Tanı testi

Bir öğrenci tarih çalışmaya İnkılap Tarihi'nden başlamaya karar verir; çünkü bu konunun bütün testlerde soru getirdiğini duymuştur. İlk hafta Mondros Ateşkesi'ni, kongreleri ve cepheleri çalışır. Ama Mondros'un neden bu kadar ağır maddeler içerdiğini anlamakta zorlanır; çünkü Birinci Dünya Savaşı'nın nasıl başladığını ve Osmanlı'nın savaşa hangi koşullarda girdiğini bilmez. Kongrelerde alınan "manda ve himaye kabul edilemez" kararını okur, ama bu fikrin neden tartışıldığını kavrayamaz; çünkü son dönem Osmanlı'daki fikir akımlarından habersizdir. Öncelik doğru seçilmiştir, ama başlangıç noktası yanlıştır. Öte yandan, her şeyi en baştan, ilk uygarlıklardan sırayla okumaya kalkmak da bazı öğrenciler için gereksiz zaman kaybıdır. Bu derste önce tarih tanı testinin hangi bölümlerden oluştuğuna ve neyi yokladığına, ardından sonuçların nasıl okunacağına ve bu sonuçlara göre çalışma planının nasıl kurulacağına bakıyoruz.

• Tanı testinin bölümlerini ve her bölümün hangi modülleri yokladığını açıklarsın.
• Bölüm sonuçlarına göre hangi modüllere daha çok zaman ayıracağına karar verirsin.
• Tarihte sık görülen hata türlerini tanır, kendi yanlışlarını bunlara göre sınıflandırırsın.
• Tanı sonucunu haftalık bir çalışma planına dönüştürürsün.

Dört bölüm, kırk soru

Tarih tanı testi kırk sorudan oluşur ve akademinin programını dört bölümde yoklar:

İlk üç bölüm TYT tarihinin kapsamını yoklar. Dördüncü bölüm Tarih-1 ve Tarih-2 testlerine girecek öğrenciler içindir; yalnız TYT'ye hazırlanan öğrenci ilk üç bölümle yetinir.

Bölümlerde ne tür sorular var

Her bölümde üç tür soru bulunur: bilgi soruları (bir olayın tarihi, bir devletin özelliği), ilişki soruları (bir olayın nedeni ya da sonucu, iki olayın ortak özelliği) ve yorum soruları (kısa bir metinden ya da haritadan çıkarım). Bu karışım, yalnız bilgi eksiğini değil, neden-sonuç kurma ve metin okuma becerisini de ölçmek için seçilmiştir. Böylece aynı bölümde düşük sonuç alan iki öğrenciden birinin bilgi, ötekinin ise okuma eksiği olduğu ayırt edilebilir ve ikisine farklı çalışma önerilir.

Sonucu okumak

Her bölüm için eşik onda sekizdir. Ancak tarih akademisinde konular kronolojik sırayla ilerlediği için tanı sonucu, başlangıç noktasından çok her modüle ayrılacak süreyi belirler:

• Birinci bölüm eşiğin altındaysa, akışa en baştan katılmak gerekir; zaman çizelgesi, harita ve kaynak okuma derslerine özellikle önem verilir.
• Birinci bölüm geçilmiş, ikincisi eşiğin altındaysa, ilk modüller hızlı bir tekrarla geçilir; asıl zaman İslam tarihi, Selçuklular ve Osmanlı'ya ayrılır.
• Üçüncü bölüm eşiğin altındaysa, bu bölüm her durumda en yüksek önceliği taşır, çünkü İnkılap Tarihi bütün testlerde soru getirir. Kronolojik akış korunur, ama haftalık plana her hafta küçük bir İnkılap Tarihi tekrarı eklenir.
• Dördüncü bölüm yalnız AYT hedefi olanlar için değerlendirilir; buradaki eksikler, ilgili modüllere gelindiğinde ek süre ayrılarak kapatılır.

Kancadaki öğrencinin hatası, önceliği başlangıç noktası sanmasıdır. İnkılap Tarihi en önemli konudur, ama onu anlamak için son dönem Osmanlı'nın ve Birinci Dünya Savaşı'nın hikâyesine ihtiyaç vardır.

Bölümler birbirine bağlıdır

Tanı bölümleri ayrı kutular gibi görünse de konular birbirine bağlıdır. İnkılap Tarihi'ni yoklayan üçüncü bölümdeki birçok soru, aslında 19. yüzyıl Osmanlı'sına ve 20. yüzyılın başına uzanan bir hikâyenin devamıdır; Tanzimat'la başlayan yenileşme, Meşrutiyet dönemleri ve fikir akımları bilinmeden Cumhuriyet inkılaplarının neyi değiştirdiği tam anlaşılamaz. Bu yüzden yalnız TYT'ye hazırlanan bir öğrenci de, dördüncü bölümde yoklanan 19. yüzyıl konularının bir kısmına kısa bir giriş yapmaktan kazançlı çıkar. Benzer biçimde, birinci bölümdeki takvim ve çağ bilgisi bütün sonraki bölümlerdeki kronoloji sorularının temelidir.

Tanıdan sonraki ilk hafta

Tanı sonucunu hemen bir haftalık plana dönüştür. Örneğin üçüncü bölümü eşiğin altında kalmış bir öğrenci, haftanın beş gününü akademinin sıradaki derslerine, iki gününü ise İnkılap Tarihi'nden kısa bir konu tekrarı ve birkaç soruya ayırabilir. Haftanın sonunda, o hafta yaptığı yanlışları hata türlerine göre işaretler ve bir sonraki haftanın planını bu sonuca göre küçük ayarlarla düzenler.

Tarihte altı hata türü

Tanı testindeki her yanlışı şu altı türden birine yerleştir:

• Bilgi eksiği: Olayı ya da kavramı hiç bilmiyordun.
• Kronoloji hatası: Olayların sırasını ya da dönemini karıştırdın.
• Kavram karışıklığı: Benzer adları ya da kurumları birbirine kattın; örneğin kurultay ile divanı ya da ikta ile tımarı.
• Neden-sonuç karışıklığı: Bir olayın nedenini sonucu sandın ya da tersini yaptın.
• Metin ve harita okuma hatası: Verilen metni ya da haritayı dikkatli okumadın.
• Aşırı genelleme: Seçenekteki "yalnız", "her zaman" gibi ifadelere dikkat etmedin.

Yanlışların hangi türde toplandığı, çalışma biçimini belirler: bilgi eksiği konu çalışmasıyla, kronoloji hatası zaman çizelgesi ve çapa tarihlerle, kavram karışıklığı karşılaştırma tablolarıyla, okuma hataları ise yavaş okuma alışkanlığıyla giderilir.

Testin koşulları

Tanı testi, gerçek sınav koşullarına yakın biçimde, tek oturumda ve kaynağa bakmadan çözülmelidir. Bilinmeyen sorular boş bırakılır; tahminle işaretlenen bir doğru, gerçek eksiği gizler ve yanlış bir plana yol açar. Test bittikten sonra cevaplar kontrol edilir ve her yanlışın yanına türü yazılır.

Tanının sınırları

Kırk soru, bütün programı ayrıntılı ölçemez; tanı yalnız bir başlangıç fotoğrafıdır. Bir bölümde eşiği geçmek, o bölümdeki her konunun bilindiği anlamına gelmez. Bu yüzden her modülün sonundaki soru kampları ve modül sınavları, tanının söyleyemediklerini zamanla tamamlar. Birkaç hafta sonra aynı bölümleri yeniden yoklamak, ilerlemeyi görmenin en sağlam yoludur. İki sonuç arasındaki fark, çalışmanın gerçekten işe yarayıp yaramadığını gösterir.

Sıradaki ders, zaman çizelgesi okumayı, Milattan önce ve sonra hesabını ve bir yılın hangi yüzyıla düştüğünü bulmayı ele alıyor.

Örnek 1 — Öncelik

Soru: Üçüncü bölümü eşiğin altında kalan bir öğrenci için en doğru plan hangisidir?

• A) Bütün programı bırakıp yalnız İnkılap Tarihi çalışmak
• B) İnkılap Tarihi'ni hiç çalışmamak
• C) Kronolojik akışı korurken her hafta İnkılap Tarihi'ne küçük bir tekrar eklemek
• D) Yalnız dördüncü bölümün konularına geçmek
• E) Tanı testini yeniden çözmeden sınava girmek

Çözüm: İnkılap Tarihi en yüksek önceliği taşır, ama önceki dönemlerin hikâyesi olmadan iyi anlaşılmaz. Cevap: C.

Örnek 2 — Hata türü

Soru: Bir öğrenci Ankara Savaşı'nı İstanbul'un fethinden sonraya yerleştirmiştir. Bu hangi hata türüdür?

• A) Kavram karışıklığı
• B) Kronoloji hatası
• C) Aşırı genelleme
• D) Metin okuma hatası
• E) Bilgi eksiği

Çözüm: Ankara Savaşı 1402'de, İstanbul'un fethi 1453'te olmuştur; sıra karıştırılmıştır. Cevap: B.

Örnek 3 — Tanı sorusu

Soru: "Türk" adını resmî devlet adı olarak ilk kullanan Türk devleti hangisidir?

• A) Asya Hun Devleti
• B) Uygurlar
• C) Karahanlılar
• D) Kök Türkler
• E) Avarlar

Çözüm: Kök Türkler, Türk adını devletin resmî adı olarak kullanan ilk devlettir. Cevap: D.

Örnek 4 — Testin koşulları

Soru: Tanı testinde bilinmeyen bir soruyu tahminle işaretlemek neden önerilmez?

• A) Süreyi uzattığı için
• B) Kalemi yorduğu için
• C) Soruların sırasını değiştirdiği için
• D) Testin geçersiz sayılmasına yol açtığı için
• E) Şans eseri doğru çıkarsa gerçek eksiği gizleyip yanlış bir plana yol açabileceği için

Çözüm: Tanının amacı eksikleri görmektir; tahmin bu görüntüyü bulandırır. Cevap: E.

• Önceliği başlangıç noktası sanmak. En önemli konu, onu anlamaya yetecek temelden sonra gelir.
• Tanıda tahmin yapmak. Şansla gelen doğru, eksiği gizler.
• Tanıyı kesin bir yargı saymak. Kırk soru bir başlangıç fotoğrafıdır.
• Bütün yanlışları bilgi eksiği sanmak. Kronoloji, kavram ve okuma hataları başka çalışma biçimleri ister.
• Dördüncü bölümü TYT öğrencisi olarak dert edinmek. O bölüm AYT hedefi olanlar içindir.