YKS Felsefe · Felsefeyi Tanıma · FEL-FL01-L03

Felsefenin alanları

TYTAYTsınavdaki ağırlığı orta· 8 bölüm

1Kanca

Felsefe dersinin başında öğretmen Mert'in sırasına yedi zarf bırakıyor; üzerlerinde siyaset, bilim, ahlak, varlık, din, sanat ve bilgi yazıyor. Yanında bir kart destesi var, her kartta tek bir soru. Mert hızla dağıtmaya başlıyor: «Güzel nedir?» sanat zarfına, «İdeal devlet nasıl olmalı?» siyasete gidiyor. Sonra bir kartta duraksıyor: «Sonuçları tekrarlanamayan bir deney, bir kuramı bilimsel olmaktan çıkarır mı?» Kuram, bilginin bir türü değil mi? Kartı bilgi zarfına koyuyor. Öğretmen onu geri çekip bilim zarfına yerleştiriyor: kart bilmenin genel imkânını değil, bilimin kendi yönteminin değerini tartışıyordu. Mert konunun adına güvenmişti, sorunun kendisine bakmamıştı. Sınavdaki paragraflar da aynı tuzağı kurar; her alanın kendine ait bir sorusu vardır ve o soru sözcüklerin arasında durur.

2Hedefler

Felsefenin yedi temel alanını adlarıyla ve her birinin temel sorusuyla eşleştirirsin.
Tek bir soru cümlesinin ya da kısa bir metnin alanını gerekçesiyle belirlersin.
Sık karışan alan çiftlerini (bilgi–bilim, ahlak–siyaset, varlık–din) ayırt edici kavramlarıyla ayırırsın.
Her alanla ders kitaplarında birlikte anılan bir iki düşünürü tanırsın.

3Konu anlatımı

Alanı belirleyen şey konu değil, sorudur

Felsefe hayatın hemen her köşesine soru yöneltir; bu yüzden onu konulara bölmek ilk bakışta zor görünür. Ders kitaplarının izlediği yol şudur: alanları, sorguladıkları temel kavrama ve o kavram hakkında sorulan soruya göre ayırmak. Aynı «adalet» sözcüğü bir paragrafta kişinin davranışını, başka bir paragrafta devletin düzenini tartışabilir; ilki ahlakın, ikincisi siyasetin sorusudur. Dolayısıyla bir metnin alanını bulmak için önce şunu yanıtla: Bu metin neyi bilmek istiyor?

Alanların çoğunun iki adı vardır. Biri Türkçe ad (bilgi felsefesi), öteki Yunanca kökten gelen terim (epistemoloji). Sınav ikisini de kullanabilir; kökleri bilmek eşleştirmeyi kolaylaştırır. Episteme bilgi, on (ontos) varlık, ethos töre ya da karakter, aisthesis duyum ve algı anlamına gelir; sondaki logos ise «söz, öğreti» demektir.

Yedi alan, yedi temel soru

Bilgi felsefesi (epistemoloji) şunu sorar: Doğru bilgi mümkün müdür, kaynağı nedir, sınırı nerededir? Gündelik, bilimsel, felsefi, hangi türden olursa olsun bilginin kendisini inceler. Öne çıkan kavramlar özne (bilen), nesne (bilinen), doğruluk, kesinlik, şüphe ve temellendirmedir.

Varlık felsefesi (ontoloji) için temel sorular, varlığın gerçekten var olup olmadığı ve varsa ne olduğudur. Her şeyin özü madde midir, düşünce mi? Var olan değişir mi, sabit mi kalır? Arkhe (ilk ana madde), töz, oluş, idea gibi kavramlar bu alanı haber verir.

Ahlak felsefesi (etik) iyinin ve kötünün ne olduğunu, insanın nasıl davranması gerektiğini, herkes için geçerli bir ahlak yasasının bulunup bulunmadığını tartışır. Erdem, ödev, vicdan, sorumluluk, özgürlük terimleri metinde belirdiğinde ilk aday etiktir.

Sanat felsefesi (estetik) güzelin ve sanatın ne olduğunu sorar: Güzellik nesnede mi, bakan kişide mi? Sanat eseri doğayı taklit mi eder, yeni bir şey mi yaratır? Ders kitaplarında estetiğin ayrı bir disiplin olarak adını 18. yüzyılda Baumgarten'in koyduğu aktarılır. Beğeni, yüce, sanat eseri, sanatçı ve estetik yargı bu alanın kavramlarıdır.

Din felsefesi dinin kendisi değildir; bir inancı öğretmez ya da reddetmez. Dinî önermeleri aklın imkânlarıyla inceler: Tanrı'nın varlığı akılla temellendirilebilir mi? Kimi düşünürler bunun mümkün olduğunu savunup kanıtlar geliştirmiş, kimileri bu kanıtları yetersiz bulmuş, kimileri de inancın akla dayanmak zorunda olmadığını ileri sürmüştür. Alanı tanıtan öbür konular ruhun ölümsüzlüğü, inanç ile akıl ilişkisi ve dünyadaki kötülüğün nasıl açıklanacağıdır.

Siyaset felsefesi ideal devletin nasıl olması gerektiğini ve iktidarın neye dayanarak meşru sayıldığını sorgular. Devlet, egemenlik, yurttaş, hak, yasa, toplum sözleşmesi bu alanın sözcükleridir. Ders kitaplarında yapılan bir ayrım burada iş görür: mevcut devletlerin nasıl işlediğini betimlemek siyaset biliminin işidir; nasıl olması gerektiğini ve hangi gerekçeyle haklı sayılacağını sormak felsefenin.

Bilim felsefesi bilimsel bilginin değerini, yöntemini ve sınırını inceler: Bilimi bilim yapan nedir? Gözlemlerden genel bir yasaya nasıl varılır? Bir kuram ne zaman terk edilir? Deney, hipotez, kuram, yöntem, doğrulama ve yanlışlama kavramları onu ele verir.

Bu yedi alanın dışında, ders kitaplarında mantık, dil felsefesi, zihin felsefesi, tarih felsefesi gibi başka alanların da adı geçer. Bu akademinin modülleri yukarıdaki yedi alan üzerine kurulu; ötekileri şimdilik adlarıyla tanıman yeterli.

Alan haritası: soru, ad ve düşünür

Alan (terimiyle)	Taşıdığı ana soru	Adıyla anılan düşünür	Metinde alanı hissettiren sözcükler
Bilgi felsefesi (epistemoloji)	Doğru bilgi mümkün mü, kaynağı ne?	Descartes, Locke	şüphe, kesinlik, duyu, akıl, özne–nesne
Varlık felsefesi (ontoloji)	Varlık var mı, varsa nedir?	Parmenides, Herakleitos	arkhe, töz, oluş, madde, idea
Ahlak felsefesi (etik)	İyi nedir, evrensel bir ahlak yasası var mı?	Sokrates, Kant	erdem, ödev, vicdan, sorumluluk
Sanat felsefesi (estetik)	Güzel nedir, sanat nedir?	Platon, Kant	beğeni, taklit, yaratım, sanat eseri
Din felsefesi	Tanrı'nın varlığı akılla temellendirilebilir mi?	Anselmus, Thomas Aquinas	kanıt, inanç, ruhun ölümsüzlüğü, kötülük
Siyaset felsefesi	İdeal devlet nasıl olmalı, iktidar neden meşrudur?	Platon, Farabi, Hobbes	devlet, egemenlik, yurttaş, sözleşme
Bilim felsefesi	Bilimsel bilginin değeri ve yöntemi ne?	Bacon, Popper	deney, hipotez, kuram, yanlışlama

Tablodaki düşünürler ders kitaplarında o alanla en sık birlikte geçen adlardır; görüşlerinin ayrıntısı her alanın kendi modülünde işlenecek. Bir filozofun yalnız tek bir alanda düşündüğü sanılmasın: Platon hem siyasette hem sanatta, Kant hem bilgide hem ahlakta hem estetikte anılır. Paragrafta bir filozofun adını görmek alanı söylemez; adın yanındaki soru söyler.

Sık karışan üç çift

Bilgi mi, bilim mi? Bilgi felsefesinin konusu her türden bilgidir; bilim felsefesinin konusu yalnız bilimsel bilgi ve onu üreten etkinliktir. Metin duyuların ya da aklın güvenilirliğini, insanın kesin bir şey bilip bilemeyeceğini tartışıyorsa epistemolojidir. Deney, laboratuvar, bilim insanı, kuramın sınanması gibi ifadeler varsa bilim felsefesidir. Mert'in takıldığı kart ikinci türdendi.

Ahlak mı, siyaset mi? Etik, kişinin eylemini değerlendirir: Bu davranış iyi mi, ödevim ne? Siyaset felsefesi topluluğun düzenine bakar: Kim yönetmeli, yönetenin hakkı nereden gelir? «Yasa» sözcüğü iki alanda da geçer; ahlak yasası vicdanın ya da aklın koyduğu bir ilkedir, devletin yasası ise bir egemenin koyduğu kuraldır. Hangisinin söz konusu olduğunu cümlenin öznesi belli eder.

Varlık mı, din mi? İki alan da evrenin ilk nedenine uzanabilir; bu yüzden karışır. Varlık felsefesi var olanın neden yapıldığını, değişip değişmediğini sorar ve cevabı Tanrı'yla ilişkilendirmek zorunda değildir: Thales'in arkhesi bir maddedir. Din felsefesinde ise soru doğrudan inanç önermelerine yöneliktir: Tanrı'nın varlığı kanıtlanabilir mi, nitelikleri nelerdir, kötülük O'nun iyiliğiyle nasıl bağdaşır? Metinde kanıt, inanç ya da Tanrı'nın nitelikleri tartışılıyorsa alan din felsefesidir.

Metin çözümü: sözcük yanıltırken soruyu bulmak

Yöneteni bilgisiyle haklı çıkarmaya karşı çıkan bir düşünür şöyle yazabilir: «Bir hükümdar halkı için neyin iyi olduğunu herkesten iyi bildiğini söyleyebilir. Diyelim ki gerçekten biliyor. Bu bilgi ona, halkın rızasını almadan buyurma hakkı verir mi? Yönetme hakkının kaynağı yöneticinin kafasında değil, yönetilenlerin onayında aranmalıdır.»

Birinci adım: metnin sorduğu soruyu tek cümleye indir. «Bilgi» sözcüğü iki kez geçiyor, ama metin bilginin mümkün olup olmadığını tartışmıyor; hükümdarın bildiğini baştan kabul ediyor. Asıl soru şu: Buyurma hakkı nereden gelir? İkinci adım: soruyu taşıyan kavramı adlandır. Bu kavram meşruiyettir, yani iktidarın haklı sayılmasıdır. Üçüncü adım: yakın alanları ele. «İyi» sözcüğü etiği akla getirebilir, fakat sorgulanan kişinin bir eylemi değil, yönetme yetkisinin kaynağıdır. Sonuç: paragraf siyaset felsefesine aittir. Rızaya yapılan vurgu, ileride toplum sözleşmesi düşünürlerinde yeniden karşına çıkacak.

Sıradaki adım

Bu derste bilim, din ve sanat felsefenin inceleme nesnesiydi; felsefe onlara dışarıdan sorular yöneltiyordu. Bir sonraki derste bakış açısı değişiyor: felsefe, bilim, din ve sanat dört ayrı insan etkinliği olarak karşılaştırılacak. Hangisi deneye, hangisi inanca, hangisi estetik duyarlığa dayanır ve felsefenin akıl temelli, eleştirel tutumu onlardan nerede ayrılır? Sınavdaki «bu özellik hangi etkinliğe aittir?» sorularının cevabı bu ayrımda yatıyor.

4Çözümlü örnekler

Örnek 1 — Terimi alanla eşleştirmek

Soru: «Ontoloji» teriminin karşılık geldiği felsefe disiplini hangisidir?

A) Ahlak felsefesi
B) Estetik
C) Varlık felsefesi
D) Epistemoloji
E) Bilim felsefesi

Çözüm: Terimin kökündeki on (ontos) Yunancada varlık demektir; ontoloji, varlığın var olup olmadığını ve ne olduğunu soran alanın adıdır. Epistemoloji bilgiyi, etik ahlakı, estetik sanatı karşılar. Cevap: C.

Örnek 2 — Bilgi ile bilim arasındaki sınır

Soru: «Gözlemlerimiz bazen yanıltıcıdır; gördüğümüz bir şeyin gerçekten öyle olduğundan hangi durumda emin olabiliriz?» Bu soruyu kendi konusu sayan alan hangisidir?

A) Bilim felsefesi
B) Siyaset felsefesi
C) Din felsefesi
D) Estetik
E) Bilgi felsefesi

Çözüm: Soruda deney, kuram ya da bilimsel yöntem yok; tartışılan, insanın duyulara dayanarak kesin bir şey bilip bilemeyeceğidir. Bu, bilginin imkânı ve kaynağıyla ilgilidir. «Gözlem» sözcüğü bilim felsefesini çağrıştırsa da metnin sorusu bilmenin genel güvenilirliğidir. Cevap: E.

Örnek 3 — Adalet hangi alanda?

Soru: «Bir toplumda zenginliğin nasıl paylaştırılacağına karar verme yetkisi kime aittir ve bu yetki hangi gerekçeyle haklı sayılır?» Bu sorunun ait olduğu alan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Siyaset felsefesi
B) Etik
C) Ontoloji
D) Bilgi felsefesi
E) Estetik

Çözüm: Soru bireyin bir davranışını değil, toplumsal düzende karar verme yetkisini ve bu yetkinin haklılığını sorgular. Yetki ile gerekçe birlikte geçtiğinde konu meşruiyettir. Cevap: A.

Örnek 4 — Varlık ile din arasında

Soru: «Evrende gördüğümüz düzen, onu düzenleyen bir varlığın bulunduğunu akılla göstermeye yeter mi?» Bu soru hangi alanın tartışma konusudur?

A) Ontoloji
B) Bilim felsefesi
C) Etik
D) Din felsefesi
E) Estetik

Çözüm: Soru evrenin neden yapıldığını değil, Tanrı'nın varlığının düzenden yola çıkan bir akıl yürütmeyle temellendirilip temellendirilemeyeceğini soruyor. Soru bir cevabı dayatmaz; yalnız akıl yürütmenin gücünü tartışmaya açar. Bu, din felsefesinin temel sorusudur. Cevap: D.

5Tuzaklar

Sözcüğü saymak, soruyu okumamak. «Bilgi» kelimesi geçen her paragraf epistemoloji değildir; metnin neyi öğrenmek istediğini tek cümleye indirmeden alan seçme.
Din felsefesini dinle karıştırmak. Din felsefesi bir inancı savunmaz ya da çürütmez; dinî önermeleri akılla inceler. «İnanç esastır» diyen bir öğreti metni felsefe değil, din alanına aittir.
Adaleti otomatik olarak ahlaka yazmak. Kişinin davranışı tartışılıyorsa etik, yönetme yetkisi ve devlet düzeni tartışılıyorsa siyaset felsefesidir.
Filozof adından alan çıkarmak. Platon ve Kant birden fazla alanda anılır; adın yanındaki soruya bakmadan alan işaretleme.
Siyaset felsefesini siyaset bilimi sanmak. Var olan yönetimlerin nasıl işlediğini betimleyen metin bilimseldir; nasıl olması gerektiğini soran metin felsefidir.

6Tekrar kartı

Bilgi felsefesi (epistemoloji): doğru bilgi mümkün mü, kaynağı ve sınırı ne? — şüphe, kesinlik, özne–nesne.
Varlık felsefesi (ontoloji): varlık var mı, nedir? — arkhe, töz, oluş, madde, idea.
Ahlak felsefesi (etik): iyi nedir, evrensel ahlak yasası var mı? — erdem, ödev, vicdan, özgürlük.
Sanat felsefesi (estetik): güzel ve sanat nedir? — beğeni, taklit, yaratım; adı Baumgarten'e atfedilir.
Din felsefesi: Tanrı'nın varlığı akılla temellendirilebilir mi? — kanıt, inanç–akıl, kötülük; yansız inceleme.
Siyaset felsefesi: ideal devlet ve iktidarın meşruiyeti; bilim felsefesi: bilimsel bilginin değeri ve yöntemi.
Karışan çiftler: bilgi–bilim (her bilgi mi, bilimsel bilgi mi), ahlak–siyaset (kişi mi, devlet mi), varlık–din (var olanın özü mü, inanç önermesi mi).
Yöntem: soruyu tek cümleye indir → taşıyan kavramı adlandır → yakın alanı ele.

7Alıştırma

Soru 1 · Kolay
«Epistemoloji» adıyla da bilinen felsefe disiplini aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Estetik
2. B)Bilgi felsefesi
3. C)Siyaset felsefesi
4. D)Ontoloji
5. E)Ahlak felsefesi
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: B. Episteme kökü bilgi anlamı taşıdığı için epistemoloji bilgi felsefesinin terim adıdır.
Soru 2 · Kolay
«Güzellik nesnenin kendisinde mi bulunur, yoksa onu seyreden kişinin beğenisinde mi?» sorusu hangi disiplinin konusudur?
1. A)Siyaset felsefesi
2. B)Bilim felsefesi
3. C)Ontoloji
4. D)Epistemoloji
5. E)Estetik
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: E. Güzelin kaynağını ve beğeniyi sorgulayan sorular sanat felsefesine yani estetiğe aittir.
Soru 3 · Kolay
İdeal devletin nasıl kurulması gerektiğini ve yönetenin hakkının nereden geldiğini araştıran alan hangisidir?
1. A)Siyaset felsefesi
2. B)Etik
3. C)Din felsefesi
4. D)Epistemoloji
5. E)Sanat felsefesi
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: A. Devlet düzeni ve iktidarın meşruiyeti siyaset felsefesinin iki temel sorusudur.
Soru 4 · Kolay
«Etik» terimi aşağıdaki alanlardan hangisinin karşılığı olarak kullanılır?
1. A)Bilim felsefesi
2. B)Ontoloji
3. C)Sanat felsefesi
4. D)Ahlak felsefesi
5. E)Epistemoloji
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: D. Etik, iyi ve kötüyü, doğru davranışı inceleyen ahlak felsefesinin adıdır.
Soru 5 · Orta
Bir öğrenci «Her şey sürekli değişiyorsa, değişimin içinde kalıcı bir öz bulunur mu?» diye soruyor. Bu soruyu yönelten kişi hangi alanda düşünmektedir?
1. A)Epistemoloji
2. B)Siyaset felsefesi
3. C)Ontoloji
4. D)Estetik
5. E)Bilim felsefesi
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: C. Değişim ile kalıcı öz arasındaki ilişki var olanın ne olduğuna dair bir ontoloji sorusudur.
Soru 6 · Orta
«Bilim insanları bir kuramı ne zaman bırakmalıdır: ona aykırı tek bir gözlem yeterli midir?» sorusu için hangisi doğrudur?
1. A)Bilimsel kuramların sınanma yöntemini sorduğu için bilim felsefesine aittir.
2. B)Bilgi sözcüğü geçtiği için epistemolojiye aittir.
3. C)Gözlem içerdiği için felsefi değil, bilimsel bir sorudur.
4. D)Bilim insanının davranışını sorduğu için etiğe aittir.
5. E)Kuram terimi geçtiği için ontolojiye aittir.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: A. Soru bilimin kendi yönteminin ölçütünü tartıştığı için bilim felsefesinin konusudur.
Soru 7 · Orta
Aşağıdaki sorulardan hangisi din felsefesinin sorusu sayılmaz?
1. A)Tanrı'nın varlığı akılla gösterilebilir mi?
2. B)Ruh bedenden sonra var olmayı sürdürür mü?
3. C)Kötülüğün varlığı iyi bir yaratıcı fikriyle bağdaşır mı?
4. D)İnanç ile akıl çatışır mı?
5. E)Seçimle iş başına gelen yöneticiye itaat zorunlu mudur?
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: E. Yöneticiye itaatin dayanağı iktidarın meşruiyetiyle ilgilidir ve siyaset felsefesine girer.
Soru 8 · Orta
Bilgi felsefesini bilim felsefesinden ayıran temel ölçüt hangisidir?
1. A)Birinin akla, ötekinin duyulara hiç başvurmaması
2. B)Bilgi felsefesinin her türden bilgiyi, bilim felsefesinin yalnız bilimsel bilgiyi ve yöntemini incelemesi
3. C)Bilim felsefesinin yalnız Antik Çağ'da yapılmış olması
4. D)Bilgi felsefesinin deney yapması
5. E)İkisinin aynı alanın iki adı olması
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: B. Bilgi felsefesi gündelik ve felsefi bilgiyi de kapsar; bilim felsefesi bilimsel etkinliğe odaklanır.
Soru 9 · Orta
Ders kitaplarında estetiğin ayrı bir disiplin olarak adlandırılmasını hangi düşünüre bağladıkları aktarılır?
1. A)Sokrates
2. B)Farabi
3. C)Popper
4. D)Baumgarten
5. E)Descartes
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: D. Estetiğin bağımsız bir alan olarak adını on sekizinci yüzyılda Baumgarten'in koyduğu aktarılır.
Soru 10 · Orta
«Kimse görmese bile sözümü tutmak zorunda mıyım; bu zorunluluk beni nereden bağlar?» diyen birinin sorusu hangi alandadır?
1. A)Bilim felsefesi
2. B)Siyaset felsefesi
3. C)Ahlak felsefesi
4. D)Ontoloji
5. E)Estetik
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: C. Kişinin kendi eyleminin bağlayıcılığını ve ödevini sorgulaması etik alanına aittir.
Soru 11 · Orta
Siyaset felsefesini siyaset biliminden ayıran ifade hangisidir?
1. A)Siyaset felsefesi yalnız seçim sonuçlarını sayar.
2. B)Siyaset bilimi devlet kavramını hiç kullanmaz.
3. C)İkisi de yalnız Antik Yunan'ı inceler.
4. D)Siyaset felsefesi kanıta dayanmaz.
5. E)Siyaset bilimi yönetimlerin nasıl işlediğini betimler, siyaset felsefesi nasıl olması gerektiğini ve gerekçesini sorar.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: E. Olanı betimlemek bilimin, olması gerekeni gerekçelendirmek felsefenin işidir.
Soru 12 · Zor
Bir düşünür şöyle yazabilir: «Halk bir kanunu oylayıp kabul etti diye o kanun iyi olmaz; çoğunluğun onayı, haksız bir buyruğu haklı kılamaz.» Bu metin hakkında hangisi söylenebilir?
1. A)Hem yasanın meşruiyetini hem iyinin ölçütünü sorguladığı için siyaset ile ahlak alanlarının kesiştiği bir sorudur.
2. B)Yalnız bilim felsefesine aittir.
3. C)Kanun sözcüğü geçtiği için felsefe dışıdır.
4. D)Yalnız bilgi felsefesine aittir.
5. E)Oylama sayısını sorduğu için ölçülebilir bir sorudur.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: A. Metin devletin yasasını iyilik ölçütüyle sınadığından iki alanı birden ilgilendirir.
Soru 13 · Zor
Bir paragrafta evreni oluşturan şeylerin sonunda bölünemeyen küçük parçacıklardan mı, yoksa sürekli bir bütünden mi oluştuğu tartışılıyor; Tanrı'dan ya da inançtan hiç söz edilmiyor. Bu paragrafın alanı ve gerekçesi hangisidir?
1. A)Din felsefesi, çünkü evrenin kökenini sorar.
2. B)Bilim felsefesi, çünkü parçacık sözcüğü geçer.
3. C)Ontoloji, çünkü var olanın neden yapıldığını sorar.
4. D)Epistemoloji, çünkü bilinmeyen bir şeyden söz eder.
5. E)Estetik, çünkü evrenin düzenini anlatır.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: C. Var olanın yapısını soran ve inanç önermesine değinmeyen bir metin varlık felsefesine aittir.
Soru 14 · Zor
Bir öğrenci, Kant'ın adı geçen her paragrafı ahlak felsefesine yazıyor. Bu stratejinin zayıflığı nedir?
1. A)Kant'ın hiçbir ahlak görüşü olmaması
2. B)Kant'ın adının ahlakın yanı sıra bilginin sınırı ve güzellik tartışmalarında da geçmesi; alanı adın değil, sorunun belirlemesi
3. C)Kant'ın yalnız siyaset felsefesiyle uğraşması
4. D)Kant'ın Antik Çağ filozofu olması
5. E)Filozof adlarının sınavda hiç kullanılmaması
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: B. Aynı düşünür birden fazla alanda soru sorabilir; bu yüzden paragrafın sorusu esas alınmalıdır.
Soru 15 · Zor
«Laboratuvardaki bir deneyin sonucunu ölçen cihazın doğru çalıştığını, yine başka bir cihazla ölçerek doğrularız. Peki ilk güvenceyi ne verir?» paragrafının alanını belirlemeye çalışan öğrenci için en isabetli çözüm hangisidir?
1. A)Laboratuvar geçtiği için ahlak felsefesidir.
2. B)Ölçüm içerdiği için sanat felsefesidir.
3. C)Cihaz söz konusu olduğu için ontolojidir.
4. D)Bilimsel ölçümün güvenilirliğini ve yöntemini sorguladığı için bilim felsefesidir.
5. E)Hiçbir felsefe alanına girmez.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: D. Metin bilimsel etkinliğin kendi doğrulama yolunun temelini sorduğundan bilim felsefesi alanındadır.

8Ustalık kapısı

5 soru, 5 dakika. 4 ya da 5 doğru yaptıysan sıradaki derse, «Felsefe, bilim, din ve sanat» dersine geç. 3 ve altındaysan 3. ve 4. bölümü yeniden oku, sonra kapıyı bir kez daha çöz.

Soru 1 · Orta
Varlık felsefesi ile din felsefesini birbirine katan biri, ikisini ayırmak için hangi ölçüte dayanmalıdır?
1. A)İkisinde de hiç kavram kullanılmaması
2. B)Din felsefesinin yalnız sanat eserlerini incelemesi
3. C)Varlık felsefesinin yalnız devlet düzeniyle uğraşması
4. D)Var olanın özünü sormanın ontolojiye, Tanrı'nın varlığı ve inanç önermelerinin akılla incelenmesinin din felsefesine ait olması
5. E)İkisinin aynı soruyu sorması
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: D. Ayırt edici nokta sorunun var olanın yapısına mı yoksa inanç önermelerine mi yöneldiğidir.
Soru 2 · Orta
Arkhe, töz, oluş ve idea kavramlarının birlikte geçtiği bir metin en büyük olasılıkla hangi alana aittir?
1. A)Varlık felsefesi
2. B)Siyaset felsefesi
3. C)Etik
4. D)Bilim felsefesi
5. E)Estetik
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: A. Bu kavramların dördü de var olanın ne olduğunu açıklamaya çalışan ontolojiye özgüdür.
Soru 3 · Zor
Bir düşünür şöyle diyebilir: «Bir bilgisayar programı soruları bir insan kadar iyi yanıtlıyorsa onun bir şey anladığını söyleyebilir miyiz, yoksa yalnızca anlıyormuş gibi mi davranır?» Ders kitaplarında yedi temel alanın dışında adı geçen alanlar da hesaba katılırsa, bu soru en çok hangisine yakındır?
1. A)Estetik
2. B)Siyaset felsefesi
3. C)Din felsefesi
4. D)Ahlak felsefesi
5. E)Zihin felsefesi
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: E. Anlamanın ve zihnin ne olduğunu soran bu tür sorular ders kitaplarında adıyla anılan zihin felsefesine yakındır.
Soru 4 · Zor
Aynı «adalet» sözcüğünü içeren iki soru düşünelim: «Kendime haksızlık edene haksızlıkla karşılık vermem doğru mu?» ve «Bir devlet, yurttaşlarına eşit haklar tanımadığında hâlâ meşru sayılır mı?» Bu iki soru hakkında hangisi doğrudur?
1. A)İkisi de bilgi felsefesine aittir.
2. B)İkisi de yalnız ahlak felsefesine aittir.
3. C)İlki kişinin eylemini sorduğu için ahlak, ikincisi devletin meşruiyetini sorduğu için siyaset felsefesine aittir.
4. D)İlki siyaset, ikincisi estetik alanındadır.
5. E)İkisi de felsefe dışı, gündelik sorulardır.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: C. Ortak sözcük aynı olsa da sorgulanan şey bir yanda bireyin davranışı, öbür yanda devletin haklılığıdır.
Soru 5 · Zor
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi ders kitaplarındaki alan–soru–düşünür bilgisiyle çelişir?
1. A)Bilim felsefesi — yanlışlanabilirlik — Popper
2. B)Din felsefesi — iyi devlet nasıl olmalı — Anselmus
3. C)Bilgi felsefesi — kesin bilgiye şüpheyle ulaşma — Descartes
4. D)Siyaset felsefesi — erdemli şehir — Farabi
5. E)Ahlak felsefesi — ödev — Kant
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: B. Anselmus din felsefesinde anılır, ama iyi devletin nasıl olması gerektiği siyaset felsefesinin sorusudur.

FL01 — Felsefeyi Tanıma

Modülün bütün dersleri bitince işaretle; modül 1, 3, 7 ve 21. günlerde YKS ana sayfasındaki tekrar listesine döner.