Değişime kararsızlık ve tıkanma

Açılış sahnesi

Psikolog altıncı görüşmenin notunu yazarken bir önceki notu açıyor ve durup ikisini yan yana okuyor. Neredeyse aynı: "Esrar konuşuldu. Genç, seslerin arttığını kabul ediyor. Bırakmayı düşünmüyor. Bir sonraki görüşmede devam edilecek."

Beşinci notu açıyor, dördüncüyü. Aynı cümleler, küçük farklarla.

O gün gencin evinde, kapının önündeki basamakta oturuyorlar. Psikolog bu sefer esrarın zararlarını anlatmıyor. Bir süre sessiz kalıyor. Sonra soruyor: "Esrar sana ne veriyor?"

Genç şaşırıyor. "Kimse bana bunu sormadı," diyor. "Herkes ne aldığını soruyor."

Bu derste ne olacak

S01-P02-D10'da tanımlanan Kararsızlık, bir değişimi aynı anda hem isteyip hem istememekti ve iki yönün de gerçek olduğu bir durumdu. S05-P01-D12'de tanımlanan Değişim konuşması ise kişinin değişim yönündeki kendi sözleriydi. Bu ders bir adım öteye gidiyor: kararsızlık sürdüğünde ve terapi haftalarca aynı yerde döndüğünde uygulayıcının nasıl düşünebileceğine bakıyor.

İlk bölüm uygulayıcının kendi dürtülerini ve kişinin baskıya verdiği tepkiyi ele alıyor. İkinci bölüm değişime karşı söylenen sözlerin nasıl dinlenebileceğini ve kişinin kendi değerleriyle davranışı arasındaki mesafeyi tanıtıyor.

Usta katmanında tıkanmanın kendisi var: bir terapinin ilerlemediğini fark etmek ve bu durumda ne yapılabileceği. İlerlemeyen bir terapi hakkında araştırmaların ne söylediği de orada.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Kararsızlık değişimin olağan bir parçası. Asıl sorun, kararsızlığın kendisi değil; uygulayıcının ona nasıl yaklaştığı ve kararsızlığın bir tıkanmaya dönüşüp dönüşmediği.

Bu örneklerde kişiler değişimin gerekçelerini biliyor. Tıkanma bilgi eksikliğinden değil, kararsızlığın nasıl karşılandığından geliyor.

Mekanizma

Uygulayıcının düzeltme isteği

Değişime karşı söylenenler

Usta katmanı

Tıkanmayı fark etmek

Bir terapinin tıkandığını fark etmek, sanıldığından zor. Görüşmeler iyi geçiyor gibi görünebiliyor: danışan geliyor, konuşuyor, ilişki sıcak. Ama haftalar geçtikçe hiçbir şey değişmiyor.

Sınır ve güvenlik

Kararsızlıkla ve tıkanmayla çalışmak, bir uygulayıcının yıllar içinde ve gözetim altında edindiği beceriler. Burada anlatılanlar bir düşünme biçimi; bu becerilerin kendisini kazandırmıyor.

Kararsızlığın bedeli ağır bir zarar olabiliyorsa, örneğin tehlikeli bir madde kullanımı, ölüm düşünceleri ya da şiddet söz konusuysa, danışanın özerkliğine saygı güvenliği göz ardı etmek anlamına gelmiyor. Bu durumlarda güvenlik önce geliyor.

Uzun süren bir tıkanma, süpervizyonda ya da bir meslektaşla konuşulması gereken bir durum. Uygulayıcının kendi başına fark edemediği etkenler, dışarıdan bir bakışla görünür olabiliyor.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Düzeltme dürtüsü, uygulayıcının danışanı hemen düzeltmek ya da ikna etmek istemesidir; kararsız bir kişiyi değişmemeyi savunmaya itebilir.

Özgürlük tepkisi, seçme özgürlüğü kısıtlandığında kişinin baskının tersi yönde davranma eğilimidir; özerklik desteği onu azaltır.

Sürdürme konuşması, kişinin mevcut durumu sürdürme yönündeki sözleridir; kararsızlığın gerçek bir tarafıdır ve tartışılarak değil dinlenerek karşılanır.

Değer aralığı, kişinin önemsediği şeylerle şu anki davranışı arasındaki mesafedir; kişinin kendisi fark ettiğinde değişim için güçlü bir kaynağa dönüşebilir.

Durgun süreç, görüşmeler düzenli sürdüğü hâlde terapinin haftalarca aynı yerde dönmesidir; ölçüm ve açık konuşmayla fark edilir.

Psikoloğun altı görüşmelik notları neredeyse aynıydı. Yedinci not farklı: "Esrar ona ne veriyor diye sordum. Kimse sormamış."

Sonraki derse köprü

Gencin esrarla ilişkisi yavaş yavaş değişirken, bir gün psikolog ev ziyaretine gittiğinde kapı açılmıyor. Annesi telefonda, oğlunun bir önceki görüşmede söylenen bir şeye kırıldığını, psikoloğu artık görmek istemediğini söylüyor.

S10-P01-D03 «İttifak sorunları» bu noktadan başlıyor: danışan ile uygulayıcı arasındaki ilişkide bir kırılma olduğunda, bunun nasıl fark edileceği ve ilişkinin nasıl onarılabileceği.