Bağlanma, kültür ve biyopsikososyal formülasyon

Açılış sahnesi

Dosya masada, geçen haftaki dört okumasıyla birlikte duruyor. Altı madde değişmedi: sık tartışma, tartışmadan sonra iki gün süren sessizlik, "konuşursam biter" cümlesi, çocuklukta üstlenilen arabuluculuk, partnerin de susması, aynı dönemde gelen iş kaybı.

O toplantılara katılmamış bir meslektaş dosyayı okuyor ve kenara üç soru yazıyor. Susunca, kimin kendisine geri gelmesini bekliyor? Büyüdüğü evde, bir tartışmadan sonra susmak ne anlama geliyordu? İşten çıkarıldığından beri geceleri kaç saat uyuyor?

Soruların hiçbiri listeye yeni bir madde eklemiyor; hepsi listenin nerede durduğunu değiştiriyor. Sonuncusu, dört okumada hiç görünmeyen bir maddeyi, iş kaybını, ilk kez başka bir şeye bağlıyor.

Bu derste ne olacak

İlk bölüm bağlanma merceğine bakıyor: tartışma sonrası sessizliği bir yakınlık ayarı olarak okumak ve bu okumanın psikodinamik rol okumasından nerede ayrıldığı.

Ardından kültür merceği geliyor: aynı davranışın kişinin yetiştiği yerde ne ifade ettiği ve çarpık sanılan bir cümlenin bazen bir zamanlar doğru olmuş bir bilgi çıkabilmesi.

Usta katmanında biyopsikososyal model ele alınıyor; neyi vaat ettiği, uygulamada nasıl birbirine bağlanmayan listelere dönüştüğü ve bu bozulmanın nasıl fark edileceği.

Kapanışta bu üç merceğin önceki derstekilerden hangi bakımdan farklı çalıştığı adlandırılıyor: listeden bir asıl sorun seçmiyorlar, seçilen sorunun hangi zeminde durduğunu gösteriyorlar.

Bu derste geçen kişilerin hiçbiri gerçek değildir; hepsi ders için yazılmış kurgusal örneklerdir ve hiçbir danışan kaydından alınmamıştır.

Sıfır noktası

Bir davranışı birkaç ayrı yerden okumak klinikte icat edilmiş bir alışkanlık değil; gündelik hayatta sık yapılıyor, çoğu zaman adı konmadan.

Bu örneklerde bakan kişiler bir "asıl neden" seçmiyor. Yaptıkları iş başka: davranışın durduğu zemini genişletiyorlar. Bu dersin mercekleri de aynı işi görüyor.

Mekanizma

Bağlanma merceği

S07-P01-D05'te psikodinamik okuma, çocuklukta üstlenilen arabuluculuk rolünü merkeze almıştı; sessizlik eski bir rolün bugünkü hâliydi. Bağlanma merceği aynı sessizliğe başka bir soruyla yaklaşıyor. Rolün neyi tekrarladığını sormuyor; kişinin sıkıştığında yakınlığı nasıl ayarladığını ve o anda karşısındakinden ne beklediğini soruyor.

Kültür merceği

Kültür merceği davranışın kendisini sorgulamadan önce onun nerede ne ifade ettiğini soruyor. Aynı sessizlik bir evde saygısızlık, başka bir evde saygının yeniden kurulma yolu olabiliyor. Merceğin işi bu anlamı kişinin kendisinden öğrenmek; dışarıdan tahmin etmek onun yerini tutmuyor.

Usta katmanı

Biyopsikososyal model

Bağlantısız döküm

Merkez seçmeyen mercek

Sınır ve güvenlik

Bu ders kimseyi bir bağlanma tipine yerleştirmeyi öğretmiyor. Bağlanma biçimini sınıflamak kendi ölçme araçlarını ve o araçların ayrı eğitimini gerektiriyor; Yetişkin bağlanma görüşmesi de Öz bildirim bağlanma ölçekleri de (ikisi de S01-P03-D07) burada anlatılanla yer değiştirmiyor.

Kültür merceği bir kişiyi geldiği çevrenin temsilcisi yapmak için kullanılmıyor. Bir davranışın ne ifade ettiğini söyleyecek olan danışanın kendisi; uygulayıcının bir çevre hakkında bildikleri en fazla hangi sorunun sorulacağını hatırlatıyor.

Bedensel katman söz konusu olduğunda, uyku, yorgunluk, iştah ya da enerjideki belirgin bir değişimin nedenini ayırmak hekimin işi. Biyopsikososyal okuma böyle bir değişimi fark ettirebilir ama açıklamaz, açıklıyormuş gibi de yazılmaz; S04-P01-D03'teki Hekim sorusu burada da geçerli.

Kendini ya da bir başkasını güvende hissetmediğin bir durumdaysan eğitim içeriğiyle bekleme. Bulunduğun ülkenin acil hattına, en yakın acil servise ya da bir ruh sağlığı uzmanına başvur. Eğitim içeriği acil durumu yönetmez.

Kendin dene

Aklında kalsın

Yakınlık stratejisi, kişinin sıkıştığında yaptığı yaklaşma ya da uzaklaşma hamlesidir; bağlanma merceği bir tip atamaz, o hamlenin hangi beklentiyle devreye girdiğini sorar.

Davranışın yerel anlamı, aynı davranışın kişinin çevresinde ne ifade ettiğidir; bu anlamı bilmek davranışı dokunulmaz kılmaz, doğru soruyla sorgulanmasını sağlar.

Biyopsikososyal model etkenlerin listesini değil, birbirini nasıl değiştirdiklerini iddia eder; iddia ancak katmanlar arasındaki geçişler yazıldığında karşılanır.

Bağlantısız döküm, alanları doldurup aralarına hiç ok çizmeyen formülasyondur; eksiksiz görünür, hiçbir karara yardım etmez.

Merkez seçmeyen mercek, asıl sorunu seçmek yerine bütün maddelerin durduğu zemini gösterir; merkez seçen mercekle yarışmaz, onun nereye kadar geçerli olduğunu söyler.

Önceki derste kaybolan iş kaybı bu derste geri geldi: yeni bir madde olarak eklenmedi, öteki maddeleri birbirine bağlayan ilk ok oldu.

Sonraki derse köprü

Önceki dersle bu ders, mercekleri aynı vakaya birer birer tuttu. Her biri kendi sorusunu sordu, kendi cevabını buldu; hiçbir toplantıda iki mercek aynı sayfada birlikte çalışmadı.

S07-P01-D07 «Aynı vakanın çoklu ekollerle analizi» o sayfayı açıyor: birden çok okuma aynı formülasyonda tutulduğunda nerede birbirini tamamladığı, nerede çeliştiği ve çeliştiklerinde hangisinin yön vereceğine neyin karar verdiği.