman okumak zaman kaybıdır.

Çözüm: Metin baştan sona hız ile anlama arasındaki dengeyi işler ve son paragrafta hızın anlamanın önüne geçmemesi gerektiğini vurgular. A metnin söylediğinden güçlü bir yargıdır; C ve D metinle çelişir; E metinde yoktur. Cevap: B.

Örnek 4 — İki okuru karşılaştırmak

Soru: A öğrencisi dakikada 250 kelime okuyup yüzde 60, B öğrencisi dakikada 180 kelime okuyup yüzde 90 anlıyor. B'nin etkili okuma hızı A'nınkinden kaç fazladır?

• A) 8
• B) 10
• C) 12
• D) 15
• E) 70

Çözüm: A'nın etkili hızı 250 · 0,6 = 150, B'ninki 180 · 0,9 = 162'dir; fark 12'dir. E, yalnızca okuma hızlarını karşılaştıran cevaptır ve yönü de terstir. Cevap: C.

• Yalnızca hıza bakmak. Hız anlamadan ayrı ölçülmez; ilerlemenin ölçüsü etkili hızdır.
• Saniyeleri dakikaya çevirmemek. 2 dakika 30 saniye 2,5 dakikadır, 2,3 değil.
• Ölçüm sırasında hızlanmaya çalışmak. Başlangıç çizgisi normal hızınla ölçülmelidir.
• Soruları metne bakarak cevaplamak. Anlama oranı, metni hatırlayarak cevapladığında anlamlıdır.
• Kendini başkalarının hızıyla kıyaslamak. Önemli olan kendi sayılarının zamanla değişimidir.
• Anlama düşerken hız hedefini zorlamak. Anlama yüzde 80'in altındaysa önce anlamayı toparla.