İki yönlü önemlilik

Açılış sahnesi

Uşak, denim fabrikasının toplantı salonu. Ebru ilk kez sahaya gelmiş; yanında fabrikanın çevre sorumlusu ve köyün muhtarından gelen bir dilekçe var. Dilekçe kısa: fabrikanın yanındaki üç kuyunun suyu son iki yazda dibe çekilmiş, bahçeler kurumuş, köylüler fabrikanın derin kuyusundan şüpheleniyor. Çevre sorumlusu başka bir kâğıt uzatıyor: geçen ağustos boyahane su yetmediği için dokuz gün yarım kapasite çalışmış, iki sipariş gecikmiş ve Avrupalı müşteri gecikme cezası kesmiş.

Ebru iki kâğıda uzun uzun bakıyor. Biri köylülerin kaybını, öteki fabrikanın kaybını anlatıyor; ikisinin konusu aynı su. Akşam Leyla Hanım'a telefonda soruyor: «Raporda hangisini yazacağız?» Leyla Hanım bir an susuyor: «İkisini de bilmemiz gerekiyor. Ama ikisi aynı soru değil.»

Bu derste ne olacak

Bir sürdürülebilirlik konusuna iki yönden bakılabilir. Birinci yön işletmenin insanlara ve doğaya ne yaptığıdır: kuyuyu kurutan pompa, havaya verilen karbondioksit, gece mahalleden geçen kamyon. İkinci yön bunların işletmeye ne yaptığıdır: suyun yetmediği dokuz gün, bir karbon maliyeti, kaybedilen bir müşteri. Bu derste önce TSRS 1'in «önemli bilgi» tanımını okuyacağız; standart iki yönden hangisine baktığını açıkça söylüyor. Sonra sektöre göre önemli sayılan konularla önemsiz sayılanları ayıran ve bu ayrımın şirket değeri açısından fark yarattığını gösteren bir çalışmaya bakacağız. Sahada bölümü aynı ayrımı Kızılçam'ın dört biriminde, birer konu üzerinden yapıyor.

Kanıt ne diyor

«Önemli» kelimesi gündelik dilde «değerli» ya da «ciddi» anlamına gelir. Raporlamada daha dar bir anlamı vardır: bir bilginin, okurun kararını değiştirip değiştirmeyeceği.

Sahada

Aynı konu, iki yön

Önemli olan, önemsiz olan

İki sütunlu tablo

Ebru'nun masasındaki son tablo iki sütunlu. Sol sütunda «işletme ne yapıyor?» sorusunun cevapları var: kuyu, baca, gece gürültüsü, tedarikçideki fazla mesai. Sağ sütunda «bu işletmeye ne yapabilir?» sorusunun cevapları: dokuz günlük yarım kapasite, karbon maliyeti, müşteri denetimi, sigorta primi. Bazı satırlar iki sütunda da dolu, bazıları yalnız birinde. TSRS raporu sağ sütundan beslenir. Sol sütun ise Leyla Hanım'ın deyişiyle «sağ sütunun gelecekteki adayları»dır ve atılmaz.

Gri alan

Önemlilik kavramı üzerinde ciddi bir tartışma var. TSRS işletmenin geleceğine yansıyan bilgiyi önemli sayar; başka raporlama çerçeveleri ise işletmenin insanlara ve doğaya etkisini, finansal yansıması olmasa da kendi başına önemli sayar. İki yaklaşımın hangisinin daha doğru olduğu bir ölçüm sorusu değil, raporun kime yazıldığı sorusudur ve bu tartışma çözülmüş değildir. Bir etkinin ne zaman finansal riske dönüşeceği de belirsizdir: köylülerin kuyusu bir yıl boyunca yalnız bir etki olarak kalabilir, sonra bir belediye kararıyla bir gecede bir risk olabilir. «Makul ölçüde beklenebilir» ifadesi bir yargı gerektirir ve iki dürüst uzman aynı konuyu farklı tartabilir. Kanıtın da sınırı var: Khan, Serafeim ve Yoon'un çalışması belirli bir ülkedeki şirketlerle ve belirli bir sınıflandırmayla yapıldı; Türkiye'deki bir denim fabrikası için hangi konunun önemli olduğunu bir sınıflandırma değil, işletmenin kendi verisi ve kendi okuru söyler. Son olarak, bir konuyu önemsiz saymak onu görmezden gelmek anlamına gelmemelidir; önemsizlik kararının gerekçesi de yazılı tutulmalıdır.

Senin işinde

Biriminde bir sürdürülebilirlik konusuyla karşılaştığında onu iki soruya ayır. Birincisi: biz bu konuyla insanlara ya da doğaya ne yapıyoruz? İkincisi: bu konu bizim üretimimizi, maliyetimizi, müşterimizi ya da finansmanımızı nasıl etkileyebilir? İki cevabı ayrı satırlara yaz; biri boş kalabilir. Bir konuyu rapora koyup koymamayı tartışırken «önemli mi?» sorusunu «bu bilgi olmasa yatırımcı ya da kredi veren başka bir karar verir miydi?» diye sor. Kendi biriminin önemli konularını başka bir birimden kopyalama; çelik ile kumaşın, kamyon ile ofisin önemli konuları farklıdır. Bir konuyu bugün önemsiz bulduysan bunu silme; nedenini yaz ve hangi gelişmede yeniden bakacağını not et: bir şikâyetin büyümesi, bir düzenleme, bir müşteri sorusu. Bir etkiyi küçümseme; bugün raporda yer almasa bile yarının riski olabilir. Yöneticiysen biriminin önemli konular listesinin en son ne zaman güncellendiğini bil.

Kendin dene

Aklında kalsın

Bir sürdürülebilirlik konusunun iki yönü vardır: işletmenin insanlara ve doğaya etkisi, ve bu etkilerin ve bağımlılıkların işletmeye etkisi. TSRS 1 bir bilgiyi, olmaması ya da yanlış verilmesi yatırımcının ve kredi verenin kararını makul ölçüde etkileyecekse önemli sayar; ölçütü işletmenin gelecekteki finansal yeterliliğidir. Önemli konular sektöre göre değişir ve zamanla yer değiştirir. Bir çalışmada piyasa önemli konulardaki performansı ödüllendirdi, önemsiz konulardaki iyi puanı ödüllendirmedi. Bugün yalnız bir etki olan konu, yarın bir risk olabilir.

Sonraki derse köprü

Uşak'taki fabrikanın en büyük su tüketimi kendi boyahanesinde. Ama Avrupalı müşterinin sorduğu kumaş başına emisyonun büyük kısmı, pamuğun yetiştiği tarlada ve ipliğin büküldüğü tedarikçide doğuyor. M01-D03 bir işletmenin risklerinin ve etkilerinin neden kendi fabrika duvarında bitmediğini, tedarikçiden müşteriye uzanan değer zinciriyle anlatıyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

TSRS 1 bir bilgiyi hangi durumda önemli sayar?

• A) Şirket o konuda bir ödül aldığında.
• B) Verilmemesi, yanlış verilmesi ya da gizlenmesi yatırımcının ve kredi verenin kararını makul ölçüde etkileyecekse.
• C) Basında çok konuşulduğunda.
• D) Şirketin bütün birimlerini ilgilendirdiğinde.

Cevap: B. TSRS'de önemlilik okurun kararını etkileme ölçüsüdür ve işletmenin gelecekteki finansal yeterliliğine bağlanır.

Soru 2 · Senaryo

Bir fabrikanın derin kuyusu köylülerin kuyularını kurutuyor olabilir; ayrıca fabrika geçen yaz su yetmediği için dokuz gün yarım kapasite çalıştı. Bu iki bilgi nasıl ayrılır?

• A) İkisi de yalnız bir halkla ilişkiler konusudur.
• B) İkisi de aynı şeydir, ayırmaya gerek yoktur.
• C) Birincisi işletmenin etkisidir ve izlenmelidir; ikincisi işletmenin suya bağımlılığından doğan bir risktir ve TSRS raporuna girer.
• D) Yalnız birincisi rapora girer.

Cevap: C. Aynı konunun iki yönü vardır. Etki bugün rapora girmese bile bir düzenleme ya da şikâyetle yarının riskine dönüşebilir.

Soru 3 · Tuzak

Bir pazarlama müdürü «raporun en önemli bölümü okul bağışımız olmalı, çünkü en çok onunla övünüyoruz» diyor. Bu görüşün sorunu nedir?

• A) Bir sorunu yoktur.
• B) Bağışlar rapora hiçbir zaman giremez.
• C) Rapor yalnız çevre konularını anlatmalıdır.
• D) Önemlilik bir övünme ölçüsü değil, okurun kararını etkileme ölçüsüdür; bir boru üreticisinde enerji ve karbon maliyeti yatırımcının kararını bağıştan daha çok etkiler.

Cevap: D. Değerli bir çaba önemsiz, rahatsız edici bir konu önemli olabilir. Ölçüt okurun kararıdır.

Soru 4 · Uygulama

Bir grup şirketi çelik, kumaş ve lojistik birimleri için tek bir önemli konular listesi hazırlamak istiyor. En uygun yaklaşım hangisidir?

• A) Her birim için sektörüne ve işine göre ayrı bir liste çıkarmak, listeyi her dönem yeniden gözden geçirmek ve önemsiz sayılan konuların gerekçesini yazmak.
• B) En büyük birimin listesini bütün gruba uygulamak.
• C) Bir kez liste yapıp yıllarca kullanmak.
• D) Önemsiz sayılan konuları kayıttan tamamen silmek.

Cevap: A. Önemlilik sektöre ve işletmeye bağlıdır ve zamanla değişir; önemsizlik kararının da gerekçesi tutulur.