Öğrencinin gözünden

Açılış sahnesi

Cumartesi günü iki intörn grubuna aynı acil kursu veriliyor. Eğitici aynı, slaytlar aynı, oda aynı. Sabah grubu başlarken Gülay Hanım doğum gününden kalan bir tabak kurabiyeyi masaya bırakıyor. Öğleden sonraya kurabiye kalmıyor.

Pazartesi formlar Dr. Murat Bey'in önünde. Sabah grubu Kaan'a dört virgül yedi vermiş, öğleden sonra grubu dört virgül iki. Kaan hayıflanıyor: «Öğleden sonra yorgundum herhalde.»

Murat Bey kurabiye tabağını hatırlıyor ama bir şey demiyor. Önündeki dosyada başka bir sayfa daha var. Hastane yönetimi eğitim ödeneğinin bir kısmını bu formlara göre dağıtmayı düşünüyor. Dr. Nermin Hanım'ın formunda «çok sıcak, ilgili» yazıyor. Dr. Levent Bey'inkinde «usta». Aynı formda, aynı puanda, başka sözcükler.

Murat Bey kalemi bırakıyor. Bu formlar neyi ölçüyor?

Bu derste ne olacak

Öğrencinin gözü eğitimin önemli bir tanığıdır, çünkü odada olan odur. Ama bir tanığın neyi gördüğünü ve neyi göremeyeceğini bilmek gerekir. Bugün formların kendisinin ne kadar sınandığına, konuyla ilgisiz bir ayrıntının puanı değiştirip değiştirmediğine, öğrenci ile meslektaşın aynı şeyi görüp görmediğine ve eğiticinin cinsiyetinin sonuca yansımasına bakacağız. Geçen dersin dili buradan devam ediyor ama soru farklı: orada iyi eğiticinin ne olduğunu sormuştuk, şimdi bunun nasıl ölçüldüğünü soruyoruz. Ölçmenin genel ilkeleri (geçerlik, güvenirlik) üçüncü bölümde ayrıca işleniyor.

Kanıt ne diyor

İşe araçların durumuyla başlayalım.

Sonra uç bir deney.

Değerlendireni değiştirince ne oluyor?

Son olarak formun içine sızan bir şey.

Sahada

Puan neye tepki veriyor

Ödenek ve form

Sözcüklerin payı

Gri alan

Kurabiye deneyi çarpıcı ama ne kadar genelleşir, belirsiz. Deney bir oturumla sınırlı; günlük klinik eğitimde benzer bir etkinin ne büyüklükte olduğu bu çalışmadan okunamaz. Cinsiyet çalışmalarında da yorum tartışmaya açık: farkın ne kadarının beklentiden, ne kadarının eğitici davranışındaki gerçek ayrımdan geldiğini gözlemsel veri ayıramaz. Beckman'ın meslektaşları daha uyumluydu, ama birbirine benzeyen uzmanların uyumu doğruluk anlamına gelmez. Öğrenciye bir de şu soru sorulabilir: bir form anonimken eğitici daha mı dürüst bir yanıt alır, yoksa yalnız daha sert bir yanıt mı? Türkiye'deki tıp fakültelerinin ödenek ya da yükselme kararında bu formlara ne kadar dayandığını bu kaynaklar söylemiyor. Bunu hangi kurum kendi verisiyle araştırırsa bu konuda çok daha net konuşabiliriz; böyle bir karşılaştırma bir fakültenin kendi başına yapabileceği bir iştir.

Senin işinde

Sana gelen formu okurken önce madde sayısına ve neyi sorduğuna bak, sonra sayıya. Tek bir ortalamadan kendin hakkında hüküm çıkarma; aynı derste aynı anda toplanan iki grup arasındaki küçük fark seni yanıltabilir. Açık uçlu yorumlarda bir sözcüğü değil, tekrar eden gözlemi ara: «soramıyoruz» üç kişide geçiyorsa bir bilgi vardır. Değerlendirmeyi eğitim bittikten sonra değil, yolun ortasında da iste; o sırada ödenek dağıtılmıyor ve düzeltecek zaman hâlâ var. Eğitim sorumlusu ya da yöneticiysen tek bir formu ödenek ya da yükselme kararına bağlama, öğrenci görüşünü meslektaş gözlemi ve öğrenme fırsatı sorularıyla birlikte oku. Formuna öğrenme fırsatını soran bir madde ekle: stajyer kaç hastayı kendi gördü, kaç işlemi yaptı? Kurumunun formlarını eğiticinin cinsiyetine göre bir kez karşılaştırıp bak; özellikle kadın temsilinin düşük olduğu dallarda. Fark çıkarsa bunu bir suçlama değil, kontrol edilecek bir bulgu say. Öğrencinden not istiyorsan kurabiyeyi yasaklamana gerek yok, ama notu mutlak bir ölçü gibi okuma.

Kendin dene

Aklında kalsın

Fluit'in derlemesinde 32 aracın hiçbiri klinik öğretimi kapsamlı biçimde karşılamıyordu; doğrulama çoğunlukla iç tutarlılıkta kalıyordu. Hessler'in randomize çalışmasında kurabiye puanı değiştirdi. Beckman'da asistan puanları yüksek ve birbirine uyumsuzdu, meslektaş puanları daha tutarlıydı. Fassiotto ve Heath formlarda cinsiyet farkı buldu. Öğrenci görüşü değerlidir, ama tek bir sayı olarak sonuç doğuran kararı taşımaz.

Sonraki derse köprü

Kaan formlara artık başka gözle bakıyor, ama aklında daha yakın bir soru var. Kendisi asistan; öğrencilerin çoğu zaman öğretmeni o. Ona öğretmeyi öğreten yok. M01-D04 «Asistan eğitici» bu boşluğu açıyor: asistanlar öğretimin ne kadarını üstleniyor ve asistana öğretmeyi öğreten programlar neyi değiştiriyor?

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Fluit ve arkadaşlarının derlemesine göre klinik eğitici değerlendirme araçlarının başlıca sorunu nedir?

• A) Hiçbiri öğrenci tarafından doldurulmuyor.
• B) Doğrulama çoğunlukla iç tutarlılık ve güvenirlikle sınırlı ve hiçbiri klinik öğretimi kapsamlı karşılamıyor.
• C) Hepsi tek maddelik.
• D) Hiçbiri yönetsel kararda kullanılmıyor.

Cevap: B. Yazarlar 32 aracı inceledi. 14 araç kaynak dağıtımı ve yükseltme gibi kararlarda da kullanılıyordu, bu yüzden özellikle bu kullanımlarda dikkat öneriyorlar.

Soru 2 · Tuzak

Hessler ve arkadaşlarının kurabiye denemesinden en doğru çıkarım hangisidir?

• A) Kurabiye öğrenmeyi artırır.
• B) Öğrenci değerlendirmesi hiçbir şey ölçmez, hemen kaldırılmalıdır.
• C) Kurslarda her zaman kurabiye verilmelidir.
• D) Değerlendirme puanı içerikle ilgisiz bir ayrıntıdan etkilenebilir; bu, onu tek başına karar ölçütü yapmayı sorgulatır.

Cevap: D. Deney öğrenmeyi ölçmedi, tek bir kursta puanı ölçtü. Formu değersiz kılmaz, ama yönetsel kararlarda tek ölçüt olarak kullanmaya karşı bir uyarıdır.

Soru 3 · Senaryo

Bir dekanlık eğitici ödeneğini yalnız öğrenci formu ortalamasıyla dağıtmayı planlıyor. Bu kaynaklara göre en savunulabilir öneri hangisi?

• A) Formu başka kaynaklarla birlikte okumak ve sonucu cinsiyet ve dal açısından kontrol etmek.
• B) Formu olduğu gibi kullanmak, çünkü sayıdır.
• C) Ödeneği kıdeme göre dağıtmak.
• D) Yalnız en yüksek puanlı kişiye vermek.

Cevap: A. Fluit dikkatli kullanım öneriyor; Fassiotto düşük temsil edilen dallarda kadın eğiticilerin aleyhine fark buldu. Birkaç kaynağı birlikte okumanın kararı düzelttiği ayrıca kanıtlı değil, ama riski dağıtır.

Soru 4 · Uygulama

Bir eğitici, formundaki puan ortalamasının 4,7'den 4,4'e indiğini görüyor. En yararlı ilk adım hangisi?

• A) Öğrenci grubunu suçlamak.
• B) Öğretim yöntemini hemen tümüyle değiştirmek.
• C) Tek farktan hüküm çıkarmadan, yorumlarda tekrar eden gözlemlere ve neyin sorulduğuna bakmak.
• D) Formu bir daha okumamak.

Cevap: C. Küçük bir fark başka nedenlerden gelebilir. Tekrar eden bir gözlem daha çok bilgi verir; değişikliğe karar vermek için meslektaş gözlemi de eklenebilir.