Karma deneme kampı

Konu testinde bütün mol sorularını doğru çözen bir öğrenci, ilk denemesinde kimyadan beklediğinden çok daha düşük bir sonuç alıyor. Sorular daha zor değildi; ama konu testinin başlığı ona her seferinde "şimdi mol soruyorum" diye fısıldıyordu. Denemede o başlık yoktu. Bir periyodik tablo sorusundan sonra bir karışım sorusu, ondan sonra bir grafik geldi ve öğrenci her soruda önce "bu hangi konu?" diye düşünürken zaman kaybetti. Bilgi aynıydı, değişen sınavın düzeniydi. Mol ve grafik kamplarında yöntemleri topladık. Bu kamp, bütün kimya modüllerini karışık sorularla bir araya getiriyor ve o yöntemleri sınav koşullarında kullanmayı öğretiyor: soruyu tanımak, süreyi bölmek, ne zaman tahmin yapılacağını hesapla bilmek ve denemeden sonra doğru yere geri dönmek.

• Karışık sorularda soru ailesini ilk okumada tanırsın.
• Net hesabını ve eleme sonrası tahminin beklenen değerini hesaplarsın.
• Üç turlu çözüm düzeniyle süreyi bölersin.
• Deneme sonrasında hataları kimyaya özgü köklerine göre ayırır, tekrar planını kurarsın.

Konu testinden denemeye

Konu testi bir konuyu derinleştirir; deneme ise o bilginin sınav koşulunda kullanılıp kullanılamadığını ölçer. TYT'de kimya, fizik ve biyolojiyle birlikte Fen Bilimleri testinin içindedir ve bu testte 7 kimya sorusu bulunur. Bütün oturum için tek bir süre verilir; kimyaya ayrılmış ayrı bir süre yoktur. Bu yüzden karma denemenin ilk işi, kimya sorularını diğer derslerin arasında da tanıyabilmek ve onlara ne kadar zaman ayrılacağına önceden karar vermektir.

Soru ailesini tanımak

Kimya soruları konu adlarından çok, soru köklerinin biçiminden tanınır. Dört aile vardır. Bilgi soruları bir tanımı, bir sınıflamayı ya da bir özelliği sorar; "hangisi doğrudur", "hangisi bir ... değildir" kalıplarıyla gelir ve hızlı çözülür. Hesap soruları bir denklem, bir kütle ya da bir hacim verir; mol köprüsünü ve oran kısayollarını ister. Grafik soruları bilgiyi bir eğrinin içine saklar; dört adımlık okuma gerektirir. Senaryo soruları bir mutfak, bir laboratuvar ya da bir fabrika durumunu anlatır ve öğrenciden durumu kimyanın diline çevirmesini ister. Soru ailesi ilk okumada tanınırsa hangi yöntemin kullanılacağı da kendiliğinden belli olur.

Modüller arası köprü soruları

Karma denemelerde bazı sorular tek bir modüle sığmaz. Bir soru suyun kaynama noktasını sorarken hidrojen bağına, bir başkası kirecin sirkeyle köpürmesini sorarken hem karbonatlara hem asitlere dayanır. Böyle sorularda iki modülün bağlantı noktasını görmek gerekir. Ders tekrarları sırasında "bu kavram başka hangi konuda geçiyordu?" sorusunu sormak, köprü sorularına hazırlığın en iyi yoludur.

Net ve tahminin beklenen değeri

Net, doğru sayısından yanlış sayısının dörtte biri çıkarılarak bulunur; dört yanlış bir doğruyu götürür. Yedi kimya sorusunda 6 doğru ve 1 yanlış yapan öğrencinin kimya neti 6 − 0,25 = 5,75'tir. Bu kural, tahminin ne zaman mantıklı olduğunu hesaplamaya da izin verir. Beş şıklı bir soruda hiçbir şık elenmeden rastgele işaretleme yapılırsa doğru olma olasılığı beşte birdir ve yanlışın bedeli dörtte bir nettir; ortalama kazanç sıfıra iner. Yani hiç bilgi olmadan yapılan tahmin ne kazandırır ne kaybettirir. İki şık kesin olarak elenebiliyorsa kalan üç şık arasında doğru olma olasılığı üçte bire çıkar ve ortalama kazanç pozitif olur. Kural basittir: en az bir şık bilgiyle elenebiliyorsa tahmin mantıklıdır; hiçbiri elenemiyorsa boş bırakmak aynı sonucu verir.

Üç turlu çözüm

Kimya soruları uzunluk ve zorluk bakımından birbirinden çok farklıdır. Bu yüzden tek turda baştan sona ilerlemek, uzun bir hesap sorusunda takılıp kolay bilgi sorularına vakit bırakmamak gibi bir sonuç doğurabilir. Birinci turda okunur okunmaz çözülebilen sorular işaretlenir. İkinci turda hesap ve grafik soruları çözülür. Üçüncü turda geriye kalan sorulara dönülür ve eleme yapılabiliyorsa tahmin yapılır. Bu düzen, kolay soruların hiçbirinin süre yüzünden kaçmamasını sağlar. İkinci turda bile çözülemeyen bir soru, üçüncü tura bırakılmadan önce kısa bir notla işaretlenir; dönüldüğünde nerede takıldığı hemen hatırlanır.

Kimya hatalarının tipik kökleri

Deneme bittikten sonra her kimya yanlışının kökü bulunur. Kimyada hataların büyük kısmı birkaç tanıdık kaynaktan gelir:

• Birim karışıklığı: mol yerine gram, mililitre yerine litre, ppm yerine yüzde yazmak.
• Tanecik türü: atom molü ile molekül molünü karıştırmak.
• Yön hatası: pH küçüldükçe asitliğin arttığını ya da gaz çözünürlüğünün sıcaklıkla azaldığını ters hatırlamak.
• Sınıflama karışıklığı: karışım ile bileşiği, katılma ile kondenzasyonu, emülsiyon ile süspansiyonu karıştırmak.
• Okuma hatası: "değildir" sorusunu "doğrudur" diye okumak, grafiğin eksenini atlamak.
• Bilgi eksiği: kavramın hiç hatırlanmaması.

İlk beş kök yöntem ve dikkatle düzelir; son kök, ilgili modülün dersine dönmeyi gerektirir.

Denemeyi sınav gibi çözmek

Bir denemenin ölçtüğü şey, ancak sınav koşullarına benzeyen koşullarda çözüldüğünde güvenilirdir. Deneme mümkünse gerçek sınavın yapıldığı saate yakın bir saatte, tek oturumda ve ara vermeden çözülür. Telefon başka bir odada kalır, cevaplar optik forma benzer bir kâğıda işaretlenir, işaretleme süresi de toplam süreye dahil edilir. Kimyaya kaç dakika ayrılacağı denemeden önce belirlenir ve bölüm bitince saate bakılır. Evde yarım bırakılıp ertesi gün tamamlanan ya da cevap anahtarına göz atılarak çözülen bir deneme, gerçek sınav hakkında yanlış bir güven verir. Koşullar ne kadar gerçekçiyse, sonuçlardan çıkarılan ders de o kadar işe yarar.

Denemeden sonra

Deneme bittiğinde yanlış ve boş kimya soruları, cevap anahtarına bakılmadan bir kez daha denenir. Böylece süre baskısıyla kaçırılan sorular ile gerçekten bilinmeyen sorular birbirinden ayrılır. Ardından her yanlış için konu, hata kökü ve doğru çözümün kilit adımı tek satırda not edilir. Aynı kök birkaç denemede tekrar ediyorsa, o kökün ait olduğu kampa ya da modüle kısa bir dönüş planlanır. Sonuçlar tek bir denemeye göre değil, birkaç denemenin eğilimine göre yorumlanır; yedi soruluk bir bölümde tek bir soru bile sonucu belirgin biçimde oynatır.

Sınava yaklaştıkça bu döngü sıklaşır ve yeni konu çalışmasının yerini tekrar alır. Sıradaki ders, sınavdan önceki son ayı kimya için nasıl planlayacağını ele alıyor.

Örnek 1 — Net hesabı

Soru: Yedi kimya sorusunda 6 doğru ve 1 yanlış yapan bir öğrencinin kimya neti kaçtır?

• A) 6
• B) 5
• C) 7
• D) 5,75
• E) 5,5

Çözüm: Bir yanlışın dörtte biri 0,25 nettir; 6 − 0,25 = 5,75. Cevap: D.

Örnek 2 — Tahminin beklenen değeri

Soru: Beş şıklı bir soruda hiçbir şık elenemiyorsa rastgele işaretlemenin ortalama net katkısı nedir?

• A) Sıfır; ne kazandırır ne kaybettirir.
• B) Bir tam net
• C) Yarım net
• D) Eksi bir net
• E) Dörtte bir net

Çözüm: Beşte bir olasılıkla 1 net kazanılır, beşte dört olasılıkla 0,25 net kaybedilir; ikisi birbirini götürür. Cevap: A.

Örnek 3 — Soru ailesi

Soru: "Kış sabahı otomobilin camında oluşan buğu hangi olayla açıklanır?" sorusu hangi soru ailesine girer?

• A) Hesap sorusu
• B) Grafik sorusu
• C) Saf bilgi sorusu
• D) Mol sorusu
• E) Gündelik bir durumu kimyanın diline çeviren senaryo sorusu

Çözüm: Soru bir yaşam durumunu anlatıyor ve hal değişimi kavramını istiyor. Cevap: E.

Örnek 4 — Hata kökü

Soru: Bir öğrenci "0,5 mol suda kaç mol atom vardır?" sorusuna 0,5 cevabını veriyor. Hatanın kökü hangisidir?

• A) Birim karışıklığı
• B) Tanecik türünü karıştırmak; molekül molünü atom molü sanmak
• C) Yön hatası
• D) Grafik okuma hatası
• E) Süre baskısı

Çözüm: Su üç atomludur; 0,5 mol molekülde 1,5 mol atom vardır. Cevap: B.

• Konu testi başarısını deneme başarısı sanmak. Karma düzende konuyu sorudan tanımak gerekir.
• Hiç eleme yapmadan tahmin etmek. Ortalama katkı sıfırdır; süre boşa gider.
• Tek turda baştan sona ilerlemek. Uzun bir soruda takılmak kolay soruları kaçırır.
• Yanlışın kökünü bulmadan konu tekrarına dönmek. Dikkat hatası konu çalışarak düzelmez.
• Tek denemeye göre karar vermek. Küçük bölümde tek soru sonucu oynatır.